Pham Ton’s Blog

Tháng Ba 11, 2011

Trường hợp Phạm Quỳnh:Không lẽ tất cả nhà văn thời Pháp thuộc đều có tội

Filed under: Ý kiến — phamquynh @ 12:25 sáng

Blog PhamTon, tuần 3 tháng 3 năm 2011.

TRƯỜNG HỢP PHẠM QUỲNH

Thanh Lãng

Lời dẫn của Phạm Tôn: Trong Từ điển Văn học – Bộ mới (NXB Thế Giới, Hà Nội, 2004) Trần Hải Yến viết: “Thanh Lãng (23 –XII-1924 – 17-XII-1978). Linh mục, nhà giáo dục, nghiên cứu văn học Việt Nam. Tên thật là Đinh Xuân Nguyên, sinh tại Tam Tổng, Nga Sơn, Thanh Hóa.

(…) Thời kỳ chuyên tâm nhất cho văn chương (1960-1975) Thanh Lãng đã viết (…) tập trung vào các vấn đề: lịch sử phát triển chữ quốc ngữ và quá trình hình thành văn chương quốc ngữ, chương trình giảng dạy văn chương trong nhà trường, ngoài ra, ông còn chú ý đến một số tác giả văn chương, báo chí như Nguyễn Du, Nhất Linh, Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Vĩnh… Những bài viết đó cho thấy tác giả hết sức quan tâm đến lịch sử phát triển của văn học dân tộc, đặc biệt là thời kỳ chữ quốc ngữ bắt đầu hình thành. (…) Hai quyển (Thượng và Hạ) của Bảng lược đồ Văn học Việt Nam tuy chỉ được viết “rất sơ lược” “các nét chính của văn học Việt Nam, tức là các thời kỳ hay thế hệ văn học cùng các trào lưu tư tưởng, trào lưu tình cảm, trào lưu nghệ thuật và những chứng nhân tiểu biểu nhất, đại diện nhất của mỗi trào lưu”, nhưng đây lại là đóng góp lớn hơn cả của tác giả cho cách nhìn và phương pháp viết lịch sử văn chương (…) Do được tiếp cận với văn hóa phương Tây, lối nghiên cứu của Thanh Lãng nổi rõ chất lý trí tỉnh táo và căn cứ tư liệu thực tế”.

Để cung cấp cho các bạn quan tâm đến Thượng Chi – Phạm Quỳnh, chúng tôi sẽ trích đăng dần bài viết đặc sắc, công phu của giáo sư Thanh Lãng nhan đề Trường hợp Phạm Quỳnh, đã đăng trên tạp chí Văn Học, xuất bản tại Sài Gòn, các số 3,4,5,6 trong các tháng 1,2,3,4 năm 1963. Đây là một tư liệu nhiều bạn cần mà nay rất khó kiếm. Chúng tôi chỉ lược bỏ một ít đoạn nay xét thấy không cần thiết và đặt nhan đề cho từng phần trích đăng để bạn đọc dễ theo dõi. Mong các bạn thông cảm.

—o0o—

6. KHÔNG LẼ TẤT CẢ CÁC NHÀ VĂN THỜI PHÁP THUỘC ĐỀU CÓ TỘI

 

Sau năm 1932, khi mà Phạm Quỳnh thôi làm văn hóa, thì ta thấy hoạt động văn hóa đã lấn át hẳn hoạt động đấu tranh chính trị quốc gia, hay nói cách khác, sau năm 1932, sinh hoạt văn hóa rầm rộ, hào hứng đến nỗi làm cho người ta hầu như quên việc đấu tranh chính trị. Thanh niên say sưa đọc những truyện diễm tình, những vần thơ lãng mạn, chạy theo những mối tình éo le. Như vậy, ta phải đau đớn mà nhận rằng Pháp đã thành công chiến lược của họ sau năm 1932 hơn là trước 1932 và bởi đấy, nếu nhận định về những thành quả tốt xấu của hành động khách quan, thì tội của những người làm văn hóa sau năm 1932 nặng nề hơn tội của Phạm Quỳnh.

Tôi nói họ nặng hơn vì trong thực tế hành động khách quan của Phạm Quỳnh chưa gây được một phong trào văn hóa rộng lớn như các phong trào văn hóa sau năm 1932. Thực vậy, sau năm 1932, mọi hoạt động văn hóa đều đi vào con đường cực thịnh. Tay sai đắc lực của Pháp do đấy không phải là Nam Phong Tạp chí mà là các báo Phong Hóa, báo Ngày Nay, báo Phổ Thông, báo Tri Tân, và tất cả các sách, các truyện, các thơ, các kịch bày la liệt, ngập ngụa các hiệu sách hồi ấy.

Nếu căn cứ vào hành động khách quan của nhà làm văn hóa như là nằm trong chính sách văn hóa của Pháp, như là nằm trong chiến lược lấy văn hóa để mà tiêu diệt lòng yêu nước, thì ta thấy chiến thuật của Pháp đã thành công vẻ vang với những tay sai như Khái Hưng, Nhất Linh, Trần Tiêu, Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Tuân, Thế Lữ, Lưu Trọng Lư, Xuân Diệu, Tản Đà, Hàn Mạc Tử, Trương Tửu, Dương Quảng Hàm hơn là những tay sai như Phạm Quỳnh hay Nguyễn Văn Vĩnh.

Cứ theo lý luận của giáo sư Nguyễn Văn Trung sinh hoạt văn hóa càng rầm rộ thì chính sách của Pháp càng thành công, thì chiến lược của Việt Nam càng bị hại. Trong tình trạng ấy, những người làm cho chính sách của Pháp càng thành công, tội trạng của họ đối với tổ quốc, với dân tộc càng nặng. Vậy khách quan mà xét ta thấy sau năm 1932, người ta ít nói đến quốc gia đến đạo lý quốc gia, đến luân lý quốc gia. Thực vậy, sau năm 1932, người ta chủ trương nghệ thuật vị nghệ thuật chứ nghệ thuật không phải để phục vụ luân lý, phục vụ cách mạng hay phục vụ nhân sinh, phục vụ thực nghiệp, như Nguyễn Bá Học, Phan Kế Bính thường chủ trương thời xưa. Cái đẹp không phải là cái đề cao đạo đức, tuyên truyền chủ nghĩa quốc gia dân tộc, cái đẹp có tính cách tự tại, độc lập, hay hơn thế nữa, cái đẹp phải ly dị với tất cả mọi công thức, cho dù công thức ấy được gọi là luân lý hay được gọi là đạo đức, hay được gọi là tổ quốc.

Văn học thế hệ sau 1932 đi tìm cái đẹp thuần túy ấy, cái đẹp thoát xác, ly dị mọi công thức, mọi ràng buộc ấy. Như vậy theo luận cứ của giáo sư Nguyễn Văn Trung, cái đẹp ấy hẳn phải là cái đẹp nằm trong chính sách văn hóa của Pháp, hẳn phải là cái đẹp mà Pháp muốn tung ra để huyền hoặc quốc dân ta, để làm quên thực tế quốc gia, thực tế mất nước.

Nếu gọi là có công với nước Pháp, có công với chính sách Pháp, Phạm Quỳnh đâu có công bằng những Nhất Linh, Khái Hưng, Thế Lữ, Xuân Diệu, Lưu Trọng Lư?

Nếu bảo là đắc tội với tổ quốc thì tội Phạm Quỳnh đâu có bằng nghệ sĩ lớn tiếng tuyên truyền cho quan niệm nghệ thuật vị nghệ thuật, khiến cho nghệ thuật bỏ hẳn ý hướng phục vụ quốc gia dân tộc!

Tôi không hiểu sao, đối với Phạm Quỳnh, cho dù không có chủ tâm cộng tác đi nữa thì nguyên một hành động cộng tác khách quan, dù muốn dù không, cũng bị kết án là làm văn học trong chính sách văn hóa của Pháp và bị luận tội đang khi hành động cộng tác khách quan của các nhà văn hóa về sau này lại không bị lên án, lý đoán kết tội hành động khách quan ngoài chủ tâm ấy. Giáo sư Trung đã lý luận đanh thép thế này:

Rất có thể không phải người Pháp bảo ông Quỳnh lấy truyện Kiều ra mà đề cao, làm rùm beng, nhưng việc làm của ông Quỳnh dù có nhận cho ông vì yêu thích truyện Kiều thật mà làm đi nữa, khách quan, vẫn phù hợp với chủ trương làm văn hóa thuần túy cho quên chính trị của Pháp. Do đó, việc suy tôn truyện Kiều vẫn còn có ý nghĩa chính trị và lợi cho chính sách của Pháp dù cho ông Quỳnh chủ tâm hay không chủ tâm. Ý nghĩa chính trị của việc suy tôn là: Thanh niên đọc truyện Kiều đi, thưởng thức văn chương Kiều đi, đừng nghĩ đến chính trị, lòng yêu nước…”.

Giáo sư Nguyễn Văn Trung không lên án những nhà làm văn hóa sau Phạm Quỳnh, ông viện lẽ rằng họ đều là những người làm văn hóa như là một chiến thuật để thực hiện chiến lược chống Pháp, làm hại cho Pháp, thì tôi e không đúng lắm với thực tế. Tôi biết nhiều nhà phê bình, nhiều nhà viết truyện, nhiều nhà thơ, nhiều nhà biên khảo chỉ làm văn học mà không nghĩ đến chính trị chống Pháp.

Nếu giáo sư Trung muốn gắn huy chương cách mạng cho tất cả các nhà văn thời này vì đã chủ trương làm văn hóa chống lại Pháp, hại cho chính trị Pháp, tôi e có nhiều vị sẽ tủi hổ và không dám nhận cái danh dự hão ấy.

Còn như bảo rằng tất cả các văn gia nghệ sĩ trước năm 1945 đều làm văn hóa lợi cho Pháp, tức là đều theo Pháp, đều là tay sai của Pháp như Phạm Quỳnh thì tôi e rằng sự kết án toàn bộ như vậy đối với một thế hệ làm văn, sẽ gây sôi nổi ghê gớm lắm. Số người làm văn hóa trước năm 1945, tuy có nhiều người đã khuất, nhưng số người còn sống hãy còn nhiều lắm.

Nếu “con người Phạm Quỳnh, cộng tác với Pháp, một cách khách quan” (nguyên văn), không có thể nói tới lòng yêu nước, thì các nhà văn kia, với hành động mà làm đi nữa, thì “khách quan, vẫn phù hợp với chủ trương làm văn hóa thuần túy cho quên chính trị của Pháp. Do đó, việc suy tôn Kiều vẫn có ý nghĩa chính trị và lợi cho chính sách của Pháp cho dù ông Quỳnh chủ tâm hay không chủ tâm” (nguyên văn).

Tôi có thể, hay đúng hơn tôi bắt buộc phải mượn câu ấy mà nói về những nhà văn học này không, rất có thể không phải người Pháp bảo các nhà văn trẻ như Khái Hưng, Nhất Linh, Thế Lữ, Xuân Diệu, Lưu Trọng Lư, Vũ Trọng Phụng lấy quan niệm nghệ thuật vị nghệ thuật để làm tiêu chuẩn sáng tác rùm beng, việc làm của các ông có thể nhận cho các ông thích nghệ thuật mà làm đi nữa, thì khách quan, sinh hoạt văn hóa của các ông vẫn phù hợp với chủ trương làm văn hóa thuần túy cho quên chính trị của Pháp. Do đó, việc đề cao quan niệm nghệ thuật vì nghệ thuật vẫn có ý nghĩa chính trị và lợi cho chính sách của Pháp cho dù các nhà văn trẻ tuổi có chủ tâm hay không chủ tâm.

Theo lý đoán của giáo sư Nguyễn Văn Trung, tôi thấy không những phải kết án mọi nhà văn hóa của các thế hệ sau mà còn cần phải kết án nặng nề hơn. Lý do là vì, dầu sao, hành động khách quan của Phạm Quỳnh, tuy có phù hợp và lợi cho chính sách của Pháp đi nữa, thì ít ra, nó cũng còn có lợi chút xíu cho quan điểm quốc gia, vì hành động khách quan, tức hoạt động văn hóa của Phạm Quỳnh, vẫn kêu gọi tình yêu nước, nghĩa chủng tộc, sự đoàn kết để xây dựng nền quốc học. Chứ hành động khách quan, tức sinh hoạt văn hóa của các nhà văn thuộc các thế hệ sau này, ngoài mỗi cái việc phù hợp và làm lợi cho chính sách của Pháp ở điểm làm quên chính trị quốc gia chẳng hề có đả động đến bổn phận với quốc gia; ý niệm nghệ thuật vì nghệ thuật, tự trong căn bản của lý thuyết, đã bắt buộc phải gạt bỏ mọi chủ hướng cho dù chủ hướng ấy là chủ hướng quốc gia, để chú mục vào một mục đích duy nhất là thể hiện cái đẹp thuần túy, siêu việt, siêu quốc gia.

Tội của các nhà văn trẻ về sau này chẳng nặng nề hơn tội trạng của Phạm Quỳnh đấy ư?

Như với những nghi vấn tôi đặt ra trên đây, có lẽ giáo sư Nguyễn Văn Trung sẽ trả lời rằng: “Không thể sắp hạng tất cả những người bênh vực truyện Kiều vào phe Phạm Quỳnh vì đến nhóm trẻ, tình thế chính trị đã khác hẳn; đây mới có tính cách văn học thực sự”.

Tôi không hiểu với mấy chữ “đến nhóm trẻ, tình hình chính trị đã khác hẳn” giáo sư Nguyễn Văn Trung muốn hiểu như thế nào?

Tuổi bao nhiêu thì gọi là nhóm trẻ mà tuổi bao nhiêu gọi là nhóm già?

Phạm Quỳnh sinh năm 1892 thì lúc ông đứng ra chủ trương Nam Phong mới chẵn 24 tuổi đầu mà năm 1919 khi ông viết bài suy tôn truyện Kiều thì ông cũng mới có 26 tuổi. Với ngần ấy tuổi đầu Phạm Quỳnh làm gì được gọi là nhóm già?

Còn như cái phong trào sùng mộ Kiều trên Nam Phong gồm các ông Vũ Đình Long, Nguyễn Tường Tam, Nhất Linh, Trần Trọng Kim… chẳng hiểu giáo sư Trung cho họ thuộc nhóm già hay nhóm trẻ, và thuộc vào lúc tình thế chính trị đã thay đổi khác hẳn hay chưa. Nếu giáo sư Trung bảo họ thuộc nhóm già thì là sai lịch sử vì các ông ấy vào năm 1923, hãy còn trẻ cả.

Có lẽ giáo sư Nguyễn Văn Trung bảo rằng các ông ấy bênh Kiều vào lúc tình thế chính trị đã thay đổi khác hẳn. Nếu nhận định như vậy thì càng sai lịch sử hơn nữa vì mấy tay đề cao Kiều như tôi vừa kể ra trên đều là người đồng thời với Phạm Quỳnh, hơn thế các ông còn viết về Kiều trước năm 1924, tức là năm kỷ niệm Tiên Điền, năm mà Phạm Quỳnh sẽ đọc thêm một bài diễn văn thứ hai nảy lửa về Kiều.

Tôi chẳng hiểu giáo sư Nguyễn Văn Trung có luận tội các nhà văn tôi vừa kể không.

Chẳng hiểu giáo sư Trung có luận tội tất cả các cây bút đã cộng tác với Nam Phong hay không. Xem ra giáo sư Trung không luận, lấy lý rằng các cây bút ấy khi viết cho Nam Phong là làm văn hóa thuần túy.

Tôi nghĩ cái lý ấy không ổn mà bất cứ lý nào cũng chẳng có thể ổn được khi mà giáo sư Trung đã đứng trên quan điểm triết học để luận tội hành động cộng tác khách quan, tự tại không cần có chủ tâm hay không có chủ tâm. Cho ngay rằng Phạm Quỳnh không có chủ tâm làm văn hóa lợi cho Pháp, nhưng vì việc làm văn của Phạm Quỳnh nằm trong chính sách của Pháp, cho nên hành động làm văn hóa tự tại, khách quan, vẫn có tội. Như vậy, bất cứ ai nhúng bút vào Nam Phong cũng tất nhiên có lỗi, cho dù họ không có chủ tâm làm theo ý Pháp hay ý Phạm Quỳnh. Lý do là vì hành động khách quan, tự tại của họ giúp vào việc hoàn thành công tác văn hóa lợi cho Pháp mà Phạm Quỳnh chủ trương, Pháp giật giây. Bởi vì cái giây mà Pháp giật không phải chỉ giật một mình Phạm Quỳnh mà phải giật tới tất cả bất cứ ai đứng bên Phạm Quỳnh. Nếu họ không có lỗi trong lương tâm thì ít ra có lỗi trong việc làm, là vì nếu họ không cộng tác với Phạm Quỳnh, thì cho dù Phạm Quỳnh có quay cuồng thế nào mặc lòng Nam Phong cũng chẳng có thể thành công trong chiến lược làm quên chính trị. Sự cộng tác sốt sắng của họ đã khách quan đem đến sự thành công cho Nam Phong, khách quan làm lợi cho chiến lược của Pháp, khách quan thi hành đường lối phản cách mạng do Pháp nấp dưới chiêu bài văn hóa để mà giật giây. Nói rút lại, cho hợp lý và để trung thành với hệ thống tư tưởng và lý luận rất chặt chẽ, tỉ mỉ và tế nhị, giáo sư Nguyễn Văn Trung phải kết án bất cứ ai cộng tác viết bài cho Nam Phong, và hơn thế, bất cứ ai làm văn hóa hồi ấy, dù viết cho Nam Phong hay báo khác. Lý do là vì mọi hành động khách quan, tự tại của sự cộng tác đều nằm trong chính sách của Pháp, đều nhắm những thành quả văn hóa mà Pháp đang nhắm mặc dù mục đích của đôi đường có khác nhau…

Giáo sư Nguyễn Văn Trung, nếu muốn trung thành với các nguyên tắc mà ông đã đặt ra, chỉ có quyền tha tội cho những người làm văn hóa theo kiểu Ngô Đức Kế mà thôi.

Nếu đặt vấn đề như vậy, thì vấn đề không phải là nhỏ nữa, không phải là việc kết án một mình Phạm Quỳnh (vì kết án một mình Phạm Quỳnh là vô lý, bất công, và dung túng bao nhiêu đồng lõa) mà kết án bất cứ ai làm văn hóa ở thời ấy mà không tích cực kháng chiến như Ngô Đức Kế hay Huỳnh Thúc Kháng.

T.L.

Advertisements

Gửi bình luận »

Không có bình luận

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Tạo một website miễn phí hoặc 1 blog với WordPress.com.

%d bloggers like this: