Pham Ton’s Blog

Tháng Ba 4, 2011

Trường hợp Phạm Quỳnh: Tội của Phạm Quỳnh đối với đất nước, có đi nữa, cũng chẳng bằng các nhà văn trẻ

Filed under: Ý kiến — phamquynh @ 1:08 sáng

Blog PhamTon, tuần 2 tháng 3 năm 2011.

TRƯỜNG HỢP PHẠM QUỲNH

Thanh Lãng

Lời dẫn của Phạm Tôn: Trong Từ điển Văn học – Bộ mới (NXB Thế Giới, Hà Nội, 2004) Trần Hải Yến viết: “Thanh Lãng (23 –XII-1924 – 17-XII-1978). Linh mục, nhà giáo dục, nghiên cứu văn học Việt Nam. Tên thật là Đinh Xuân Nguyên, sinh tại Tam Tổng, Nga Sơn, Thanh Hóa.

(…) Thời kỳ chuyên tâm nhất cho văn chương (1960-1975) Thanh Lãng đã viết (…) tập trung vào các vấn đề: lịch sử phát triển chữ quốc ngữ và quá trình hình thành văn chương quốc ngữ, chương trình giảng dạy văn chương trong nhà trường, ngoài ra, ông còn chú ý đến một số tác giả văn chương, báo chí như Nguyễn Du, Nhất Linh, Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Vĩnh… Những bài viết đó cho thấy tác giả hết sức quan tâm đến lịch sử phát triển của văn học dân tộc, đặc biệt là thời kỳ chữ quốc ngữ bắt đầu hình thành. (…) Hai quyển (Thượng và Hạ) của Bảng lược đồ Văn học Việt Nam tuy chỉ được viết “rất sơ lược” “các nét chính của văn học Việt Nam, tức là các thời kỳ hay thế hệ văn học cùng các trào lưu tư tưởng, trào lưu tình cảm, trào lưu nghệ thuật và những chứng nhân tiểu biểu nhất, đại diện nhất của mỗi trào lưu”, nhưng đây lại là đóng góp lớn hơn cả của tác giả cho cách nhìn và phương pháp viết lịch sử văn chương (…) Do được tiếp cận với văn hóa phương Tây, lối nghiên cứu của Thanh Lãng nổi rõ chất lý trí tỉnh táo và căn cứ tư liệu thực tế”.

(…)

Để cung cấp cho các bạn quan tâm đến Thượng Chi – Phạm Quỳnh, chúng tôi sẽ trích đăng dần bài viết đặc sắc, công phu của giáo sư Thanh Lãng nhan đề Trường hợp Phạm Quỳnh, đã đăng trên tạp chí Văn Học, xuất bản tại Sài Gòn, các số 3,4,5,6 trong các tháng 1,2,3,4 năm 1963. Đây là một tư liệu nhiều bạn cần mà nay rất khó kiếm. Chúng tôi chỉ lược bỏ một ít đoạn nay xét thấy không cần thiết và đặt nhan đề cho từng phần trích đăng để bạn đọc dễ theo dõi. Mong các bạn thông cảm.

—o0o—

5. TỘI CỦA PHẠM QUỲNH ĐỐI VỚI ĐẤT NƯỚC, CÓ ĐI NỮA, CŨNG CHẲNG NẶNG BẰNG CÁC NHÀ VĂN TRẺ

Trong mặt trận phê bình thuận hay nghịch đối với Kiều, giáo sư Nguyễn Văn Trung chia ra làm ba hạng người:

Hạng thứ nhất làm văn hóa trong chính sách ngu dân của Pháp.

Hạng thứ hai làm văn hóa chống lại chính sách ngu dân của Pháp,

Hạng thứ ba, làm văn hóa thuần túy.

Giáo sư Nguyễn Văn Trung xếp Phạm Quỳnh vào hạng thứ nhất, xếp Ngô Đức Kế, Huỳnh Thúc Kháng vào hạng thứ hai, xếp Hoài Thanh, Lưu Trọng Lư vào hạng thứ ba.

Tiêu chuẩn để có sự sắp xếp ấy, theo như giáo sư Nguyễn Văn Trung là “Có sự khác biệt về chủ đích phê bình” – (Nguyên văn).

Rồi giáo sư kết luận: “Căn cứ vào chủ đích đó, phải phân biệt cuộc tranh luận này thành hai, khác hẳn về thực chất: cuộc tranh luận giữa Phạm Quỳnh và Ngô Đức Kế, Huỳnh Thúc Kháng và cuộc tranh luận giữa những người tiếp sau đó. Một đàng, thực chất là một cuộc tranh đấu chính trị trên lãnh vực văn học, một đàng là một tranh luận văn học thực sự” (nguyên văn). Sự phân tích và nhận định của giáo sư Nguyễn Văn Trung rất có thể đúng. Chúng tôi không có ý bẻ bác gì mà chỉ có đặt ra mấy nghi vấn.

Ta phải cần lược xét về ba hạng người làm văn hóa mà giáo sư Nguyễn Văn Trung đã sắp xếp.

Về trường hợp Phạm Quỳnh, không riêng gì tôi mà chính giáo sư Nguyễn Văn Trung cũng thú nhận là “thật ra rất khó xác định thâm ý của Phạm Quỳnh khi cộng tác với Pháp, làm văn hóa trong chính sách của Pháp là chủ tâm theo Pháp hay chỉ để lợi dụng Pháp; làm sao mà phán đoán được lương tâm người”.

Theo như câu ghi chú trên đây, giáo sư Nguyễn Văn Trung đã gạt qua một bên vấn đề tìm hiểu thâm ý, xét đoán lương tâm của Phạm Quỳnh. Vấn đề mà giáo sư Nguyễn Văn Trung muốn xét đến chính  việc làm với các hậu quả của nó, nhất là với các chủ dích của những người đề xướng ra. Giáo sư Nguyễn Văn Trung đã có những phân tích và nhận định rất tế nhị và sâu sắc trên quan điểm của một triết gia đó là việc phân biệt “việc làm tự nó” với “chủ ý” của người làm việc ấy.

Theo ý giáo sư Nguyễn Van Trung, việc làm văn hóa dưới thời thực dân là nằm trong chính sách của Pháp. Và chính sách của Pháp lúc ấy là cổ động cho dân bản xứ “làm văn hóa thuần túy và làm văn hóa thật, có kết quả tốt để cho quên chính trị”. (nguyên văn).

Sau khi đã minh định chủ trương văn hóa Pháp như vậy, giáo sư Nguyễn Văn Trung đã phân biệt chủ tâm của Phạm Quỳnh với hành động của ông. Giáo sư Nguyễn Văn Trung kết án hành động của Phạm Quỳnh, vì lẽ hành động ấy nằm trong chính sách lấy việc “làm văn hóa thuần túy và làm văn hóa thật, có kết quả tốt để quên chính trị” (nguyên văn).

Nếu hành động khách quan của Phạm Quỳnh đã nằm trong chính sách chung của Pháp, thì “ví dụ Phạm Quỳnh có không chủ tâm vẫn không xóa bỏ được hành động cộng tác với những ảnh hưởng thành quả tốt xấu của nó” (nguyên văn).

Trích trường hợp của Pétain (Tổng thống Pháp thời phát xít Đức chiếm đất Pháp – PT chú), giáo sư Nguyễn Văn Trung viết: “Có lẽ không ai dám quyết Pétain chẳng hạn, đã chủ tâm cộng tác với Đức nhưng người ta vẫn kết án Pétain và có quyền làm như thế vì hành động cộng tác với những thành quả của sự cộng tác đó” (nguyên văn).

Sau khi đã phân tích các khía cạnh một cách tế nhị và triết học như vậy, giáo sư Nguyễn Văn Trung lại một lần nữa kết luận để nhấn mạnh tội trạng của hành động cộng tác chứ chưa tất nhiên là tội trạng của chủ tâm: “Về Phạm Quỳnh, chúng tôi chưa dám quả quyết là ông chủ tâm theo Pháp như một người phản quốc, nhưng chúng tôi thẩm định ông có cộng tác với Pháp và khi làm Nam Phong dù muốn dù không cũng là làm trong một chính sách văn hóa của người Pháp muốn đề ra thời đó”. (nguyên văn).

Do sự luận đi luận lại của giáo sư Nguyễn Văn Trung và cũng do sự nhắc đi trích lại lập luận của giáo sư Nguyễn Văn Trung, tôi muốn độc giả nhận thấy điều này: ở vào thời Pháp thuộc, khi mà Pháp đã đề ra một chính sách văn hóa thuần túy để làm cho ta quên chính trị thì người Việt Nam dù muốn dù không (bốn chữ “dù muốn dù không” của giáo sư Nguyễn Văn Trung rất quan hệ) chỉ có thể có hai con đường đi: một là làm văn hóa (cho dù thuần túy và chân thành) để cho quên chính trị, hai là làm văn hóa để nhớ chính trị. (nguyên văn).

Đến đây, tôi thấy luận cứ của giáo sư Nguyễn Văn Trung chắc nịch và hành động khách quan, (khách quan hiểu theo quan điểm triết học nghĩa là tách ra khỏi chủ tâm) của Phạm Quỳnh như là một, theo đuổi thuận chiều với chủ trương văn hóa của Pháp, tất nhiên phải luận tội không thể tránh được.

Sở dĩ chúng tôi thấy việc luận tội Phạm Quỳnh của giáo sư Nguyễn Văn Trung không đứng vững vì lý do căn bản mà ông nêu ra chỉ là dựa vào hành động khách quan của Phạm Quỳnh. Vậy mà sau khi nêu ra hai phe đối lập nhau, phe Phạm Quỳnh, phe Ngô Đức Kế, lại không nhắc đến một phe thứ ba là phe “phái trẻ” như Đào Duy Anh, Hoài Thanh, Lưu Trọng Lư…

Chính ra việc phân biệt Phạm Quỳnh với phe trẻ này – mà giáo sư Nguyễn Văn Trung cho rằng hành động khách quan của họ thực chất không phải là thực chất chính trị mà là thực chất thuần túy văn học, do sự phân biệt mới này, việc luận tội của giáo sư Nguyễn Văn Trung với bao nhiêu nhận định và phân tích tỉ mỉ, tế nhị nếu không trở nên mâu thuẫn thì cũng bị mất hiệu lực.

Nếu chính sách Pháp, như giáo sư đã nhận định đi nhận định lại, là cổ động việc làm văn hóa thuần túy để cho người ta quên làm chính trị và nếu hành động của Phạm Quỳnh, trong khi ông làm văn hóa, dù muốn dù không, cũng là một hành động phù hợp với chính sách của Pháp, thì tại sao phái trẻ như Hoài Thanh, Lưu Trọng Lư… lại có thể di vào mẹo trừ được?

Tại làm sao riêng đối với Phạm Quỳnh, dù ông muốn, ông cũng không thể làm văn hóa thuần túy được, tại sao dù ông muốn, thực chất hành động của ông cũng không thể là một thực chất văn hóa mà cứ phải nhất thiết là một thực chất chính trị??

Phải chăng chính sách của Pháp chỉ nhắm nguyên một Phạm Quỳnh?

Cho ngay rằng Pháp chỉ nhắm một mình Phạm Quỳnh đi nữa, thì một cách luận lý để phân biệt hành động khách quan với chủ tâm, như giáo sư Nguyễn Văn Trung đã từng làm một cách rất tỉ mỉ và tế nhị cũng phải buộc tội luôn không những Hoài Thanh, Lưu Trọng Lư hay Trần Trọng Kim, Nguyễn Tường Tam, Vũ Đình Long (nghĩa là những người ca ngợi Kiều) mà còn phải buộc tội tất cả phong trào làm văn nghệ thời ấy và sau này tức là phong trào văn nghệ rầm rộ của thế hệ 1932 (1932-1945). Tất cả các văn nghệ sĩ, có tới hàng trăm hàng ngàn hoạt động trong khoảng 1932 đến 1945 (còn đang thời Pháp thuộc) đối với họ, hành động khách quan mang thực chất chính trị hay mang thực chất văn học?

Nếu chánh sách của Pháp là cố ý gây được trong toàn nước ta những phong trào làm văn hóa, làm văn học thuần túy, làm văn học thật, có kết quả tốt, để cho quên chính trị, nếu nhất nữa chính sách ấy còn kéo dài cho đến bây giờ (mà tôi nghĩ nó phải còn kéo dài), thì làm sao có thể gọi thực chất của sinh hoạt văn hóa của các nhà văn trẻ là thực chất văn học mà không phải thực chất chính trị. Nếu đối với Phạm Quỳnh, ta đã tách chủ tâm ra khỏi hành động khách quan và nếu hành động khách quan của Phạm Quỳnh dù muốn dù không cũng là hành động phù hợp vói chủ trương của Pháp (mà lý do duy nhất chỉ vì chính sách của Pháp là làm văn hóa để cho quên chính trị) thì đối với các nhà văn thuộc phái trẻ ta cũng phải lý luận như vậy, nghĩa là cũng phải phân biệt chủ tâm với hành động. Với những người chủ tâm làm văn hóa theo Pháp thì không thành vấn đề nữa. Nhưng đối với những người làm văn hóa mà không có chủ trương nào nhất định như làm văn hóa để giải buồn, để sinh nhai, để thỏa mãn một nhu cầu tinh thần, hay hơn thế nữa những người làm văn hóa thuần túy, làm văn hóa thực, làm văn hóa có kết quả tốt, với những người như vậy hành động khách quan của họ có bị hoen ố, bị kết án không? Nếu Phạm Quỳnh, nếu Pétain mặc dù không muốn cộng tác, mà chỉ bởi hành động của các ông nằm trong một chính sách nên bị kết án là phản bội, thì làm sao giáo sư Nguyễn Văn Trung lại có quyền tuyên bố trắng án cho những hoạt động văn hóa rầm rộ của cả thế hệ đến sau Phạm Quỳnh?

Nếu hành động vô ý thức của Phạm Quỳnh bị kết án, bị luận tội thì hành động, cho dù với chủ tâm thuần văn hóa đi nữa, của phái trẻ, sao lại có thể mang thực chất thuần văn hóa, lúc mà không mang thực chất chính trị?

Cứ theo lý đoán của giáo sư Nguyễn Văn Trung về Phạm Quỳnh thì cho dù các ông có không chủ tâm thành thực cộng tác đi nữa thì sự chủ tâm hay không chủ tâm vẫn không xóa bỏ được hành động cộng tác với những ảnh hưởng thành quả xấu của nó.

Như vậy thiết tưởng chỉ có chiến lược tích cực ái quốc, muốn tương kế, tựu kế mới giải thoát cho các nhà văn đương thời khỏi mang tội là làm văn hóa trong chính sách của Pháp. Điều này sau khi đã phân tích và biện minh ở phần đầu bài diễn văn, giáo sư Nguyễn Văn Trung lại dành cả mấy trang liền ở phần giữa bài diễn văn để quảng diễn:

Trong cuộc tranh đấu, cái gì địch chủ trương, tất phải lợi cho địch và hại cho ta. Nhưng nếu cũng chủ trương đó mà do ta đề ra, tất lợi cho ta, hại cho địch”. (nguyên văn).

Sau khi đã đặt vấn đề như vậy, giáo sư Nguyễn Văn Trung phân biệt chiến lược với chiến thuật. Theo giáo sư về phía chiến thuật, ta và Pháp giống nhau vì cùng cổ động sinh hoạt văn hóa. Nhưng về phía chiến lược, hai bên khác nhau hoàn toàn: Chiến lược của Pháp “là đập tan mọi hoạt động yêu nước, duy trì chế độ thuộc địa, còn chiến thuật của họ là hô hào làm văn hóa, hô hào cộng tác… Chiến lược của các nhà ái quốc là đập tan chế độ thực dân và mọi âm mưu củng cố chế độ đó, chiến thuật là tạm thời cộng tác, hòa hoãn, tranh đấu trên bình diện văn học, học cái hay của địch để đánh địch sau này.” (nguyên văn).

Qua những đoạn tương tự như vậy, giáo sư đã bỏ phạm vi cuộc tranh luận về sự suy tôn truyện Kiều mà đi vào địa hạt rộng lớn của vấn đề văn hóa nói chung. Chính sách của Pháp không phải chỉ là cổ động cho Kiều để cho quên chính trị mà là gây nên một phong trào văn hóa rộng lớn để đánh lạc hướng chính trị quốc gia.

Như vậy, trước sự bủa lưới bao vây của chiến lược Pháp, người ta đã hẳn  là chỉ có thể có hai con đường để đi, làm văn hóa lợi cho chính trị Pháp hay làm văn hóa hại cho chính trị Pháp.

Đã thế thì thực chất của sinh hoạt văn hóa không thể không là thực chất chính trị được. Cho nên, cũng như việc suy tôn Kiều, dù muốn dù không, các việc khác như việc viết tiểu thuyết đả phá nho giáo của Khái Hưng, Nhất Linh, việc viết phóng sự tả thực của Vũ Trọng Phụng, việc làm thơ lả lướt như Thế Lữ, Xuân Diệu, Hàn Mặc Tử, Lưu Trọng Lư, việc phê bình nghiên cứu của Dương Quảng Hàm, Vũ Ngọc Phan, Nguyễn Văn Tố… Tất cả ngần ấy việc không thể không mang thực chất chính trị. vậy tất cả các nhà văn ấy và trăm ngàn nhà văn khác hoạt động trước năm 1945 là những người làm văn hóa lợi cho Pháp hay hại cho Pháp? Nếu giáo sư Nguyễn Văn Trung bảo tất cả các nhà văn khách quan (như là nằm trong chiến lược của Pháp, thuận hợp với chính sách rộng lớn của Pháp), cũng chẳng được nhân danh gì mà nói đến lòng yêu nước hơn Phạm Quỳnh.

Nói tóm lại, cũng như Phạm Quỳnh, họ cũng phải bị ghép vào tội phản bội, tội bán dân, tội buôn nước, mặc dù chủ tâm của họ không muốn phản ai, buôn ai, hay bán ai cả. Nhưng nếu Phạm Quỳnh, do hành động khách quan, dù muốn dù không, vẫn phải ghép vào tội theo Tây, thì làm sao có thể tuyên bố là vô tội cái đoàn lũ nhà văn đông đảo kia đang khi hành động khách quan của họ là hành động tự nó lợi cho chính sách của Pháp vì thực sự nó làm cho người ta quên cách mạng, quên chống Pháp.

Chính nhẽ ra cứ theo luận cứ đã đề ra từ đầu thì giáo sư Nguyễn Văn Trung phải kết án tất cả các nhà làm văn kia là phản quốc mới phải, nhưng xem ra giáo sư Nguyễn Văn Trung ân xá cho họ hết thì phải.

Tại sao giáo sư Nguyễn Văn Trung lại ân xá cho họ? phải chăng vì họ là số đông? Tôi nghĩ hẳn con số đông không phải là một lý do để ân xá cho họ. Thực ra, sau khi đã gạt ra một bên chủ tâm của các ông hay chủ tâm của Phạm Quỳnh rồi thì việc làm khách quan của các ông không có khác gì việc làm khách quan của Phạm Quỳnh: hoàn cảnh đôi bên vẫn là một hoàn cảnh thời Pháp thuộc; chính sách đôi bên phải đương đầu vẫn là chánh sách của Pháp, chánh sách cổ động văn hóa để đánh lạc chính trị.

Tôi chẳng hiểu giáo sư Nguyễn văn Trung đã nhân danh cái gì mà khẳng định rằng sinh hoạt văn học của họ là một sinh hoạt không có thực chất chính trị, cho nên không bị kết án, không bị luận tội theo Tây.

Đối với Phạm Quỳnh, giáo sư Trung đã muốn gạt hẳn yếu tố chủ tâm ra ngoài vì thế cho dù Phạm Quỳnh có chủ tâm chỉ làm văn hóa thuần túy, chứ không có chủ tâm làm văn hóa lợi cho Tây thì hành động khách quan của ông cũng cứ có tội với đất nước. Lý do chỉ vì hành động ấy nằm trong chính sách văn hóa của Pháp. Lý đoán của giáo sư Trung cho đến đây rất chặt chẽ.

Nhưng đến khi xét việc của phái nhà văn trẻ thì ông lại nại ra vấn đề chủ đích để mà thanh minh cho họ. Ông viết:

Giữa Phạm Quỳnh và những người như Đào Duy Anh và nhất là phái trẻ hồi đó như Hoài Thanh, Lưu Trọng Lư… có một sự khác biệt về chủ đích phê bình”. (nguyên văn).

Sau khi đã nại ra sự khác biệt về chủ đích (điều mà ông đã muốn gạt ra trong trường hợp Phạm Quỳnh) ông lại dựa vào chính cái chủ đích ấy để mà phân biệt thực chất sinh hoạt văn hóa của Phạm Quỳnh với sinh hoạt văn hóa của phái trẻ, ông viết: “Căn cứ vào chủ đích đó, phân biệt cuộc tranh luận này thành hai, khác hẳng nhau về thực chất: cuộc tranh luận giữa Phạm Quỳnh và Ngô Đức Kế, Huỳnh Thúc Kháng và cuộc tranh luận giữa những người tiếp sau đó. Một đàng thực chất là một cuộc tranh đấu chính trị trên lãnh vực văn học, một đàng là một cuộc tranh luận văn hóa thực sự.” (nguyên văn).

Tôi rất đồng ý với giáo sư Trung mà nhận rằng các nhà văn trước năm 1945 – sao tránh khỏi có người làm văn theo Pháp – đa số là làm văn hóa thuần túy, là làm văn nghệ thực sự. Điều làm tôi bỡ ngỡ là ở chỗ giáo sư Trung quyết liệt cho rằng, đối với Phạm Quỳnh, không thể có sinh hoạt văn hóa không lợi cho Pháp. Mà lý do duy nhất ông viện ra chỉ là việc làm văn hóa lúc ấy nằm trong chính sách rộng lớn của Pháp.

Chính trong khi nhận rằng lớp nhà văn học sau này làm văn hóa thuần túy, nghĩa là làm văn hóa mà không sa lầy vào chiến lược của Pháp, giáo sư Nguyễn Văn Trung đã lật nhào tất cả lý luận mà ông đã phân tích rất tế nhị để phân biệt chủ tâm với hành động khách quan.

Khi nghe giáo sư Trung tuyên bố trắng án cho tất cả thế hệ làm văn hóa thời sau Phạm Quỳnh, người ta phân vân chẳng hiểu tại sao, do lòng khoan hồng hay bởi lúc ấy chính sách văn hóa của Pháp đã đình lại rồi. Tôi nghĩ nếu Pháp có một chính sách văn hóa ngu dân để đánh lạc hướng chính trị thì không phải chỉ được họ cổ võ trước năm 1932 mà còn cổ võ hơn nữa sau năm 1932. Đàng khác, nếu chính sách có thực như giáo sư Trung quả quyết, thì thành quả rực rỡ nhất mà họ thu lượm được không là trước năm 1932 mà là sau năm 1932. Là vì, dù sao, trước năm 1932, ý thức đấu tranh quốc gia vẫn mạnh mẽ hơn sau năm 1932 và các cuộc nổi dậy vẫn nhiều hơn là sau năm 1932.

Nói cách khác, trước năm 1932, sinh hoạt văn hóa so với sinh hoạt cách mạng chính trị, ta thấy nó thua kém nhiều lắm. Như vậy ta thấy rằng, nếu Phạm Quỳnh có làm văn hóa để cho người ta quên chính trị đấu tranh thì ảnh hưởng của Phạm Quỳnh cũng chẳng thấm vào đâu, và như vậy, tội của Phạm Quỳnh đối với đất nước có đi nữa cũng chẳng nặng bằng các nhà văn trẻ (Chúng tôi nhấn mạnh – PT).

T.L.

Advertisements

Gửi bình luận »

Không có bình luận

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Tạo một website miễn phí hoặc 1 blog với WordPress.com.

%d bloggers like this: