Pham Ton’s Blog

Tháng Mười 11, 2012

Thêm những góc nhìn về Phạm Quỳnh (phần 1)

Filed under: Ý kiến — phamquynh @ 10:44 chiều

Blog PhamTon năm thứ ba, tuần 3 tháng 10 năm 2012.

Cuộc toạ đàm về Phạm Quỳnh tại Huế (30/8/2012)

THÊM NHỮNG GÓC NHÌN VỀ PHẠM QUỲNH

Nguyễn Xuân Hoa

Nhà nghiên cứu văn hoá Huế

Lời dẫn của Phạm Hữu Thanh Tùng: Phạm Quỳnh – một góc nhìnlà công trình nghiên cứu, biên khảo nghiêm túc của Tiến sĩ sử học Nguyễn Văn Khoan, một người con ưu tú của xứ Huế, đang sống và làm việc ở Hà Nội. Tác phẩm được nhà xuất bản Công an nhân dân cấp phép và ấn hành quý 3/2011. Cuốn sách khá dày dặn, gần 300 trang khổ 13×19, tư liệu phong phú, chân thực và khách quan, được đông đảo độc giả đón nhận, dư luận đánh giá cao. Đúng một năm sau, quý 3/2012, tác giả tiếp tục cho mắt tập 2, dày hơn 300 trang, cũng do nhà xuất bản Công an nhân dân cấp phép.

Như một sự chia xẻ, và có cả lòng tri ân với tác giả Nguyễn Văn Khoan, được sự đồng thuận của Thường trực Hội đồng toàn quốc Họ Phạm Việt Nam, được sự hỗ trợ nhiệt thành của Trung tâm Du lịch Trải nghiệm Huế xưa – Huế nay, Thường trực Hội đồng họ Phạm tỉnh Thừa Thiên Huế và gia đình tác giả tổ chức ra mắt tác phẩm Phạm Quỳnh – một góc nhìn, tập 2.

Đến dự buổi ra mắt tác phẩm có ông Phạm Minh Thông, đại diện Thường trực Hội đồng họ Phạm Việt Nam. GS-TS Phạm Như Thế, Chủ tịch Hội đồng họ Phạm tỉnh Thừa Thiên Huế và các vị trong Thường trực Hội đồng. Các vị đại diện Thường trực Hội đồng Nguyễn Phước tộc, Hội đồng họ Trần, họ Lê, họ Phan, họ Thân, họ Vũ – Võ… Ông Phạm Quốc Dũng, Uỷ viên thường vụ Tỉnh uỷ, Trưởng Ban Dân vận Tỉnh uỷ. Bà Phạm Thị Bích Thuỷ, Thường trực Hội đồng Nhân đân tỉnh. Đại diện lãnh đạo Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ, sở Thông tin-Truyền thông, sở Văn hoá Thể thao – Du lịch, Trung tâm Bảo tồn Di tích cố đô Huế. Các nhà văn, nhà nghiên cứu văn hoá tiêu biểu của Huế. Ông Nguyễn Phúc Vĩnh Mẫn, đại diện cho tác giả Nguyễn Văn Khoan. Phóng viên  HVTV, TRT, VTV4 và các báo Tiền Phong, Thanh Niên, Đại Đoàn Kết, Văn Hoá. Đặc biệt có sự hiện diện của nhạc sĩ Phạm Tuyên, đại diện gia đình cụ Phạm Quỳnh, nhân vật của tác phẩm.

Do công việc bất khả kháng nên tác giả Nguyễn Văn Khoan và GS Đinh Xuân Lâm không vào được, hai ông đã uỷ nhiệm một người bạn là ông Vĩnh Mẫn đến dự và đọc bài giới thiệu tác phẩm của GS Đinh Xuân Lâm.

Phạm Quỳnh là một nhân vật rất đặc biệt. Nhiều “nhà” trong một “nhà”: Là nhà báo, nhà văn, học giả, dịch giả xuất sắc. Nhờ có kiến thức uyên thâm ông được mời tham chính với các chức vụ Thượng thư Bộ Học, Thượng thư Bộ Lại, Tổng lý Ngự tiền văn phòng. Ở đây cũng có một người từng làm báo, làm thơ, nghiên cứu văn hoá, và “tham chính” với các chức vụ Uỷ viên Thư ký Uỷ ban Nhân dân thành phố Huế, Giám đốc Sở Văn Hoá Thông Tin, Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh, chắc chắn sẽ có nhiều đồng cảm với nhân vật Phạm Quỳnh. Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa phát biểu đầu tiên.

—-o0o—-

Phạm Quỳnh – Một góc nhìn xuất bản năm 2011 do Tiến sĩ Sử học Nguyễn Văn Khoan thực hiện, tập hợp một số bài viết đề cập đến nhân vật lịch sử Phạm Quỳnh, tập trung khá đậm nét về số phận cá nhân bi đát của ông vào cuối đời và bước đầu đưa ra những nhận định đặt vấn đề cần phải nhìn lại Phạm Quỳnh dưới góc độ “quan điểm Hồ Chí Minh” và sự công minh của lịch sử. Cuốn sách được khép lại với bài Văn tế Nam Phong chủ bút Phạm Thượng Chi tiên sinh của Vĩnh Ba với lời xác quyết mạnh mẽ:

                        “Ý chí ấy, nhân cách ấy, đời trăm năm dễ có được ru!

                        Công lao nầy, sự nghiệp nầy, sách vạn chữ khó mà kể xiết”

và kết thúc bằng tiếng than đầy thống thiết:

            “Ôi thôi,

            Lắm đắng cay, những tưởng chỉ là mơ

            Nhiều nuối tiếc, hóa ra toàn có thật

            Ngậm ngùi nhớ bậc hùng tài

          Xót xa khóc người đã khuất”

Năm 2012, Nguyễn Văn Khoan lại tiếp tục công bố Phạm Quỳnh – Một góc nhìn (tập 2), như một nỗ lực tiếp nối, nhưng ở lần này, góc nhìn về Phạm Quỳnh đã rộng hơn và sâu hơn như chính tác giả đã bộc bạch. Trong bài viết ngắn Chúng tôi thực hiện sách Phạm Quỳnh – Một góc nhìn, Tiến sĩ Nguyễn Văn Khoan vẫn kiên trì ý định “Qua trường hợp của “nhà văn hóa lớn” Phạm Quỳnh, chúng tôi có nguyện vọng là làm rõ hơn tư tưởng Hồ Chí Minh”, nhưng ông cũng nói một cách bóng gió rằng “lịch sử chỉ thực hiện được đầy đủ…, khi nhà nghiên cứu lịch sử, nhà viết sử được dùng ngòi bút một cách độc lập – tự trọng, không bị lệ thuộc vào kinh tế, chính trị, uy quyền…”

Giáo sư Đinh Xuân Lâm trong bài viết thay lời nói đầu Một góc nhìn đưa đến nhiều góc nhìn đã nhận xét “Các bài nghiên cứu, giới thiệu Phạm Quỳnh được chọn đưa vào sách này khá phong phú. Có bài của nhà nghiên cứu văn học, nhà nghiên cứu lịch sử, nhà văn hóa học, nhà báo, nhà giáo dục. Tất cả đều tập trung nghiên cứu cuộc đời và sự nghiệp của Phạm Quỳnh với tư cách một nhà văn hóa”.

Có lẽ vì thế mà mở đầu góc nhìn về Phạm Quỳnh lần này, tập sách đã giới thiệu hai bài viết về quan hệ giao lưu Đông – Tây, về vai trò của trí thức Việt Nam trong quá trình tiếp nhận văn hóa phương Tây đầu thế kỷ XX như một cách phân tích bối cảnh văn hóa lịch sử cụ thể để lý giải về trường hợp cay đắng của Phạm Quỳnh.

Bài Nam – Bắc và Đông – Tây tuy không đề cập kỹ về Phạm Quỳnh, nhưng tác giả Dương Trung Quốc đã nhận định “Những vấn đề liên quan đến sự lựa chọn thái độ với văn minh phương Tây – sự cộng tác hay chống đối sự cai trị của chế độ thực dân luôn là vấn đề sát sườn với giới trí thức cận đại. Những Nguyễn Trường Tộ, Trương Vĩnh Ký hay Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Vĩnh… luôn là những trường hợp có sự đánh giá trái chiều” và cuối cùng tác giả đã kết luận “Khỏi phải phân tích dài dòng, cùng với thời gian càng ngày chúng ta càng nhận ra, về căn bản những trí thức đều quy tụ về một mối là hướng tới dân tộc bằng cách tiếp cận với văn hóa phương Tây, vì với nền văn hóa ấy, chủ nghĩa thực dân chỉ là một hiện tượng lịch sử, còn những giá trị tiến bộ, giá trị căn bản của một nền văn minh luôn là nguồn lực cho sự phát triển, nhất là với văn minh phương Tây, những giá trị dân chủ là một ưu thế mang tính chất tiên phong”.

Nhà phê bình văn học Vương Trí Nhàn với bài viết công phu Vai trò của trí thức trong quá trình tiếp nhận văn hóa phương Tây ở Việt Nam đầu thế kỷ XX, khi phân tích về nguyên nhân mất nước của Việt Nam và sự cản trở trong công cuộc cứu nước thời bấy giờ đã trích dẫn một bài viết của Phạm Quỳnh năm 1926 trên tạp chí Nam Phong, cho thấy cái nhìn sắc sảo của Phạm Quỳnh, bởi chính ông đã báo động “cái nông nỗi mất nước” cả về chính trị và văn hóa của đất nước mình. Chính Phạm Quỳnh đã công khai bày tỏ về thực trạng mất nước, về chủ nghĩa đế quốc, về dục vọng bá quyền và vấn đề văn hóa đi liền với vấn đề chính trị của đất nước. Ông viết “Cái nông nỗi mất nước của ta chính là một tấn kịch nhỏ trong tấn kịch Đông – Tây xung đột nhau. Tây phương đem lại cái chủ nghĩa đế quốc, cái dục vọng bá quyền, những tư tưởng phá hoại, những cơ khí tối tân mà tràn ngập sang Đông phương trong khoảng một thế kỷ này, làm cho các dân tộc Đông phương thất điên bát đảo bảy nổi ba chìm đến nay hãy còn tê mê chưa tỉnh sự đời. Thành ra cái nông nỗi ấy đối với ta không phải chỉ là một vấn đề chính trị mà thôi, lại kèm theo một vấn đề văn hóa nữa, khó khăn nguy hiểm vô cùng”. Từ nhận thức này, Phạm Quỳnh đã luôn canh cánh với vấn đề văn hóa dân tộc và ra sức vun đắp cho nền văn hóa Việt Nam trong buổi đầu tiếp nhận văn hóa phương Tây.

Từ những tìm hiểu về quan niệm văn hóa của Phạm Quỳnh, Vương Trí Nhàn đã đi đến kết luận “Phạm Quỳnh đáng được coi là một trong số nhân vật tiêu biểu của quá trình tiếp nhận văn hóa…, ít ra là ở giai đoạn đầu của sự tiếp nhận ấy. Người ta thường chỉ nghĩ đến ông như một trong những người có cơ sở Tây học vững chắc, song sự thực là trong cái môi trường Hán Việt rộng lớn lúc ấy, Hán học đã thấm vào ông, cả hai nền văn hóa Đông Tây kết hợp ở ông khá nhuần nhị. Tiếp nối sự nghiệp của những Trương Vĩnh Ký, Huỳnh Tịnh Của… ông thuộc loại xây nền đắp móng cho nền văn hóa mới. Không hề có sự chuyển giao chính thức, song ông đã làm những việc cụ thể để biến ước mơ của các nhà nho đầu thế kỷ, như Phan Chu Trinh và các yếu nhân Đông Kinh Nghĩa Thục trở thành hiện thực. Khốn thay những điều tâm huyết ấy lại được Phạm Quỳnh thực hiện trong vòng tay của kẻ cướp nước”. Nhưng cuối cùng với những phân tích mà ông gọi là “công bình, khoa học, cận nhân tình”, Vương Trí Nhàn đã “ngần ngại” nói ra một thực tế “Phạm Quỳnh còn yêu nước, và đó là một kiểu yêu nước ở thời của ông, theo cách của riêng ông” rồi đi đến một “kết luận khái quát: khi một người có hoạt động thực sự trên lĩnh vực văn hóa, trở thành có đóng góp về văn hóa, người đó nhất thiết phải có tình cảm tốt đẹp và sâu sắc với dân tộc, với đất nước”.

Sau những bài đặt vấn đề có tính khái quát, tập sách đã tập hợp những bài viết xoay quanh hai chủ đề lớn về thân thế và sự nghiệp của Phạm Quỳnh, về đóng góp của tạp chí Nam Phong trong nền văn học Việt Nam trong bối cảnh lịch sử thời bấy giờ.

Nhóm các bài viết về thân thế và sự nghiệp của Phạm Quỳnh khá đa dạng, với những góc nhìn của các tác giả ở trong và ngoài nước, đề cập từ cuộc đời của Phạm Quỳnh đến Phạm Quỳnh làm báo, Phạm Quỳnh nhà văn hóa, Phạm Quỳnh nhà chính trị, Phạm Quỳnh tham chính, Phạm Quỳnh và sự dấn thân của nhà trí thức, phong cách Phạm Quỳnh… cho thấy một chân dung nhiều góc cạnh và đa chiều của Phạm Quỳnh, nhưng tất cả đều toát lên hình ảnh của một trí thức nặng lòng với văn hóa dân tộc, một học giả uyên thâm đầu thế kỷ XX, một nhà văn hóa tham chính có tinh thần yêu nước nhưng gặp phải nhiều bi kịch. Tiêu biểu là những bài viết của Vĩnh Ba, Trần Gia Phụng, Trần Khuyết Nghi.

Vĩnh Ba trong Nhà văn hóa Phạm Quỳnh đã điểm lại khá hệ thống về thân thế Phạm Quỳnh, về Phạm Quỳnh làm báo, phong cách Phạm Quỳnh, Phạm Quỳnh tham chính và nơi an nghỉ cuối cùng của Phạm Quỳnh, để cuối cùng nói đến bi kịch của Phạm Quỳnh. Bi kịch của một nhà văn hóa tham chính “đã đem cái hồn nhiên của một người làm công tác văn học vào sân khấu chính trị, ôm cái ảo tưởng chân lý sẽ thắng cường quyền, tin vào đấu tranh bằng nghị trường, bằng bất bạo động sẽ giành được chủ quyền cho Tổ quốc Việt Nam mến yêu của ông”.

Bài viết Những câu chuyện Việt sử – Trường hợp Phạm Quỳnh của Trần Gia Phụng ở Canada dù đã được Tiến sĩ Nguyễn Văn Khoan mới trích đăng những phần chủ yếu nhưng đã có độ dày trên 40 trang, trình bày kỹ về Phạm Quỳnh nhà văn hóa, Phạm Quỳnh nhà chính trị và Phạm Quỳnh sự dấn thân của nhà tri thức. Về văn hóa, tác giả đã khẳng định: “Qua những bài viết rất nghiêm túc về văn chương, luân lý, triết học, tư tưởng Việt Nam và đông tây kim cổ. Phạm Quỳnh đã thực hiện đúng chủ trương văn hóa của ông. Chủ trương đó được Phạm Quỳnh trình bày trong Mấy nhời nói đầu, Nam Phong số 1, tháng 7-1917: “Cái mục đích của bản báo là muốn gây lấy một nền học mới để thay vào cái nho học cũ, cùng đề xướng lên một cái tư trào mới hợp với thời thế cùng trình độ dân ta. Cái tính cách của sự học vấn mới cùng cái trào mới ấy là tổ thuật cái học vấn tư tưởng của Thái Tây, nhất là của nước Đại Pháp, mà không quên cái quốc túy trong nước”. Nhắc lại cuộc tranh luận khá gay gắt giữa Phan Khôi và Phạm Quỳnh có liên hệ đến Ngô Đức Kế và Huỳnh Thúc Kháng, xung quanh vấn đề Truyện Kiều và học phiệt, Trần Gia Phụng cho rằng: “Thực tế ngày nay cho thấy những nhận định của Phạm Quỳnh về Truyện Kiều và văn chương Truyện Kiều về lâu về dài khá hữu lý”. Về chính trị, bài viết đã cung cập khá chi tiết cuộc đời hoạt động chính trị của Phạm Quỳnh bắt đầu khi ông đắc cử Nghị viện Hội đồng Thành phố Hà Nội năm 1920, về những hoạt động của Phạm Quỳnh trong chuyến tháp tùng phái đoàn vua Khải Định tham dự cuộc đấu xảo Marseille năm 1922, về cuộc gặp gỡ của Phạm Quỳnh với Phan Châu Trinh, Phan Văn Trường, Nguyễn Ái Quốc tại Pháp đến thời kỳ làm Nghị viên Viện Dân biểu Bắc Kỳ năm 1926, Phó Chủ tịch Đại hội đồng Đông Dương 1929 – 1931 và cuộc chuyển hướng quan trọng về Huế năm 1932 lần lượt giữ cương vị Tổng lý Ngự tiền Văn phòng kiêm Thượng thư bộ Học, rồi Thượng thư bộ Lại và từ chức ngày 19-3-1945 sau cuộc đảo chính của Nhật và cuối cùng là cái chết của Phạm Quỳnh ngày 6-9-1945 tại vùng ngoại ô Huế. Từ những tư liệu sử xác thực, Trần Gia Phụng đã kết luận “Trong hoạt động chính trị, Phạm Quỳnh không tạo ra những biến cố nổi bật ở dạng bùng nổ. Ông cố gắng thu mình thật mềm mỏng, âm thầm bền bỉ và cương quyết theo đuổi một chủ trương chính trị xem ra khiêm nhường và ngắn hạn đối với nhiều người nhưng thiết thực đem lại chủ quyền cho triều đình… Ngày nay, cục diện chính trị Việt Nam đã thay đổi hẳn, quan niệm quân chủ lập hiến của Phạm Quỳnh không còn phù hợp nhưng không vì thế mà phủ nhận tinh thần ái quốc, lòng can đảm và sự tận tình của ông trên con đường phụng sự quê hương của ông… Nhờ theo đuổi một lý tưởng chính trị trường kỳ và bất bạo động, nên ông luôn luôn cố gắng làm những gì có lợi cho đất nước và đồng bào, đồng thời tránh không làm bất cứ việc gì có hại cho quốc gia, dân tộc. Phạm Quỳnh sống lương thiện, không bao giờ tham ô nhũng lạm, và cũng không hề gây tội ác giết hại đồng bào. Thái độ này là điều mà rất ít nhà hoạt động chính trị của mọi khuynh hướng thực hiện được, và là một điểm son sáng chói phân biệt Phạm Quỳnh với những người ra hợp tác với Pháp để trục lợi cầu vinh”.

N.X.H.

(còn tiếp)

Advertisements

Gửi bình luận »

Không có bình luận

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Blog tại WordPress.com.

%d bloggers like this: