Pham Ton’s Blog

Tháng Tư 18, 2013

Vài ý kiến về Quan điểm phê bình mới của ông Nguyễn Văn Trung

Filed under: Ý kiến — phamquynh @ 12:42 sáng

Blog PhamTon năm thứ năm, tuần 4 tháng 4 năm 2013.

VÀI Ý KIẾN VỀ

QUAN ĐIỂM PHÊ BÌNH MỚI CỦA ÔNG NGUYỄN VĂN TRUNG

Song Thai

(Bài có số lượt người truy cập nhiều thứ bảy trong bốn năm qua, với số lượng, 15.963)

Lời dẫn của Phạm Tôn: Blog PhamTon ra đời đã được hơn ba năm. Trong thời gian ấy, Blog PhamTon đã được đông đảo bạn đọc trong và ngoài nước đón nhận nồng nhiệt. Không ít bài đã có trên dưới 10.000 lượt người truy cập. Toàn bộ Blog PhamTon đã đạt hơn một triệu lượt người truy cập. Có ngày lên hơn 10.000.

Đó là điều đáng chú ý đặc biệt. Vì Blog PhamTon là một blog cá nhân lại chỉ chuyên viết các đề tài liên quan đến một con người đã ra đi cách ngày nay ngót 70 năm trời.

Xin chân thành cảm ơn các bạn đã có lòng yêu mến Thượng Chi – Phạm Quỳnh và do đó quan tâm theo dõi cuộc sống của Blog PhamTon chúng tôi.

Đây là bài đã lên Blog PhamTon tuần 1 tháng 5 năm 2011. Tính đến 22/8/2012 đã có 15.910 lượt người truy cập. Xin mời các bạn đọc và suy nghĩ xem vì sao bài lại được đông đảo bạn đọc đến như vậy.

—o0o—

Lời dẫn của Phạm Tôn:  Chúng tôi trích đăng bài có nhan đề như trên của Song Thai đã đăng trên mục Nói hay Đừng của báo Tự Do (xuất bản tại Sài Gòn) các ngày 4,5 và 6 tháng 11-1963 để bạn đọc rộng đường tham khảo về một vấn đề văn học lớn trong lịch sử nước ta. Bài này viết ngay trong lúc cuộc tranh luận về Phạm Quỳnh do giáo sư Nguyễn Văn Trung khởi xướng năm 1962 đang diễn ra sôi nổi tại miền Nam thời chế độ cũ.

—-o0o—

Kẻ viết bài này xin tự giới thiệu là một người đọc trung thành của tác giả các tập Nhận Định, Xây Dựng tác phẩm tiểu thuyết và những loạt bài biên khảo đăng tải ở tạp chí Đại Học, Thế kỷ Hai mươi, Sáng Tạo, Bách Khoa trong những năm tháng gần đây (tức Nguyễn Văn Trung – PT chú). Cũng cần nói thêm rằng trong một bài so sánh tình hình văn nghệ giữa hai miền Bắc Nam đăng trên một nhật báo số ra ngày 13 và 14 tháng 1 năm 1961 tác giả bài này đã đề cao: “Một Nguyễn Văn Trung đang bắt đầu cống hiến những sáng tạo giá trị làm giàu thêm kho tàng lý luận phê bình văn nghệ Việt Nam”. Nhắc lại như vậy là muốn được bảo đảm tính chất vô tư của người thảo luận hôm nay.

Trước hết, phải công nhận rằng trong những sinh hoạt văn học gần đây tại Thủ Đô (tức Sài Gòn – PT chú) buổi nói chuyện sáng 7/10/1962 tại trường Quốc gia Âm nhạc đã lôi cuốn được sự chú ý tích cực của dư luận bởi lẽ diễn giả là một giáo sư triết Đại học Văn Khoa, đồng thời là một nhà phê bình tín nhiệm trong giới văn nghệ. Mặt khác bản thân vấn đề trình bày chứa đựng nhiều ý nghĩa hệ trọng liên quan trực tiếp đến ý thức hệ hiện đại của những người cầm bút. Dựa vào cơ sở ba bài thảo luận của Đồ Lăng, Nguyễn Hoà Phong, Tân Văn Hồng và một phần bài nói chuyện đăng trên 5 số nhật báo Tự Do[1], tôi xin phát triển một số ý kiến của “ba tiếng chuông” trước đây và chủ yếu là khai thác một vài khía cạnh gọi là “một quan điểm mới về tranh luận giữa Phạm Quỳnh – Ngô Đức Kế qua Truyện Kiều” của ông Nguyễn Văn Trung.

Nói đến Nguyễn Văn Trung, không mấy ai phủ nhận nhiệt tình nghiên cứu, tìm tòi, phát hiện không ngừng của ông trong địa hạt văn chương nghệ thuật. Có người trách ông đã nông nổi khơi lại một vấn đề xưa cũ mà nội dung vấn đề ấy lại phức tạp, tế nhị. (…) Theo ý chúng tôi, điều đó không quan trọng mà cái quan trọng là cách nhìn, là lập trường, là thế giới quan của diễn giả trước vấn đề được “xét lại”. Tôi hoàn toàn nhất trí với ông về việc khẳng định sự tương quan mật thiết giữa văn học và chính trị. Bởi vì trong thực tế, mỗi hoạt động văn hoá, xã hội, v.v… đều bị tình hình chính trị chi phối hay nói cách khác, khó mà có một thứ văn học thuần tuý xuất hiện trong không gian. (…) Những người làm văn học lại càng phải vận dụng công tác của mình để làm nền tảng lý luận soi sáng nhằm phát huy tính tự giác, chủ động để xây dựng tư tưởng tình cảm cho quần chúng. Xuất phát từ cơ sở nhận thức đó, chúng tôi thấy quan điểm mới của ông Nguyễn Văn Trung cần được thảo luận chu đáo hơn ngõ hầu rút ra những bài học kinh nghiệm về tư tưởng nghệ thuật. Bài học mà tôi muốn đề cập tới là việc phủ nhận hoàn toàn thành tích văn học và hậu quả của thái độ phê phán nghiêm khắc một người đã từng có địa vị khả quan trong lịch sử văn học Việt Nam.

Nói đến thành tích văn học của Phạm Quỳnh, linh mục Thanh Lãng đã từng viết: “Chúng ta biết từ ngày có Đông Dương tạp chí mà nhất là Nam Phong tạp chí ra đời, Phạm Quỳnh không bỏ một cơ hội nào mà không tranh đấu cho quốc văn: nào là bênh vực nó, nào là ca ngợi nó, đặt nó ngang hàng với nhiều nền văn học tiên tiến trên thế giới. Chứng cớ hiển nhiên mà ông muốn đưa nó ra là Truyện Kiều. Bởi vậy, hễ có dịp là ông không tiếc lời ca tụng[2].” Nhận xét này có thể coi như là đại diện cho tiếng nói của những nhà phê bình có uy tín nhất. Nhưng ông Nguyễn Văn Trung lại cho rằng “linh mục Thanh Lãng chỉ thấy sự kiện của cuộc tranh luận mà không thấy thực chất…”

Về thái độ kết tội nhà học giả họ Phạm, dù ở phần mở đầu, tác giả Nhận Định đã dè dặt và khiêm tốn cho biết “chỉ là những ý kiến giả thuyết của những người bây giờ khi nhìn về một thời kỳ mà mình chưa ra đời”, song mấy dòng rào đón ngắn ngủi và yếu ớt đó đã bị tan loãng dần so với các phần buộc tội đanh thép và những nụ cười châm biếm trong buổi hùng biện (NHP) cộng với những từ ngữ mỉa mai thỉnh thoảng điểm trong toàn bài (ví dụ Quỳnh là nhà văn học tân tiến “yêu nước”…) ví như một điếu thuốc ban đầu chỉ le lói đốm lửa nhưng về sau, bỏ vào cái bếp có sẵn dầu xăng và củi tốt đã làm bùng cháy cả một ngôi nhà.

Ông Nguyễn Văn Trung chưa dám quả quyết là Phạm Quỳnh chủ tâm theo Pháp nhưng lại tuyên bố rằng “có quyền phê phán Phạm Quỳnh về hành động và những hậu quả văn học chính trị của nó”. Đến đây, vấn đề đặt ra là Phạm Quỳnh đắc tội với lịch sử không? Và việc Phạm Quỳnh tán dương, sùng bái Truyện Kiều có phải là âm mưu thâm độc nằm trong khuôn khổ chủ trương của Pháp đầu độc thanh niên không? Rồi một bài báo của Ngô Đức Kế đã đủ làm cơ sở vững chắc để buộc tội Phạm Quỳnh không? Trước lúc đi sâu vào chi tiết chúng tôi nghĩ rằng người phê bình hôm nay nên đặt mình vào hoàn cảnh lịch sử của thời kỳ xảy ra cuộc tranh luận. Chẳng hạn ngày nay, đối với chúng ta, Truyện Kiều là một tác phẩm cổ điển lớn, một đỉnh cao chói sáng trong nền văn học Việt Nam xứng đáng được xếp vào các loại tác phẩm ưu tú trên thế giới không hẳn là vì bản thân nó đề cập đến vấn đề truyền thống tốt đẹp: Truyền thống nhân đạo chủ nghĩa. Nhưng đối với Ngô Đức Kế hồi ấy, vì hạn chế bởi nhân sinh quan phong kiến và bị trói buộc trong các quan niệm “văn dĩ tải đạo” hẹp hòi, nên trong lúc đả kích Phạm Quỳnh ông đã phê phán cả bản thân Truyện Kiều bằng những luận điệu đậm màu sắc nho giáo. Tiếp đến Phạm Quỳnh đề cao Truyện Kiều có phải bắt nguồn từ một động lực chính trị nào không?

Bình tĩnh mà xét thì suốt thời gian cộng tác với “chính phủ Bảo hộ” người ta cũng không hề tìm thấy một hành động “chó săn” cụ thể nào của ông (không kể những tài liệu bịa đặt) ngoài một số bài báo, chủ yếu là diễn văn ca tụng Truyện Kiều nhân dịp lễ kỷ niệm Nguyễn Du do ban Văn học của hội Khai Trí Tiến Đức tổ chức vào tháng 8/1924. Mà phân tách nội dung bài diễn văn ấy, trước sau ta chỉ thấy toát lên những khí thế bừng bừng do nhiệt tình đối với một tác phẩm và thi hào vĩ đại của dân tộc. Nhiệt tình ấy được phản ảnh rõ rệt trong bài báo đầu tiên viết về Truyện Kiều như: “Các nước Âu Mỹ trọng những nhà văn sĩ hơn các bậc đế vương vì cái công nghiệp về tinh thần còn giá trị quí báu và ảnh hưởng sâu xa hơn là những sự nghiệp nhứt thời về đường chính trị. Tên vua Louis XIV, vua Nã-Phá-Luân (tức Napoléon – PT chú) đệ nhất có ngày mai một được mà tên những danh sĩ như Pascal, Corneille, Racine thời trong thiên hạ còn có người học chữ Pháp, còn có người nói tiếng Pháp, còn có người biết tư tưởng sâu xa thì còn không bao giờ quên được.[3]

Và qua bài diễn văn kỷ niệm Nguyễn Du, nhiệt tình ấy lại được thể hiện minh bạch hơn…

Trong mấy nghìn năm ta chôn nhau cắt rốn, gửi thịt gửi xương ở cõi đất này mà ta vẫn hình như một giống ăn trọ ở nhờ, đối với đất nước non sông vẫn chưa từng có một văn tự, văn khế phân minh chứng nhận cho ta cái quyền sở hữu chính đáng. Mãi đến thế kỷ mới rồi, mới có một đấng quốc sĩ, vì nòi giống, vì đồng bào, vì tổ tiên, vì hậu thế, rỏ máu làm mực “tá tả” một thiên văn khế tuyệt bút, khiến cho giống An Nam được công nhiên, nghiễm nhiên, rõ ràng, đích đáng làm chủ nhân ông một cõi sơn hà gấm vóc.

Đấng Quốc sĩ ấy là ai? Là Cụ Tiên Điền ta vậy. Thiên văn khế ấy là gì ? Là quyển Truyện Kiều ta vậy !… Có nghĩ cho xa xôi, cho thấm thía mới hiểu rằng Truyện Kiều đối với văn nước ta có một cái gì quí báu vô cùng. Một nước không thể không có quốc hoa. Truyện Kiều là quốc hoa của ta. Một nước không thể không có quốc túy. Truyện Kiều quốc tuý của ta. Một nước không thể không có quốc hồn. Truyện Kiều là quốc hồn của ta …

Những dòng trích dẫn này dù có phần nặng về chủ quan về cảm tính (rung cảm của nghệ sĩ nên cường điệu hoá cao độ), nhưng nói chung vẫn biểu lộ được một cái gì tha thiết với đất nước, giống nòi,v.v…

Mặt khác, trong kho tàng tài liệu còn tồn tại hiện nay người ta cũng cũng khó tìm thấy một tang chứng rõ rệt để qui định tính chất chính trị của Phạm Quỳnh trong cuộc tranh luận..

Tuy nhiên về sau này, ta cũng thấy loé ra một tia sáng qua bài trả lời đăng trên Phụ Nữ Tân Văn, Phạm Quỳnh viết: “…Ông Ngô thấy người ta hoan nghênh Kiều mà có ý căm tức nên viết bài phản đối, chứ ông Ngô cùng tôi không có hiềm khích gì cả”.[4]

Ngoài ra còn có một tài liệu khác có thể soi sáng cho chúng ta tìm hiểu một cách chính xác. Đó là bài của nhà học giả Phan Khôi, có thể coi như một tiếng nói hoàn toàn trung lập (nên nhớ đã có lần Phan Khôi cảnh cáo Phạm Quỳnh là nhà học phiệt). Bài đó viết: “Muốn đánh giá Truyện Kiều và cái công nghiệp văn chương ông Nguyễn Du cho vừa phải, đừng cao quá, đừng hạ quá thì trước hết phải hiểu trong cõi văn học của thế giới ngày nay, có hai cái khuynh hướng trái nhau mà cũng có thế lực ngang nhau. Ấy là một phái chuyên trọng về nhân sinh, một phái chuyên trọng về nghệ thuật. Hai phái ấy cũng có cái lý thuyết của mình để mà thành lập… Nếu cho văn chương Truyện Kiều là đẹp là hay thì cái người (yêu) quốc ngữ mà cổ động cho Truyện Kiều, kỷ niệm ông Nguyễn Du chẳng phải là làm một việc không có ý thức. Vì trong khi làm việc ấy, người ta đứng về phái nghệ thuật, người ta chỉ sùng bái cái đẹp mà thôi, mà tự họ lại nghĩ rằng cái đẹp ấy chẳng có thể nào gây ra ảnh hưởng xấu cho xã hội, Tôi không rõ lúc bấy giờ Phạm Quỳnh có bảo đem Truyện Kiều mà làm sách học không? Nếu vậy thì đáng công kích thật. Còn lấy danh nghĩa “văn học ban” của hội Khai Trí Tiến Đức khuynh hướng về cái thuyết nghệ thuật mà cổ động cho Truyện Kiều, kỷ niệm ông Nguyễn Du thì tôi chẳng thấy chỗ nào đáng công kích hết mà tôi cho là việc ai thích thì làm chẳng hại gì cả”.[5]

Nếu những trích dẫn dài dòng trên đây khả dĩ chứng minh phần nào cho tính cách trong sạch của Phạm Quỳnh trong cuộc tranh luận với ông Ngô Đức Kế thì buộc tội nhà học giả họ Phạm “làm tay sai cho Pháp” kể cũng “bất công thật!” (…) Riêng chúng tôi thì nghĩ rằng quan điểm phê bình mà ông Nguyễn Văn Trung mệnh danh là mới kể ra chẳng có gì là mới cả.

(…) Và nếu ông Nguyễn Văn Trung mới đây đã mạt sát:Truyện Kiều còn, tiếng ta còn… sự thực khẩu hiệu đó từ miệng ông Quỳnh, cái loa của thực dân Pháp chỉ có ý nghĩa như một mánh khoé chính trị và thực chất của nó là nguỵ biện”để rồi ngang nhiên chỉ rõ: “Phạm Quỳnh cộng tác với Pháp tức là công nhận sự mất nước… làm sao có thể tự coi như một người cổ võ lòng yêu nước bằng văn học? Dưới thời Pháp thuộc, nước mất, tiếng nói cũng mất, văn chương cũng mất…”

(…) Đối với chúng ta, cái chủ trương hợp lý “không nên tách rời văn học và chính trị” không có nghĩa là chỉ nhận xét đơn thuần về mặt chính trị mà bỏ quên mất văn học mà phải quan niệm rằng đó là hai mặt của một vấn đề, tuy có quan hệ hữu cơ với nhau song không thể nhập cục lại làm một được. Nếu nghĩ rằng công tác phê bình là một loại công tác tinh vi, hữu hiệu, có khả năng tác động tới ý chí, tình cảm của quần chúng thì những lời phê phán nặng nề có giá trị một bản cáo trạng đối với Phạm Quỳnh của ông Nguyễn Văn Trung rất có thể ảnh hưởng bất lợi đến với thế hệ trẻ ra đời sau 1945 vậy! (…) Trước khi chấm dứt bài này, tôi muốn ghi lại dây một cảm tưởng chân thực rằng không hiểu sao cho đến phút này, tôi vẫn nghĩ rằng ông Nguyễn Văn Trung không chối bỏ thành tích mười lăm năm văn học của Phạm Quỳnh, bởi lẽ rất có thể, những biên khảo công phu của Phạm Quỳnh về phạm trù triết học cũng như trong lĩnh vực văn chương đã ít nhiều giúp ích cho sự trưởng thành của một số lớn trí thức chân chính Việt Nam ngày nay.

Rất mong tác giả Xây dựng tác phẩm tiểu thuyết thông cảm cho rằng đây chỉ là phản ứng tất nhiên của một thanh niên yêu tiếng mẹ và thường đặt nhiều kỳ vọng tốt đẹp nơi một Nguyễn Văn Trung già dặn, sâu sắc… sôi nổi yêu đời và … thương người ta thiết.

S.T.


[1] Kẻ viết bài này không có may mắn tham dự buổi nói chuyện.

[2] Trường hợp Phạm Quỳnh(Thanh Lãng, Văn Học, 1963)

[3] Nam Phong,  1919

[4] Phụ Nữ Tân Văn, số 28/8/1930

[5]Đọc bài “Chiêu tuyết cho một nhà chí sĩ” của ông Huỳnh Thúc Kháng, Phan Khôi báo Trung Lập, số 6266,6267,6268 các ngày 7,8,9/10/1930.

Advertisements

Gửi bình luận »

Không có bình luận

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Tạo một website miễn phí hoặc 1 blog với WordPress.com.

%d bloggers like this: