Pham Ton’s Blog

Tháng Mười Một 2, 2012

Tôi cảm thụ, học cách tư duy và thể hiện của học giả Phạm Thượng Chi trong Mười Ngày Ở Huế để viết sách giới thiệu Huế

Filed under: Ý kiến — phamquynh @ 1:08 sáng

Blog PhamTon năm thứ ba, tuần 2 tháng 11 năm 2012.

 

Cuộc toạ đàm về Phạm Quỳnh tại Huế (30/8/2012)

Tôi cảm thụ, học cách tư duy và thể hiện của học giả

Phạm Thượng Chi trong Mười ngày ở Huế

để viết sách giới thiệu Huế

Nguyễn Đắc Xuân

(Nhà nghiên cứu Huế)

 

Lời dẫn của Phạm Hữu Thanh Tùng: Phạm Quỳnh – một góc nhìnlà công trình nghiên cứu, biên khảo nghiêm túc của Tiến sĩ sử học Nguyễn Văn Khoan, một người con ưu tú của xứ Huế, đang sống và làm việc ở Hà Nội. Tác phẩm được nhà xuất bản Công an nhân dân cấp phép và ấn hành quý 3/2011. Cuốn sách khá dày dặn, gần 300 trang khổ 13×19, tư liệu phong phú, chân thực và khách quan, được đông đảo độc giả đón nhận, dư luận đánh giá cao. Đúng một năm sau, quý 3/2012, tác giả tiếp tục cho mắt tập 2, dày hơn 300 trang, cũng do nhà xuất bản Công an nhân dân cấp phép.

Như một sự chia xẻ, và có cả lòng tri ân với tác giả Nguyễn Văn Khoan, được sự đồng thuận của Thường trực Hội đồng toàn quốc Họ Phạm Việt Nam, được sự hỗ trợ nhiệt thành của Trung tâm Du lịch Trải nghiệm Huế xưa – Huế nay, Thường trực Hội đồng họ Phạm tỉnh Thừa Thiên Huế và gia đình tác giả tổ chức ra mắt tác phẩm Phạm Quỳnh – một góc nhìn, tập 2.

Đến dự buổi ra mắt tác phẩm có ông Phạm Minh Thông, đại diện Thường trực Hội đồng họ Phạm Việt Nam. GS-TS Phạm Như Thế, Chủ tịch Hội đồng họ Phạm tỉnh Thừa Thiên Huế và các vị trong Thường trực Hội đồng. Các vị đại diện Thường trực Hội đồng Nguyễn Phước tộc, Hội đồng họ Trần, họ Lê, họ Phan, họ Thân, họ Vũ – Võ… Ông Phạm Quốc Dũng, Uỷ viên thường vụ Tỉnh uỷ, Trưởng Ban Dân vận Tỉnh uỷ. Bà Phạm Thị Bích Thuỷ, Thường trực Hội đồng Nhân đân tỉnh. Đại diện lãnh đạo Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ, sở Thông tin-Truyền thông, sở Văn hoá Thể thao – Du lịch, Trung tâm Bảo tồn Di tích cố đô Huế. Các nhà văn, nhà nghiên cứu văn hoá tiêu biểu của Huế. Ông Nguyễn Phúc Vĩnh Mẫn, đại diện cho tác giả Nguyễn Văn Khoan. Phóng viên  HVTV, TRT, VTV4 và các báo Tiền Phong, Thanh Niên, Đại Đoàn Kết, Văn Hoá. Đặc biệt có sự hiện diện của nhạc sĩ Phạm Tuyên, đại diện gia đình cụ Phạm Quỳnh, nhân vật của tác phẩm.

Do công việc bất khả kháng nên tác giả Nguyễn Văn Khoan và GS Đinh Xuân Lâm không vào được, hai ông đã uỷ nhiệm một người bạn là ông Vĩnh Mẫn đến dự và đọc bài giới thiệu tác phẩm của GS Đinh Xuân Lâm.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân cho biết, anh chịu sự tác động và ảnh hưởng rất lớn bởi vốn kiến thức, lối tư duy, phương pháp nghiên cứu của các nhà nghiên cứu Huế tiền bối như Cadiere, Phạm Quỳnh, Phan Văn Dật, Thanh Tịnh… Nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân chia sẻ về ảnh hưởng của cụ Phạm Quỳnh.

—o0o—

Đề cập đến sự nghiệp cầm bút của Thượng Chi Phạm Quỳnh cần phải có một cái viện nghiên cứu làm việc trong nhiều năm mới hiểu hết được. Do hoàn cảnh lịch sử, tôi chưa bao giờ dám nghĩ đến mình có thể tìm hiểu một khía cạnh nào đó trong sự nghiệp to lớn của ông. Nhưng rồi, bất ngờ trong lúc đi học Huế, nghiên cứu Huế, viết bài giới thiệu Huế, tôi gặp được ông qua bút ký Mười ngày ở Huế đăng trên báo Nam Phong số 10 xuất bản vào tháng 4 năm 1918. Bút ký Mười ngày ở Huế đã “hớp hồn” tôi, khiến cho tôi mê sách báo của ông và trong tủ sách của tôi có một ngăn dành cho bộ sưu tập Phạm Quỳnh gồm hàng chục số báo Nam Phong, Thư mục báo Nam Phong, sách tạp chí chuyên đề về Phạm Quỳnh xuất bản trước và sau năm 1975, sách xuất bản ở nước ngoài sau năm 1975, trong đó có nhiều bản do người thân của ông ký tặng. Và, không những trước tác của ông mà còn có cả sách của người rể rất hay chữ Nguyễn Tiến Lãng của ông nữa. Tôi rất hân hạnh nhiều lần được giới thiệu bộ sưu tập này với hậu duệ của ông khi họ đến thăm tôi ở cái gác bên bờ sông Thọ Lộc. 

         Vì thời gian trong buổi giói thiệu sách này không cho phép nên tôi không thể bộc bạch hết những điều tôi muốn nói về ông. Tôi chỉ xin phép lược ghi lại chuyện “Tôi cảm thụ, học cách tư duy và thể hiện của học giả Phạm Thượng Chi trong Mười ngày ở Huế để viết sách giới thiệu Huế” như thế nào thôi.

         1. Cảm thụ

          Phạm Thượng Chi chỉ đến Huế có 10 ngày, vào đầu năm 1918, nhân Huế có lễ tế Nam Giao. Ông đi đò trên sông Hương, viếng các lăng vua Nguyễn, đi dự lễ tế Nam Giao, thăm Đại Nội, xem hát tuồng ở Quôc Tử Giám, thăm chùa Thiên Mụ, thăm Đạm Phương nữ sử, thăm Thiền sư Viên Thành chùa Ba La Mật,v.v. Những gì ông viết trong Mười ngày ở Huế là cái kim chỉ nam cho việc nghiên cứu và viết giới thiệu Huế của tôi trong hơn 30 năm qua.

            Thực vậy, tôi sinh ra ở Huế, thời học sinh trung học và đại học đều ở Huế, hằng ngày qua lại sông Hương. Nhưng mãi cho đến khi đi kháng chiến về, đi học Huế, tôi mới hiểu được cái đẹp và cái giá trị tuyệt vời của con sông Hương qua  Mười ngày ở Huế của Phạm Thượng Chi. Ông viết:

        “Cái phong cảnh Huế sở dĩ đẹp là thứ nhất bởi con sông Hương Giang. Con sông xinh thay! Hà Nội cũng có sông Nhị Hà, mà sông Nhị Hà với sông Hương khác nhau biết chừng nao! Một đằng ví như cô con gái tươi cười, một đằng ví như bà lão già cay nghiệt! Nhị Hà là cái thiên tai của xứ Bắc, Hương Giang là cái châu báu của xứ Kinh. Nước trong như vắt, dòng phẳng như tờ, ít khi có tí sóng gợn trên mặt, đi thuyền trên sông như đi trong hồ vậy. Huế không có con sông Hương thì tưởng cái đẹp của xứ Huế giảm mất nửa phần. Nhưng đã có sông Hương lại có núi Ngự nữa, cái cảnh mới thực là toàn xinh. Ngự Bình không phải là một núi cao như núi Phú Sĩ nước Nhật, Hương Giang không phải là một sông rộng như sông Hoàng Hà nước Tàu. Nên nói rằng sông ấy, núi ấy làm hiểm trở cho chốn Đế kinh thì cũng là nói quá, nhưng sông ấy, núi ấy thực là vẽ nên phong cảnh xứ Huế vậy. Và cái khí vị của phong cảnh Huế không phải là cái khí vị hùng tráng, mà là cái khi vị mĩ diệu; cảnh Huế xinh mà đẹp, không phải hùng mà cường, đáng yêu mà không phải là đáng sợ, có thi vị mà không có khí tượng. Phải nhận kỹ như thế thì mới khỏi nhầm mà hiểu được tinh thần của cái bức sơn thủy hiển nhiên ấy”. (Tạp chí đã dẫn, tr. 204, cột 1 và cột 2, hoặc Phạm Quỳnh, Mười ngày ở Huế, Nxb Văn học, HN. 2001, tr. 26)

           Suốt thế kỷ qua, đã có biết bao bài viết dành cho sông Hương nhưng cho đến nay chưa có bài nào mô tả một cách súc tích mà cụ thể, đánh giá đúng mức cái vị thế đặc biệt của sông Hương bằng Mười ngày ở Huế của Phạm Thượng Chi. Đọc bài viết của ông rồi tôi không dám viết thêm gì về sông Hương nữa.

       Đi xem các lăng vua Nguyễn, ông viết chuyện đi thăm lăng rồi đánh giá:

       “Không những mấy nơi đó (lăng tẩm các vua Nguyễn) là những nơi thắng tích đệ nhất của nước ta mà lại có thể liệt vào bậc những nơi thắng tích của cả thế giới nữa. Hoàn cầu dễ không đâu có chốn nhà mồ của bậc vua chúa nào mà khéo hòa hợp cái cảnh thiên nhiên với cái cảnh nhân tạo gây nên một cái khí vị riêng như não nùng, như thương nhớ, như lạnh lẽo, như hắt hiu, mà lại như đầy những thơ những mộng, khiến người khách vãng cảnh luống những ngẩn ngơ trong lòng. Mà cái cảm giác ấy không phải là người mình mới có, dẫu người ngoại quốc đi du lịch đến đây cũng phải cảm như thế” (Phạm Quỳnh, Mười ngày ở Huế, Nxb Văn học, HN. 2001, tr. 49)

        Đi thăm lăng tẩm các vua Nguyễn, Phạm Thượng Chi đã cảm nhận được cái hồn của các khu lăng. Đặc biệt nhất, từ đầu thế kỷ XX, ông đã thấy được cái giá trị của sự “hòa hợp cái cảnh thiên nhiên với cái cảnh nhân tạo”. Sự hài hòa đó chính là loại hìnhkiến trúc phong cảnh” (architecture paysagiste) mà mãi đến đầu thế kỷ XXI nầy thế giới mới quan tâm và phấn đấu thực hiện.

         Sau Mười ngày ở Huế, Phạm Thượng Chi tôn vinh cái vai trò lịch sử của Kinh đô Huế: xưa thì từ đây đi mở cõi, nay (1918) giữ được cái quốc hồn cho dân tộc. Ông viết:

        “Lấy lịch sử mà xét, lấy địa thế mà chứng, lấy cái tình thế chính trị ngày nay mà chiêm nghiệm, lấy lòng khuynh hướng quốc dân sau nầy mà dự đoán, thành Huế thực là chốn căn cứ, nơi yếu điểm của giống Việt Nam, xưa đã nhờ đấy mà gây dựng nên bờ cõi, nay lại nhân đấy mà nói lên cái tư cách một dân quốc hoàn toàn. Ôi! Phàm đã gọi là một dân quốc không thể giây phút thiếu cái tư tưởng, cái tinh thần một dân quốc. Tư tưởng ấy, tinh thần ấy gọi một tên tức là cái quốc hồn vậy. Quốc hồn của Việt Nam ta ngày nay phải tìm ở đâu cho thấy? Thiết tưởng phi ở Huế không đâu thấy vậy”. (Tạp chí Nam Phong số 10, 4 -1918, tr.202, cột 2 và tr.203 cột 1. Phạm Quỳnh, Mười ngày ở Huế, Nxb Văn học, HN. 2001, tr. 22)

        Để cho quốc dân tin vào sự đánh giá của ông, ông viết tiếp:

     “Cổ ngữ châu Âu “Trăm con đường đều quay đầu về thành La Mã”. Có ý nói thành La Mã là trung tâm lịch sử của châu Âu ngày xưa […] Thành La Mã của Việt Nam ta là ở đâu? Tức là nơi đế đô bây giờ, đất Thuận Hóa khi xưa, Kinh thành Huế ngày nay vậy” (Tạp chí đã dẫn, tr. 202, cột 2. Phạm Quỳnh, Sđd tr. 21& tr.22).

         Lúc mới đọc Mười ngày ở Huế, tôi chưa hiều hết ý nghĩa của sự đánh giá trên. Nhưng càng về sau, tôi càng thấy hết sức sâu sắc. Năm 1918, sau Thế chiến I (1914-1918), kinh tế nước Pháp kiệt quệ, vì vậy chế độ cai trị của Pháp ở Việt Nam rất khắc nghiệt. Thế mà Phạm Thượng Chi vẫn ngang nhiên ca ngợi cái quốc hồn của dân tộc Việt đang ở trong tay người Pháp. Ông từng viết “Truyện Kiều còn thì tiếng ta còn, tiếng ta còn thì nước ta còn”.  Cũng với dòng tư duy ấy, Kinh đô Huế còn giữ được cái quốc hồn thì dân tộc còn giữ được nước. Vai trò của Kinh đô Huế không ngờ lớn đến thế. Nhưng rồi trải qua hai cuộc chiến tranh, vai trò lịch sử của Huế mờ dần. Đến nay, dù đất nước đã thoát khỏi ách thống trị của ngoại bang nhưng với xu thế Âu hóa một cách thiếu chọn lọc, cái hồn dân tộc đang bị thử thách. Vai trò của Huế lại nổi lên. Chuyện Phạm Thượng Chi viết cách đây gần một thế kỷ nhưng tôi lại có cảm tưởng như ông viết để nhắc nhở chúng ta ngay ngày hôm nay. Với ý tưởng ấy tôi đã phác thảo một đề án gởi cho lãnh đạo Thừa Thiên Huế phấn đấu xây dựng Thành phố Huế trực thuộc Trung ương trong vài năm nữa là thành phố nhân văn. Chỉ có thế may ra Thành phố Huế mới giữ được cái hồn dân tộc cho Việt Nam thời hội nhập này. Tôi đề nghị tỉnh Thừa Thiên Huế nên xin phép gia đình họ Phạm in cho dân Huế được đọc Mười ngày ở Huế để cho mọi người biết vai trò của mình trong lòng dân tộc hiện nay như thế nào.

N.Đ.X.

(Còn tiếp)

 

 

Advertisements

Gửi bình luận »

Không có bình luận

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Blog tại WordPress.com.

%d bloggers like this: