Pham Ton’s Blog

Tháng Mười Hai 27, 2012

Nhật ký 1922 tại Pháp của Phạm Quỳnh (P1)

Filed under: Ý kiến — phamquynh @ 11:45 chiều

Blog PhamTon năm thứ tư, tuần 1 tháng 1 năm 2013.

 

NHẬT KÝ 1922 TẠI PHÁP CỦA PHẠM QUỲNH

Phạm Tôn

Thật ra, bạn đọc thân thiết của Blog PhamTon không lạ gì cuốn nhật ký nhỏ này. Trong nhiều bài viết của chúng tôi và nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã trích đăng hai trang trong nhật ký này là:

 Hinh 7_Nuoc

Juillet, 13, Jeudi: Ăn cơm An Nam với Phan Văn Trường và Nguyễn Ái Quốc ở nhà Trường (6 Rue des Gobelins)” Và “Juillet, 16, Dimanche: Ở nhà. Trường, Ái Quốc và Chuyền đến chơi.” Còn trên tạp chí Nam PNguyen Ai Quoc tai Phap 1921hong khi đăng Pháp du hành trình nhật kí, ông cũng viết công khai: “Thứ năm, 13 tháng 7 năm 1922 : (…) Chiều hôm nay, ăn cơm với mấy ông đồng bang ở bên này. Mấy ông này là tay chí sĩ, vào hạng bị hiềm nghi, nên bọn mình đến chơi không khỏi có trinh tử dò thám. Lúc ăn cơm trong nhà, chắc lũ đó đứng ngoài như rươi! Nhưng, họ cứ việc họ, mình cứ việc mình, có hề chi! Đã lâu không được ăn cơm ta, ăn ngon quá. Ăn cơm ta, nói tiếng ta, bàn chuyện ta, thật là vui vẻ, thoả thích. Ăn no, uống say, cười cười nói nói…Mai là ngày hội kỉ niệm dân quốc…Anh em đi dạo chơi một lượt các phố đông cho biết cái cảnh ngày hội ở Paris thế nào.” Và “Chủ nhật, 16 tháng 7 năm 1922: Hôm nay, không đi đâu, ngồi hầm trong buồng viết mấy cái thư về nhà.

“Trưa, mấy ông chí sĩ cùng ăn cơm bữa trước lại chơi ở trọ, nói chuyện giờ lâu. Nghe nói các ông đi đâu cũng có bọn trinh tử theo sau, chắc bọn đó đã đứng ngoài cửa cả. Người đồng bang ở nơi khách địa, không thể không gặp nhau, gặp nhau không thể không nói chuyện nước nhà, lòng người ai chẳng thế, tưởng cũng chẳng là sự phi phạm gì.”11Không phải chỉ có hai lần gặp gỡ như vậy, mà còn có một lần gặp gỡ nữa, quan trọng hơn. Đó là lần họp mặt do các ông Lê Thanh Cảnh và Trần Đức tổ chức vào một buổi chiều, dùng cơm tại khách sạn Montparnasse, Paris, gồm 11 người; trong đó có: Phan Chu Trinh, Nguyễn Ái Quốc, Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Vĩnh và Cao Văn Sến. Sau này, Lê Thanh Cảnh đã thuật lại cuộc họp mặt của “Năm nhân vật phi thường ngồi chung lại một bàn” trong hồi kí Rời mái tranh trường Quốc Học, bản thảo gửi đăng Đặc san số 5 của Hội Ái hữu Cựu học sinh Quốc Học.” (Tạp chí Xưa và Nay, 8/2006). Điều đó chứng tỏ từ năm 1922, Phạm Quỳnh 29 tuổi và Nguyễn Ái Quốc 32 tuổi, hai thanh niên Việt Nam yêu nước, xa nhà đã gặp nhau rất thân mật, như những người bạn, những người đồng chí.

Điều hôm nay chúng tôi muốn “khoe” với bạn đọc là hiện chúng tôi đã có trong tay cuốn nhật ký tròn 90 tuổi ấy (1922-2012), cũng do vợ chồng người con trai út của Phạm Quỳnh là Hỷ Nguyên và Phạm Tuân trao cho giữ gìn, như một “phần thưởng” cho việc chúng tôi đã cố gắng duy trì Blog PhamTon sống mạnh mẽ hơn ba năm nay (2009-2012).

 Bia nhat ky 1922

Trước chỉ dám nói “quyển nhật ký nhỏ, bề ngang chỉ bằng bốn ngón tay xếp khít” nay thì có thể nói rõ, chiều ngang là 7.5cm và chiều dài là 12.5cm, đo tại nhà tôi, ngay trước mắt tôi. Bìa quyển nhật ký bằng ni lông giả da đen, góc trái có chữ số 1922 mạ vàng, sau 90 năm còn sáng đẹp. Trang đầu đề AGENDA POUR 1922/ Sổ nhật ký cho năm 1922. Quyển nhật ký nhỏ này được Phạm Quỳnh giữ gìn từ 1922 đến 1945. Tiếp đó là các con ông là Phạm Thị Ngoạn giữ từ 1945 đến 2000. Sau đó là bà Phạm Thị Hoàn và vợ chồng ông Phạm Tuân giữ gìn đến nay.

Sổ tay này là Phạm Quỳnh viết chỉ để một mình mình dùng, cho nên theo thói quen, ghi nhiều chỗ bằng chữ Pháp. Để bạn đọc dễ theo dõi, chúng tôi mạn phép tạm dịch sang tiếng ta bằng chữ nghiêng ngay sau gạch chéo (/).

Trang đầu tiên có chữ Phạm Quỳnh viết là trang đề ngày 9 Jeudi/thứ năm, Mars/ tháng ba như sau:

“Đi chuyến xe lửa 6h ½ : ở Hà Nội xuống Hải Phòng. Ông Hàn Hanh ra đón./Ăn cơm trưa với ông Thu ở Hôtel du Commerce/Khách sạn Thương mại. / 7giờ ½ tối, các thân hào Haiphong (Bưởi, TPham Quynh _ Nguyen Van Vinh _ Pham Duy Tonhu, v.v…) mời ăn tiệc ở Hôtel de la Marine/ Khách sạn Hải Quân)/ Tối ngủ ở nhà ông Hàn Hanh (Rue de Belgique, Phố Tám Gian)/ Cả ngày hôm ấy trời mưa cho đến khuya.”

Hôm sau, 10 thứ sáu tháng ba có ghi: “Ông Hàn Hanh mời các phái viên ăn cơm trưa ở nhà/ Đi lấy vé tàu (số giường 262) / Lấy giấy thông hành ở Sở Lãnh sự Anh (Denis Frères). /4 giờ rưỡi, tàu Armand Béric dời (rời) bến Hải-phòng. /Trời tạnh ráo”. Các ngày tiếp theo: 11, “tàu ra khỏi Đồ Sơn, say sóng” – “12”, “Say sóng”. 13, “5 giờ sáng tới Sài Gòn. / Ăn cơm trưa ở Chợ Lớn. /Ăn cơm tối ở nhà ông Đắc. (Rue Catinat / Phố Ca-ti-na), các bạn Bắc-kỳ mời. /Tối xem hát cải lương (bài/vở) “Vợ ngoan làm quan cho chồng” của Hồ Văn Lang và trò xiếc Jeune Annam /An Nam trẻ của Quốc Thận)”. 14: “Saigon. /11 giờ vào chào quan Toàn quyền Long ở Sài gòn. /12 giờ ăn cơm trưa ở nhà ông Nguyễn Phú Khai, 238 Rue Pellerin. /3 giờ ½  đi xem nhà máy dầu và máy gạo của ông Trương Văn Bền ở Chợ-lớn, Quai du Cambodge. / Bến Campuchia. 5 giờ, đi thăm Bắc-kỳ nghĩa trang, ở địa phận Phú-nhuận, cách Sài-gòn 6,7km./ 7 giờ ăn tiệc ở Sàigòn Palace của các thân hào Nam-kỳ thết. Có các ông như sau này: Nguyễn Phú Khai, Lương Văn Mỹ, Nguyễn Phan Long, Tự do (Tribune Indigène/Diễn đàn bản xứ) Nguyễn Chánh Sắt, Hồ Văn Lung, Nguyễn Trí Thức, Nguyễn Văn Thường, Lê Đức, Nghiêm Đốc phủ sứ, Trương Văn Bền, Nguyễn Hữu Sanh”. Ngày 15: “4 giờ sáng tàu dời (rời) Sàigòn. /Gặp các ông phái viên Nam-kỳ trong tàu: 1/Trương Minh Giảng, tri huyện. 2/Võ Văn Chiêu, chef de canton/cai tổng Hoà Đồng hạ, Gò Công 3/ Võ Văn Cang, propiétaire/ Điền chủ, ancien maire du village – cựu lý trưởng làng Tân Niên Tây, Gò Công. / Lương Khắc Ninh (có đem theo một phường tuồng 3 đào 3 kép”. Ngày 16: “Đi bể – Say sóng.” Ngày 17: “Singapore. / 9h ½ xuống bộ, đi chơi phố phường. /Ăn cơm ở Shanghai Hôtel (13$50, 6 người). /Đi chơi ô tô (3$ giờ thứ nhất, 2$ giờ thứ hai). /4 giờ ½ tàu chạy”. Ngày 18: “Đi bể bình yên”.

Đọc đến đây ta thấy rõ Phạm Quỳnh ghi theo kiểu phóng viên, có khá nhiều chi tiết, tên đất, tên người, giá cả ăn uống, đi tàu, xe… để tra cứu khi viết bài, tin sau này. Và rõ ra là để phục vụ cho việc viết Pháp du hành trình nhật ký đều kỳ gửi về đăng trên tạp chí Nam Phong. Đoàn cùng đi với Phạm Quỳnh đều là các phái viên ba kỳ đi dự khai mạc Đấu xảo thuộc địa ở Marseille năm 1922.

Ngày chủ nhật 9/4 Phạm Quỳnh ghi: “Marseille, /9 giờ sáng đến Marseille (bến Joliette). Đồ hành lý phải đem vào cho douane / hải quan và octroi/ sở thuế nhập thị khám Giao cho Agence/Hãng Duchemin lo liệu việc hành lý, tính mỗi cái hòm và cái vali 8f50, đem tự bến tàu đến Hôtel Saint Louis./ Vào ở Hôtel Saint Louis, thuê buồng số 17. Ở cùng với Nghị./Vi Văn Định, Trần Lưu Vị, Vĩnh (Nguyễn Văn Vĩnh), vợ chồng Võ Van Cang, cai tổng Võ Văn Chiêu cũng ở cùng một hôtel ấy. /Giá buồng 10f. Ăn cơm ở restaurant/nhà hàng bên cạnh (Restaurant Saint Pierre/Nhà hàng Thánh Pi-e) mỗi bữa 6f (kể cả rượu vang). /Đi chơi Palais/ lâu dài Longchamp, Jardin Zoologique/ vườn bách thú. Vào xem Đấu xảo ở Prado. /Tối gặp anh Hai Cận.” Ngày 11/4: “Đánh giây thép (điện báo) về nhà 19 chữ (…) Gặp ông Phan Chu Trinh. Xem trò ở Palais de Cristal. Fauteuils / Ghế bành 3f50”. Ngày 13: “Lên chơi quartier/ phường Panouse, làng ông Phan Chu Trinh và thầy Trần Lê Luật ở.” Ngày 26/4: “Tàu André Lebon 7 giờ sáng đến bến (ở Cap/Mũi Pinède). Có Phạm Duy Tốn, Nguyễn Hữu Tiệp và Hoàng Kim Bảng đến.” Ngày 30/4: “5 giờ chiều. Nghe ông Gl/Tướng Mangin ở Théâtre des Nation (Rue Parabis) về việc chiến tranh Pham Quynh _1922 tai Phapmới rồi (Chiến tranh thế giới 1914-1918 – PT chú) Les causes de la victoire et ses conséquences/ Những nguyên nhân của chiến thắng và những hậu quả của nó. Có một anh huýt còi thoá mạ ông Mangin lúc ở nhà hát ra, công chúng xúm lại đánh, cảnh sát phải can thiệp.” Ngày 2/5: “(…) Ăn cơm với quan Tuần, Vĩnh (Nguyễn Văn Vĩnh) Bảng, Vị, Giệm. / Đi txem cinéma /phim Camocbin”. Ngày 3/5: “(…) Ăn cơm với Teanot (Tốn / Phạm Duy Tốn mời ở Hôtel Rugby, 115 Rue Paradis). /Ngủ ở 12 Rue Barberoux.” Ngày 8/5: “Gặp Diệp Văn Kỳ. /Ăn cơm trưa với Diệp Văn Kỳ ở Restaurant Francoannamite.” Ngày 18/5: “Vào xem Bibliothèque Nationale/thư viện quốc gia. Ăn cơm trưa ở Buffet/ quầy ăn tự chọn món của Thư viện Quốc gia. / Lĩnh cái chèque/ séc 8700f ở nhà Banque de l’Indochine/ Ngân hàng Đông Dương (…) Lấy về 1700fs, còn 7000fs để gửi lại compte/tài khoản.” Ngày 19/5: “Thăm général/tướng Pédaya và Mme/bà Marty ở 24 Rue Gay Lussac”. /Ngày 20/5: “(…) Thăm M.Chatel”. Ngày 21/5: “(…) Đi chơi Bois/rừng de Boulogne”. Ngày 23/5: “Nắng nực lắm”. Ngày 24/5: “Nắng dữ (36 độ à l’ombre/ trong bóng râm”. Ngày 31/5: “11 giờ M/ông Chatel/ 8h ¾ diễn thuyết ở École Colonial/ Trường Thuộc địa. Được lắm.” Ngày 2/6: Tối ăn cơm tàu với các phái viên Bắc-kỳ rồi đi chơi Monmartre, vào Moulin Rouge (nơi tụ tập nhiều văn nghệ sĩ Pháp, có ăn uống và biểu diễn nghệ thuật – PT chú) và L’Enfer/ Địa ngục”. Ngày 3/6: “8 giờ mời Alice đi ăn cơm rồi xem cinéma/phim (salle/rạp – Marivaux bd/đại lộ des Italiens (người Ý). Biếu một hộp Magic Beauty/sắc đẹp thần kỳ.” Ngày 4/6: “11 giờ đi Verseilles, ăn cơm trưa rồi xem Parc/công viên Grand và Petit Trianon, musée des Voitures/Bảo tàng xe hơi. Tối xem diễn bài (vở) Ce qu’on dit aux femmes/ Những điều người ta nói với các phụ nữ của Tristan Bernard ở Théâtre/rạp des Capucines (Bd/ đại lộ Capucines) Fauteuils /Ghế bành mỗi người 30 francs.” Ngày 5/6: “Xem Folie-Bergères (một rạp hát nổi tiếng – PT chú), 32 rue Riche.” Ngày 8/6: “Mua sách 200f. Cơm sáng 10, Sà (xà) phòng, tiêu vặt 3, cơm chiều 10. Buổi sáng di dạo qua Louvre (Lâu đài bảo tàng nổi tiếng – PT chú) lần thứ nhất. /I ½ coi hát ở Théâtre Française, diễn bài L’Abbé /Cha Coustantin (Ngồi fauteuil de balcon/ ghế bành ở ban công Ier rang/hàng đầu giá 20f). / Nhận 3 cái thư nhà”. Ngày 9/6: “Sáng đi xem Crédit Lyonnais/ cơ quan tín dụng Lyon cùng với các phái viên.” Ngày 10/6: “Các phái viên mời ông Sarraut  (Albert Sarraut thời gian này làm Bộ trưởng Bộ Thuộc địa, từng làm toàn quyền Đông Dương hai nhiệm kỳ – PT chú) ăn cơm trưa ở Verseilles (…) Xem Palais/ Lâu đài de Verseilles. Xem opéra hát bài Faust (kịch của đại thi hào Đức Goethe – PT chú) (Soirée de gala/tiệc tối de l’association des cheminots của Hiệp hội các nhân viên đường sắt (fauteuil d’orchestre/-ghế bành sát sân khấu: 80f)”. Ngày 11/6: “Nghỉ”. Ngày 12/6: “Xem Sorbone (đại học lớn, nổi tiếng ở Pháp – PT chú) Valise/vali 90f. Đồ toilette/ đồ vệ sinh trang phục) 45f”. Ngày 13/6: “Thăm Origny au Thiérache Nhà Évêque d’Adran (tức cha Bá Đa Lộc – PT chú) /Soissons (Đi tại Paris 8 giờ 50 đến Origny 11 giờ ¼. 3 giờ 50 về Soissons) Đến Soissons, ở đêm ở Hôtel de la Croix d’Or /Thánh giá vàng.” Ngày 15/6: “Verdun. Xem thành Verdun, Cimetière du Faubourg Pavé/ Nghĩa trang ngoại ô lát đá. Xem Fort/pháo đài de Vacoy. Tranchée des baïonnettes/Chiến hào lưỡi lê (Agence Le Bourgeois). Về Paris chuyến xe lửa 5h50 chiều, đến nơi 10h ½ .” Ngày 18/6: “4 giờ chiều ông Sarraut và Outrey tiếp các phái viên ở Agence Économique”. Ngày 19/6: “3 giờ chiều thăm bà Sarraut cùng với Hồ Đắc Di 17 bd/đại lộ Latour Maubourg”. Ngày 20/6: “Ăn cơm trưa ở biệt thự ông Fontaine (Les Charmettes (ở làng Torsy, Seine et Maine, cách Paris 25km)”. Ngày 21/6: “Tối đi xem Théâtre du Grand Guignol/ nhà hát kịch rối Guignol lớn 20 bis rue Chamtal, cùng với Alice và Vị (fauteuils de balcon/ ghế bành ban công – 3e rang/hàng 3: 9f)”. Ngày 22/6: “1 ½ xem diễn bài Le Bourgeois Gentilhomme/ Trưởng giả học làm sang ở Théâtre Français/ Nghe diễn thuyết ở L’Université Nouvelle/ Trường Đại học Mới.” Ngày 23/6: “Gặp M.Chatel, đưa bài diễn thuyết để in./ Xem Sénat/ Thượng nghị viện (interpellation/chất vấn về Affaire/vụ de Vingré. Ông Suolié interpeller/chất vấn. Ông Maginot, ministère de la guerre/ bộ quốc phòng trả lời)/ Mua một bộ jaquette”. Ngày 24/6: “10 giờ sáng Vua đến Gare du Bois de Boulogne/ ga Rừng Bu-lô. Dạo xem nhà hàng Bon Marché gần rue de Sévier. Mua đồ chơi gửi về cho trẻ. / Vào Séminère des mission étrangères/ trường dòng truyền giáo nước ngoài thăm cha Robert. (Rue du Lac).” Ngày 25/6: “Xem Louvre. /Dạo chơi các phố bằng auto/ ô tô của Vĩnh (Nguyễn Văn Vĩnh). Đi đến tận Butte/ đồi Monmartre, vào xem Basilique Sacré Coeur/ nhà thờ Thánh Tâm.” Ngày 26/6: “Xem Hoàng Thượng đến thăm nghĩa sĩ từ ở Nogend sur Marne. / Đến nghĩa địa Joinville le Pont thăm mộ một người Nam-kỳ. /Mật thám ở Préfecture de Police/ cảnh sát tỉnh đến hỏi passe-port/hộ chiếu. Chiều dự tiệc ở Élysée.” Ngày 29/6: “Đi chơi ô tô từ 10 giờ sáng đến 12 giờ đêm. Xem Père Lachaise (Nghĩa trang có chôn các chiến sĩ Công xã Paris – PT chú). / Ăn cơm ở Vincennus. /Xem jardin des plantes/ vườn bách thảo. /Chơi Bois de Boulogne/Rừng Bu-lô. /Ăn cơm chiều ở bd Vister. /Dạo ô tô về Andenil. 60f.” Ngày 1/7: “Xem Saint-Cloud và ParadeSaint-Cloud. /Ăn cơm ở restaurant/nhà hàng À L’Orme (St-Cloud)”. Ngày 5/7: “Sáng gặp André Varagnac 133 bd Saint Germain (André là bạn Phạm Quỳnh hồi ở Việt Nam, con của người sẽ giúp ông diễn thuyết tại Viện Hàn lâm Pháp sau này – PT chú). /Diễn thuyết ở Sociéte des Amis de l’Orient/ Hội những người bạn của Phương Đông.

(Còn tiếp một kỳ)

P.T.

Advertisements

Gửi bình luận »

Không có bình luận

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Blog tại WordPress.com.

%d bloggers like this: