Pham Ton’s Blog

Tháng Năm 26, 2011

Độc thư cứu quốc (phần 1)

Filed under: Báo — phamquynh @ 4:03 chiều

Blog PhamTon, tuần 1 tháng 6 năm 2011.

“ĐỘC THƯ CỨU QUỐC”

(Mừng các ông tân khoa trường đại học)

Lời dẫn của Phạm Tôn: Đây là bài viết của Phạm Quỳnh đăng trên tạp chí Nam Phong số 36 tháng 6 năm 1920. Bản chúng tôi đăng lại dưới đây lấy trong Phạm Quỳnh: Thượng Chi văn tập (Nhà xuất bản Văn Học, Hà Nội, 2006) từ trang 853 đến trang 862.

Do bài khá dài, chúng tôi chia làm hai phần và tự đặt nhan đề để bạn đọc dễ theo dõi.

*

*       *

PHẦN 1: SỰ HỌC LÀ CỦA BÁU ĐỆ NHẤT Ở ĐỜI.

Ký giả muốn nhân kỳ thi tốt nghiệp năm nay là kỳ đầu nhất của trường Đại học Đông Dương, khái luận mấy câu về tư cách, địa vị, nghĩa vụ của một người đã có cái học cao đẳng trong xã hội nước ta bây giờ (1920 –PT chú) thế nào, tưởng cũng là một cách mừng các ông tân khoa ta vậy. Các ông trong ba năm trời rùi mài học tập, hăm hở nhiệt thành, ra công gắng sức thâu thái những tư tưởng học thuật mới, rắp đem ra ứng dụng với đời, nay công đã thành, danh đã toại, chắc cũng muốn biết quốc dân kỳ vọng ở mình những gì: ký giả xin thay mặt quốc dân cùng các ông bàn phiếm một đôi lời.

*

*       *

Sự học là của báu đệ nhất ở đời, học làm được cho thân hiển vinh, làm được cho nhà tỏ rạng, làm được cho nước phú cường. Học là cái đuốc sáng phá chốn mê thành, nơi ám thất, mà soi tỏ lối văn minh. Học là cái thang cao vượt khỏi chốn hôn mông ngu muội mà lên tới cõi trí tuệ quang minh. Học thật là quí lắm thay! Nhưng học phải có mục đích thời sự học mới có ích, và mục đích cao thấp thể nào thời sự học rộng hẹp thể ấy. Có người lấy sự học làm một vật tô điểm cho trí mình, làm cái màu văn vẻ cho người mình, chỉ ưng bề ngoài tốt đẹp mà không thấu giá trị thâm trầm của sự học. Phần nhiều người coi sự học là cái thang tiến đạt cho mình; có lắm người lại chỉ lấy sự học làm một kế sinh nhai, học để làm nghề này nghiệp kia, ngoại giả không có chí thú cao thượng gì nữa. Những mục đích ấy tuy không phải là không chính đáng, nhưng khí thấp và hẹp, không xứng với tôn chỉ của sự học. Tôn chỉ ấy ở các nước văn minh cao thâm và siêu việt biết đường nào! Học giả các nước ấy không ai là không có chí muốn khám phá những lẽ huyền vi của tạo vật, những điều u ẩn trong tâm tình, những cảnh éo le của xã hội, để phát minh ra chân lý và bổ ích cho người đời. Người nước mình chưa thể có được tôn chỉ cao siêu như vậy, nhưng có thể đặt cho sự học một mục đích cao hơn các mục đích trên kia; người ta học là vị chân lý, vị nhân loại, ta học nên vị nước trước nhất, sự học của ta phải là cái học cứu quốc vậy. Chắc làm người ai cũng phải nghĩ đến thân gia mình trước, thân gia có yên mới nghĩ đến nước được; nhưng ai cũng phải coi nước là cái mục đích tối cao, tới được mục đích ấy sự học mới là hoàn toàn, phải khuynh hướng hết tinh lực cho đạt tới, không nên lấy mục đích nào khác làm trọng hơn vậy.

Học đã là “học cứu quốc” thời tư cách, địa vị, nghĩa vụ của học giả cũng suy đó mà ra. Nhưng trước hết hẵng giải thế nào gọi là cái “học cứu quốc”. Đời nào có sự học của đời ấy. Đời xưa, hồi nước mình còn bế quan toả cảng, chưa giao thông với ngoài, thời học trọng về luân thường đạo lý, lấy duy trì xã hội làm mục đích. Đời nay phong hội mở mang, Á Âu hoà hợp, học bây giờ lại phải trọng về động tác kinh doanh, lấy phú quốc lợi dân làm mục đích. Cái học cũ của ta không thích hợp với đời  nay nữa. Nhưng bấy lâu những thương tiếc không nỡ bỏ đi, những di du không muốn thay đổi, đến bị phong trào mới tràn ngập, đặt người mình vào cái thế nguy nguy ngập ngập, đốn toả uỷ mị trong bao năm, cơ hồ không sao cất đầu nổi. Tuy cũng có người miễn cưỡng theo học mới, nhưng trình độ dân còn thấp kém, Chánh phủ (Thời Pháp thuộc- PT chú) chỉ mới ban bố cho cái học sơ đẳng tầm thường đủ làm những bậc hạ lại để phục dịch trong các sở công mà thôi, chưa gọi là học đào tạo nhân tài được. Tuy thế cũng có người vượt được ra ngoài phạm vi ấy, không ai dạy, không ai bảo, không ai đưa đường chỉ lối, mà cũng biết lĩnh được chút học thuật mới, thâu thái được chút tư tưởng mới; thậm chí có người đến cái học sơ đẳng tầm thường của Chánh phủ ban bố cũng không được hưởng mà chỉ vì công khó nhọc, trí thông minh, làm nên sự nghiệp, nổi được danh giá, chẳng kém gì ai, thời đủ biết dân trí mình không đến nỗi bạc nhược cho lắm, và nếu khéo khai thông chẳng bao lâu cũng tấn tới kịp người vậy. Chánh phủ cũng phải công nhận như thế, nên gần đây mới chấn chỉnh việc học, kết quả đến đặt ra trường Đại học mới này, để ban bố cho người Nam một cái học cao hơn cái học các trường “thông ngôn” trước. Tuy cũng gọi là “Đại học” cho tôn nghiêm và so với trường Đại học các nước còn kém xa nhiều, nhưng đối với trình độ nước mình hiện giờ thời cũng là bậc học cao nhất. Thế là người mình từ nay trở đi mới có thể cho là có học vậy, vì cái học từ trước tới giờ mới là cái “học kiếm gạo” hay là cái “học đi làm” mà thôi. Học mới này phải tiếp tục cái học thống cũ trong nước đã đoạn tuyệt bấy lâu và mở đường cho người mình tiến lên cõi văn minh tư tưởng mới; phải chấn loát tinh thần, đề khởi sự nghiệp, phá những thói mê tục hủ, sửa những nết tốt tính hay, nói tóm lại là phải làm thuốc “bổ não” cho khỏi cái cố tật uỷ mị suy đồi, đổi thành tính cương cường mãnh tiến chuộc lại được sự chậm trễ bấy lâu mà phấn phát bước lên cho theo kịp người. Bởi thế nên gọi là học cứu quốc, nghĩa là học để cứu cho nước khỏi yếu hèn mà nên mạnh mẽ. Học giả ví chỉ có cái chí thú “kiếm ăn” hay cái tư tưởng “làm mướn” thời chẳng nói làm chi, nếu còn có chút khí khái cao thượng, biết quên mình mà thờ một lý tưởng cao, thời đã gọi là người “có học” bao giờ cũng phải có cái quan niệm quốc gia ở trong lòng. Các sinh viên trường Đại học ta là hạng thiếu niên tuấn tú trong nước, chắc cũng có hoài bão một cái chí to tát như thế và muốn sau này đem tài học ra giúp cho nước nhà: nếu vậy mới là hợp với mục đích sự học như vừa giải trên kia.

Một danh sĩ nước Tàu đời bây giờ có câu nói rằng: “Kẻ hạ sĩ này chỉ khu khu có một cái chí giữ gìn cho nòi giống, yêu mến lấy nước nhà, và bảo tồn cho sự học vậy” – Học giả trong nước ta, nếu không muốn phụ lòng kỳ vọng của quốc dân, cũng phải có một cái chí như vậy.

P.Q.

Advertisements

Gửi bình luận »

Không có bình luận

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Blog tại WordPress.com.

%d bloggers like this: