Pham Ton’s Blog

Tháng Tư 3, 2014

“Cây cúc đắng” vẫn “trổ hoa vàng”

Filed under: Ý kiến — phamquynh @ 4:08 chiều

Blog PhamTon năm thứ sáu, tuần 2 tháng 4 năm 2014.

 

Nhạc sĩ Phạm Tuyên:

“CÂY CÚC ĐẮNG” VẪN “TRỔ HOA VÀNG”

Hồ Cúc Phương (thực hiện)

Lời dẫn của Phạm Tôn: Đây là nguyên văn bài phỏng vấn nhạc sĩ Phạm Tuyên do bạn Hồ Cúc Phương thực hiện, đăng trên các trang 40-41 tạp chí Nhân Dân hằng tháng số 181 tháng 5/2012.

—o0o—

Nhắc đến tác giả Như có Bác trong ngày đại thắng, người đời thường nhớ tới hai câu thơ của thi sĩ Phạm Tiến Duật: “Cây cúc đắng quên lòng mình đang đắng/ Trổ hoa vàng dọc suối để ong bay”… Chọn cách “quên” vị đắng lòng mình, để chắt chiu mật ngọt dâng đời sắc hoa vàng rực rỡ. Đó chính là nhạc sĩ Phạm Tuyên – người vừa được ghi nhận với Giải thưởng Hồ Chí Minh cao quý cho cụm tác phẩm Những ngôi sao ca đêm, Từ làng Sen, Đêm trên Cha Lo, Tiến lên đoàn viên Đảng đã cho tôi sáng mắt sáng lòng.

BÁC HỒ LÀ NGUỒN CẢM HỨNG VÔ TẬN

Đã thành thông lệ, mỗi độ tháng Năm mừng sinh nhật Bác, đi tới đâu cũng nghe thiết tha, dìu dặt chùm ca khúc của ông, Từ làng Sen, Suối Lê-nin đến Việt Bắc nhớ Bác Hồ, Em được nghe chuyện Bác Hồ

Bạn dùng cụm từ “chùm ca khúc” là chính xác, bởi trong gia tài gần bảy trăm bài hát của tôi, có một tình cảm bao la ngợi ca Hồ Chủ tịch. Hoặc đề cập trực tiếp như những ca khúc bạn vừa kể, hoặc chỉ gián tiếp nhắc tới trong một đôi câu ngắn ngủi như trong các bài Ai đi vô xứ Nghệ, Tổ quốc ngày mới hay giản dị lặp đi lặp lại trong phần điệp khúc ở Như có Bác trong ngày đại thắng… Những sáng tác tôi viết đều ít nhiều gắn với một sự kiện, một chiến công vang dội trong suốt chiều dài biên niên sử hào hùng của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Và ở đâu cũng thấp thoáng bóng hình Đảng – Bác, như một nhân tố không thể thiếu trong mỗi bước đi vững chãi tới ngày toàn thắng của cả dân tộc. Hình tượng người cha già kính yêu cứ trở đi trở lại trong sáng tác của tôi cũng là vì thế.

Có thể hiểu hình ảnh Bác đã khơi gợi cho ông nguồn cảm hứng sáng tác vô tận để cho ra đời sáng tác về lãnh tụ mang sức sống vượt thời gian?

Trong suốt cuộc đời mình, tôi chỉ vinh dự được gặp Bác có một lần duy nhất, khi dẫn đầu đoàn học sinh (của Khu học xá Trung ương đóng tại Nam Ninh – Trung Quốc, nơi Phạm Tuyên là giáo viên phụ trách Văn – Thể – Mỹ – PT chú) về Thủ đô chào mừng ngày giải phóng rợp cờ hoa tháng mười và biểu diễn phục vụ Người. Hình ảnh giản dị, ân cần và rất đỗi gần gũi, thân thương của vị Chủ tịch nước đã đi vào trái tim và neo đậu lại trong tôi từ ngày ấy. Để rồi bốn năm sau đó, tôi đặt bút viết bài hát đầu tiên trong chùm ca khúc Em được nghe chuyện Bác Hồ từng được bao thế hệ thiếu nhi hòa giọng. Rồi bẵng đi tới hơn chục năm, chính xác là vào mùa xuân 1969, cảm xúc dạt dào từ những câu chuyện kể của người dân Việt Bắc nhớ Bác Hồ đã thôi thúc tôi cầm bút, để nhắc nhớ tình cảm mảnh đất chiến khu dành trọn cho Bác. Ca khúc viết theo điệu Nàng Ới này đã được nhà thơ Nông Quốc Chấn dịch ra tiếng Tày, được nghệ sĩ Đoàn văn công Việt Bắc gọi đùa là “Việt Bắc ca” và thể hiện bằng cả hai ngôn ngữ Kinh – Tày từ đó tới giờ.

Vâng, nhưng công chúng vẫn nhớ nhất Từ làng SenSuối Lê-nin, hai tác phẩm hình như được ra đời ngay sau nỗi đau mất Bác?

Tôi nhớ trong những ngày đau thương ấy chỉ có duy nhất ca khúc Trông cây lại nhớ tới Người của nhạc sĩ Đỗ Nhuận được phát đi phát lại liên tục. Người cha già của cả dân tộc đã về cõi thiên thu, tôi nghĩ, phải có một tác phẩm kể lại cho những thế hệ đi sau con đường cách mạng mà Bác đã từng đi. Chặng đường hơn nửa thế kỷ ấy. “Từ làng Sen có một người con chí lớn/ Mang lý tưởng cách mạng giải phóng quê hương” đến “Người là của dân ta, Bác Hồ yêu của mọi nhà/ Suốt cuộc đời bao nghĩa cả, vì độc lập tự do” đã theo giọng hát ngọt ngào sâu lắng âm hưởng dân ca xứ Nghệ của Nghệ sĩ Nhân dânThu Hiền đến với công chúng bao năm nay. Để cháu con cùng nhớ mãi: “Từ làng Sen đã tỏa làn hương thơm ngát/ Buông mát tên thanh bạch Hồ Chí Minh”.

Còn ca khúc Suối Lê-nin lấy cảm hứng từ âm hưởng làn điệu Then của người Tày, tôi phổ thơ của Trần Văn Loa sau chuyến đi Cao Bằng xuân 1970. Đọc bài thơ cùng tên đăng tải trên Báo Nhân Dân của thầy giáo này, tôi rất thích. Và hình ảnh vị lãnh tụ kính yêu trong những ngày đầu kháng chiến đầy cam go nơi chiến khu Việt Bắc đã hiện lên thật lãng mạn bên con suối “dáng mềm mại thanh thanh”. “Đây con suối Lê-nin, xưa Bác ngồi câu cá/ Đây con suối Lê-nin, xưa Bác ngồi suy nghĩ/ Bên núi cao Các Mác, vạch con đường đấu tranh”.

Và những nét phác thảo gần gũi, thân thương của Người đã theo ông suốt chiều dài những ngày chống Mỹ, để có thể bật lên niềm hạnh phúc tột cùng với những tiếng reo vui ngập tràn cảm xúc thăng hoa khi bắc nam liền dải ở Như có Bác trong ngày đại thắng?

Câu chuyện ẩn sau ca từ, khúc thức của nhạc phẩm hoàn thành trong chưa tới hai giờ đồng hồ này, tôi đã từng chia sẻ nhiều lần với báo giới. Chỉ muốn cung cấp thêm đôi ba câu chuyện thú vị về sức lan tỏa nằm ngoài trí tưởng tượng của chính tôi với ca khúc để đời này. Ra đời trước thời điểm giải phóng Sài Gòn có hai ngày, bài hát đã vang lên trên sóng phát thanh lần đầu ngay chiều 30 tháng 4, khi tin chiến thắng được chính thức công bố với bè bạn năm châu. Và điệp khúc giản dị “Việt Nam, Hồ Chí Minh” lập tức được hát đi hát lại ở khắp nơi nơi, để mỗi con dân Việt thấy lòng ấm áp khi vẫn có cảm giác như có Bác trong ngày đại thắng. Tưởng chỉ mang tính thời sự trong một thời khắc lịch sử trọng đại của dân tộc nhưng rồi sức sống mãnh liệt của nó vẫn vẹn nguyên, dù dòng thời gian đã chảy trôi mấy chục năm.

Năm 1979, Đoàn ca múa Việt Nam sang biểu diễn đã được nghe ca khúc này ở rất nhiều nơi trên đất Nhật, bằng tiếng Nhật. Bạn bè xứ sở hoa anh đào giải thích: “Chúng tôi vẫn hát, bởi ca khúc này không chỉ ca ngợi chiến thắng lịch sử của các bạn mà còn là biểu tượng cho một Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh”. Nhiều hoạt động giao lưu văn hóa, trong danh mục những ca khúc được chọn lựa không thể thiếu “Như có Bác Hồ…” bởi nó giản dị, dễ nhớ, dễ cảm và dễ hát.

“CÂY CÚC ĐẮNG” VẪN “TRỔ HOA VÀNG”

Ngoài những ca khúc về Bác kể trên, ông còn có nhiều bài hát về Đảng thành công như Màu cờ tôi yêu, Đảng đã cho ta cả một mùa xuân, Đảng đã cho tôi sáng mắt sáng lòng… Nhiều người từng nhận xét, “Phạm Tuyên là một trường hợp lạ, khó lý giải…”?

Tôi hiểu, bạn đang nhắc tới chi tiết Phạm Tuyên là con trai thứ chín của Phạm Quỳnh nguyên chủ bút báo Nam Phong, người sáng lập và là Tổng Thư ký Hội khai trí Tiến Đức, người từng giữ chức Ngự tiền văn phòng, Thượng thư Bộ Học rồi Thượng thư Bộ Lại dưới thời thực dân, đế quốc… Người ta thắc mắc, một nhạc sĩ viết về Đảng, Bác thành công sao lại có một lý lịch quá khứ nhạy cảm đến thế!

Bông cúc đắng” vẫn “trổ hoa vàng”, ông quả thật là một người rất bản lĩnh. Bởi người cùng cảnh ấy sẽ dễ bị dòng đời nhấn chìm, dễ bị những uất ức, bất mãn. Vậy mà ông có thể toàn tâm toàn ý đi theo Cách mạng trọn đời, vẫn là một đảng viên lão thành với 65 năm tuổi Đảng.

Tỷ phú Bill Gates có một câu mà tôi thấy rất đúng: “Cuộc sống vốn không công bằng, phải biết cách thích nghi và vượt lên nó”. Tôi cho rằng, người nào cứ đòi cuộc sống phải công bằng với mình, người đó suốt đời sẽ là một kẻ bất mãn. Làm sao có thể bắt tất cả luôn chiều theo ý mình? Đó là điều không tưởng.

Vâng, trân trọng cảm ơn cuộc trò chuyện thú vị với nhạc sĩ. Chúc ông luôn mạnh khỏe, có nhiều niềm vui, cảm hứng để tiếp tục ra đời nhiều tác phẩm hay về Đảng và Bác Hồ!

H.C.P.

……………………

Ảnh trong bài: Nguyễn Đình Toán

Advertisements

Gửi bình luận »

Không có bình luận

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

%d bloggers like this: