Pham Ton’s Blog

Tháng Mười 18, 2012

Thêm những góc nhìn về Phạm Quỳnh

Filed under: Ý kiến — phamquynh @ 12:57 sáng

Blog PhamTon năm thứ ba, tuần 4 tháng 10 năm 2012.

Cuộc toạ đàm về Phạm Quỳnh tại Huế (30/8/2012)

THÊM NHỮNG GÓC NHÌN VỀ PHẠM QUỲNH

Nguyễn Xuân Hoa

Nhà nghiên cứu văn hoá Huế

Lời dẫn của Phạm Hữu Thanh Tùng: Phạm Quỳnh – một góc nhìnlà công trình nghiên cứu, biên khảo nghiêm túc của Tiến sĩ sử học Nguyễn Văn Khoan, một người con ưu tú của xứ Huế, đang sống và làm việc ở Hà Nội. Tác phẩm được nhà xuất bản Công an nhân dân cấp phép và ấn hành quý 3/2011. Cuốn sách khá dày dặn, gần 300 trang khổ 13×19, tư liệu phong phú, chân thực và khách quan, được đông đảo độc giả đón nhận, dư luận đánh giá cao. Đúng một năm sau, quý 3/2012, tác giả tiếp tục cho mắt tập 2, dày hơn 300 trang, cũng do nhà xuất bản Công an nhân dân cấp phép.

Như một sự chia xẻ, và có cả lòng tri ân với tác giả Nguyễn Văn Khoan, được sự đồng thuận của Thường trực Hội đồng toàn quốc Họ Phạm Việt Nam, được sự hỗ trợ nhiệt thành của Trung tâm Du lịch Trải nghiệm Huế xưa – Huế nay, Thường trực Hội đồng họ Phạm tỉnh Thừa Thiên Huế và gia đình tác giả tổ chức ra mắt tác phẩm Phạm Quỳnh – một góc nhìn, tập 2.

Đến dự buổi ra mắt tác phẩm có ông Phạm Minh Thông, đại diện Thường trực Hội đồng họ Phạm Việt Nam. GS-TS Phạm Như Thế, Chủ tịch Hội đồng họ Phạm tỉnh Thừa Thiên Huế và các vị trong Thường trực Hội đồng. Các vị đại diện Thường trực Hội đồng Nguyễn Phước tộc, Hội đồng họ Trần, họ Lê, họ Phan, họ Thân, họ Vũ – Võ… Ông Phạm Quốc Dũng, Uỷ viên thường vụ Tỉnh uỷ, Trưởng Ban Dân vận Tỉnh uỷ. Bà Phạm Thị Bích Thuỷ, Thường trực Hội đồng Nhân đân tỉnh. Đại diện lãnh đạo Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ, sở Thông tin-Truyền thông, sở Văn hoá Thể thao – Du lịch, Trung tâm Bảo tồn Di tích cố đô Huế. Các nhà văn, nhà nghiên cứu văn hoá tiêu biểu của Huế. Ông Nguyễn Phúc Vĩnh Mẫn, đại diện cho tác giả Nguyễn Văn Khoan. Phóng viên  HVTV, TRT, VTV4 và các báo Tiền Phong, Thanh Niên, Đại Đoàn Kết, Văn Hoá. Đặc biệt có sự hiện diện của nhạc sĩ Phạm Tuyên, đại diện gia đình cụ Phạm Quỳnh, nhân vật của tác phẩm.

Do công việc bất khả kháng nên tác giả Nguyễn Văn Khoan và GS Đinh Xuân Lâm không vào được, hai ông đã uỷ nhiệm một người bạn là ông Vĩnh Mẫn đến dự và đọc bài giới thiệu tác phẩm của GS Đinh Xuân Lâm.

Phạm Quỳnh là một nhân vật rất đặc biệt. Nhiều “nhà” trong một “nhà”: Là nhà báo, nhà văn, học giả, dịch giả xuất sắc. Nhờ có kiến thức uyên thâm ông được mời tham chính với các chức vụ Thượng thư Bộ Học, Thượng thư Bộ Lại, Tổng lý Ngự tiền văn phòng. Ở đây cũng có một người từng làm báo, làm thơ, nghiên cứu văn hoá, và “tham chính” với các chức vụ Uỷ viên Thư ký Uỷ ban Nhân dân thành phố Huế, Giám đốc Sở Văn Hoá Thông Tin, Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh, chắc chắn sẽ có nhiều đồng cảm với nhân vật Phạm Quỳnh. Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa phát biểu đầu tiên.

—-o0o—-

(Tiếp theo)

Trần Khuyết Nghi với bài viết Thử nhận dạng lại chân dung nhân vật Phạm Quỳnh đã khẳng định: “Trong lịch sử văn học Việt Nam thời kỳ cận – hiện đại, Phạm Quỳnh có lẽ là một trong những nhân vật nổi bật nhưng lại có vẻ gây nên nhiều cuộc tranh luận với những ý kiến đánh giá khác nhau nhất”. Tác giả đã nhắc lại những nhận định của Dương Quảng Hàm, Vũ Ngọc Phan, Phạm Thế Ngũ…, của một số Từ điển Nhân vật lịch sử Việt Nam, Từ điển Văn học và quá trình nhận thức lại về Phạm Quỳnh những năm gần đây để đi đến nhận định “Như vậy, trong thực tiễn đổi mới của hoạt động văn học, vấn đề Phạm Quỳnh đã được xã hội nhận thức lại một cách sáng sủa, thỏa đáng và công bằng hơn nhiều so với trước đây, không cần phải thúc đẩy vận động gì thêm nữa”. Nhưng sở dĩ có những phân tích dài dòng về cuộc đời hoạt động và tư tưởng của ông “là để từ một trường hợp cụ thể Phạm Quỳnh, chúng ta còn có thể rút ra bài học kinh nghiệm chung khi cần phải xét lại những người khác có cảnh ngộ tương tự như Phạm Quỳnh. Đằng khác, nếu chịu khó đi xa hơn, chúng ta ngày nay sẽ phải thẳng thắn để nhìn nhận rằng, dường như cùng với câu chuyện Phạm Quỳnh, còn có rất nhiều vấn đề chung khác cũng phải bình tâm xét lại một thể, như về mối quan hệ giữa văn hóa với chính trị, giữa văn hóa với cách mạng, hiểu theo nghĩa là chính trị cách mạng từ trong sâu xa vốn dĩ không phải là cứu cánh tối hậu của cuộc sống mà chỉ là phương tiện chẳng đặng đừng để thanh toán một tình trạng chính trị tệ hại nào đó đã có từ trước đó”.

Gắn bó với Phạm Quỳnh ròng rã 18 năm là tạp chí Nam Phong. Tập sách đã đưa ra nhiều bài viết đánh giá về đóng góp của Nam Phong trong lịch sử báo chí Việt Nam, đặc biệt là trong quá trình phát triển của nền văn học chữ Quốc ngữ trong buổi đầu thế kỷ XX, cung cấp được một cách ngắn gọn Thư mục tiêu biểu của Phạm Quỳnh trong Nam Phong, tập hợp được một số bài viết và trích đoạn bài viết từng nhận xét về tạp chí Nam Phong từ 1941 đến nay ở cả hai miền Nam Bắc. Có người như Vĩnh Hoàn trong bài viết Phẩm chất Phạm Quỳnh đã xem Nam Phong là “sào huyệt” của Phạm Quỳnh và đưa ra một nhận định cũng rất cực đoan “Nói một cách khác, Phạm Quỳnh là Nam Phong“. Dương Quảng Hàm trong Việt Nam văn học sử yếu xuất bản năm 1941 cũng từng nhận xét “Cả cái văn nghiệp của ông Phạm Quỳnh đều xuất hiện trên tạp chí Nam Phong, tạp chí ấy trong một thời kỳ, đã thành một cơ quan chung cho các học giả cùng theo đuổi một chủ đích của ông. Phạm Thế Ngũ trong Việt Nam văn học sử giản ước tân biên ra đời năm 1961 ở miền Nam cũng đã đánh giá cao đóng góp của Phạm Quỳnh và tạp chí Nam Phong trong quá trình hình thành nghệ thuật tiểu thuyết mới của Việt Nam. Trong bài viết Bới tìm trong kho tư liệu của báo Nam Phong của Nhân Nghĩa viết năm 1941 đã từng thừa nhận “trong suốt 18 năm trời, từ 1917 đến 1934, với 210 tập báo dày dặn đã chứng minh điều Thiếu Sơn đã nói về báo Nam Phong “Có nhiều người không biết đọc văn Tây, văn Tàu, chỉ nhờ Nam Phong vun đúc cũng có được cái tri thức phổ thông tạm đủ sinh hoạt ở đời”.

Đáng chú ý là trong một bài viết tham gia cuộc hội thảo về Phạm Quỳnh của nhà nghiên cứu văn học Nguyễn Đình Chú – người tự nhận “Tôi thuộc trong số những người đã công kích Thượng Chi không kém phần gay gắt… Nhưng rồi, trên đường học tập và nghiên cứu, trải hơn 30 năm qua, nhất là những năm có sự đổi mới trong tư duy nghiên cứu văn học gần đây, thú thực tôi không khỏi có sự băn khoăn, thậm chí là day dứt về những gì mình đã viết về Phạm Quỳnh hơn 30 năm trước đó” và “cũng xin được nói thật, không ít người trong chúng ta đã có tình trạng lấy quan điểm lập trường thay thế sự lao tâm khổ tứ trong khoa học”. Lần nầy Nguyễn Đình Chú đã có bài biết Thượng Chi bàn về tiểu thuyết và khẳng định “Trong lịch sử văn học Việt Nam, trước Phạm Quỳnh, chưa ai nói về thể loại tiểu thuyết một cách có hệ thống và phong phú như thế. Dù không phải là người làm lý luận văn học, lý luận tiểu thuyết, ông có nhiều ý kiến đúng và ông xứng đáng là nhà lý luận tiên phong trong công cuộc hiện đại hóa văn học Việt Nam”.

Nguyễn Thanh Sơn trong bài viết Tạp chí Nam Phong (1917 – 1934) và những bản dịch truyện ngắn nước ngoài đã cho biết việc giới thiệu truyện ngắn nước ngoài trên tạp chí Nam Phong được duy trì khá đều đặn, nhất là ở giai đoạn đầu. Trong hơn 17 năm, Nam Phong đã giới thiệu 49 truyện và chùm truyện ngắn dịch từ nước ngoài, trong đó có 25 truyện và chùm truyện ngắn Trung Hoa và 24 truyện ngắn phương Tây, trong đó có 22 truyện ngắn của Pháp. Riêng Phạm Quỳnh là người dịch nhiều nhất, chiếm hai phần ba (16/24 truyện) các tác phẩm dịch phương Tây. “Văn dịch của Phạm Quỳnh tự nhiên, lưu loát, càng về sau càng nhuần nhuyễn, thanh thoát”, “Truyện ngắn nước ngoài trên tạp chí Nam Phong có đóng góp nhất định trong việc giới thiệu văn học phương Tây, văn học Trung Quốc và rèn luyện câu văn Quốc ngữ ở buổi đầu hình thành nền văn học mới… góp phần quan trọng vào việc thúc đẩy quá trình hiện đại hóa nền văn học nước nhà trên lĩnh vực văn xuôi… Nam Phong thực sự trở thành vườn ươm các truyện ngắn có giá trị đâm chồi nẩy lộc”.

Đặc biệt, trong một bài viết trước đây của nhà báo Thép Mới được Phạm Tôn trích lại đã cho biết trong lần làm việc ngày 27/8/1945 tại Hà Nội về xây dựng tờ báo Cờ Giải Phóng, Trường Chinh – người lãnh đạo báo chí của Đảng Cộng Sản Đông Dương đã nói một câu đầy hoài bão “1917, Nam Phong; 1932, Phong Hóa – Ngày Nay; 1945, Cờ Giải Phóng“. Câu nói như một khẩu hiệu phấn đấu của Trường Chinh đã mặc nhiên công bố về sự đánh giá trân trọng của ông đối với vị trí của báo Nam Phong, xem sự ra đời của Nam Phong như một cột mốc quan trọng trong diễn trình của báo chí Việt Nam.

Từ những bài viết đặt vấn đề, nhìn nhận Phạm Quỳnh trong vai trò của một tri thức vào thời điểm bước đầu tiếp nhận văn hóa phương Tây ở Việt Nam, đến những bài viết về thân thế và sự nghiệp của Phạm Quỳnh, về đóng góp của Phạm Quỳnh và tạp chí Nam Phong trong lịch sử của văn học Việt Nam đầu thế kỷ XX, Tập 2 cuốn Phạm Quỳnh – Một góc nhìn gần như đã không còn bị dằn vặt, ám ảnh quá nặng về số phận cá nhân bi đát của ông trong những ngày cuối đời; mà bên cạnh đó, chân dung Phạm Quỳnh ngày càng hiện ra như hình ảnh một trí thức giàu tâm huyết, một học giả uyên thâm, một nhà báo sắc sảo, một nhà văn hóa nhiệt tâm với quê hương đất nước, nhưng phải sống trong một điều kiện chính trị xã hội ngặt nghèo, éo le vào thời buổi đất nước bị lệ thuộc, lúc cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc vừa sang trang trong thời điểm cách mạng Tháng 8-1945.

Phần cuối tập sách đã có thêm bài viết xúc động của bà Phạm Thị Hoàn, người con thứ 10 trong 16 người con của học giả Phạm Quỳnh viết về Thầy tôi, người cha “chững chạc, mực thước, ôn hòa, ân cần, đôn hậu” với hình ảnh đầy tâm sự qua trang giấy viết dở bài Cô Kiều với tôi ngàn kiếp mãi mãi còn dang dỡ, như một vĩ thanh buồn day dứt cuối cuộc đời Phạm Quỳnh.

Khép lại cuốn Phạm Quỳnh – Một góc nhìn (Tập 2), đúng như nhận định của Giáo sư Đinh Xuân Lâm, chúng ta lại có dịp để suy nghĩ về thân phận một con người, một trí thức, một nhà văn hóa tham chính đầy éo le. Nhưng có lẽ chừng ấy vẫn chưa đủ. Nói đến Phạm Quỳnh là nói đến một hiện tượng cần phải tiếp tục được soi sáng. Đặc biệt là những năm tháng Phạm Quỳnh sống ở Huế từ 1932 đến 1945, về những điều Phạm Quỳnh đã viết về Huế (như đọc lại tập du ký Mười ngày ở Huế, tập Pháp du hành trình nhật ký), về những bài viết liên quan đến Phạm Quỳnh và Triều đình Huế (như hồi ký của Lê Thanh Cảnh, người đã tổ chức để Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Vĩnh gặp gỡ Phan Châu Trinh, Nguyễn Ái Quốc, Cao Văn Sến ở Paris…), về những di tích, di vật Phạm Quỳnh đã để lại tại Huế đang được gìn giữ tại chùa Vạn Phước, tại Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế v.v…

Từ buổi ra mắt tác phẩm Phạm Quỳnh – Một góc nhìn (Tập 2) tại Huế hôm nay, chúng tôi nghĩ Tiến sĩ Nguyễn Văn Khoan có thể phối hợp với nhiều nhà nghiên cứu Huế để tiến tới chuẩn bị cho Phạm Quỳnh – Một góc nhìn (Tập 3), những góc nhìn riêng, nhìn từ Huế.

N.X.H.

Advertisements

Gửi bình luận »

Không có bình luận

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Tạo một website miễn phí hoặc 1 blog với WordPress.com.

%d bloggers like this: