Pham Ton’s Blog

Tháng Tư 25, 2014

Nhạc sĩ Phạm Tuyên: “Tôi là người Mohican cuối cùng của dòng họ…”-P1

Filed under: Ý kiến — phamquynh @ 12:49 sáng

Blog PhamTon năm thứ sáu, tuần 1 tháng 5 năm 2014.

NHẠC SĨ PHẠM TUYÊN:

“TÔI LÀ NGƯỜI MOHICAN CUỐI CÙNG CỦA DÒNG HỌ…”

Hồng Thanh Quang (www.hongthanhquang.vn)

(Bài đăng trên trang 8-9 tạp chí An ninh thế giới giữa tháng số 75 tháng 4 /2014)

Ông đã gọi điện thoại cho tôi ngay từ sau Tết ít ngày, nói muốn tặng tận tay tôi cuốn sách mà người vợ quá cố của ông, PGS – TS Nguyễn Ánh Tuyết, đã viết và vừa được Nhà xuất bản Tri Thức ấn hành theo yêu cầu của gia đình. Tôi đã từng được nhìn thấy bản thảo cuốn sách này, nhan đề “Chúng tôi đã sống như thế”, vài năm trước, khi tới nhà ông thực hiện một cuộc trò chuyện cho số báo ra hằng tháng của chuyên Pham Tuyen (bai viet Hong Thanh Quang)đề An ninh Thế giới Giữa tháng – Cuối tháng, ngay sau khi phu nhân của nhạc sĩ ra đi vào cõi vĩnh hằng không lâu. Thế nhưng, khi cầm trên tay cuốn sách dày dặn và trang nhã này, thực sự tôi cảm thấy xúc động như được chạm một cách vô hình vào những nhịp đập còn hôi hổi tình yêu thương và sự quên mình của người nữ trí thức rất khả kính và rất xứng đáng được thương cảm này…

1. Phu nhân của nhạc sĩ Phạm Tuyên, PGS – TS Nguyễn Ánh Tuyết thực sự đã là một trong những tên tuổi nổi bật trong đội ngũ những trưởng lão của nền giáo dục cách mạng Việt Nam. Bà đã từng rất nhiều năm làm công tác giảng dạy tại Đại  học Sư phạm Hà Nội. Bà đã là Chủ nhiệm đầu tiên của Khoa Giáo dục Mầm non, từ năm 1985, ở học đường sư phạm này. Chính bà Nguyễn Thị Bình, nguyên Phó Chủ tịch nước, lúc đó là Bộ trưởng Bộ Giáo dục, đã đích thân nhờ cậy TS Nguyễn Ánh Tuyết gánh vác vai trò “khai sơn phá thạch” này trong giáo dục mầm non ở nước ta…

TS Nguyễn Ánh Tuyết đã góp sức đào tạo, hướng dẫn nhiều cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ về Tâm lý học và Giáo dục mầm non… Tuy nhiên, có thể nói rằng, vai trò to lớn hơn cả là bà đã hoàn thành xuất sắc vai trò phu nhân toàn bích của một trong những nhạc sĩ hàng đầu của nền âm nhạc cách mạng nước ta. Bà nâng niu ông không chỉ trong những chi tiết đời thường mà cả trong những cảm hứng sáng tạo để ông có được những tác phẩm để đời phục vụ nhân dân, đất nước…

Làm vợ các nhạc sĩ không bao giờ là dễ. Làm vợ một nhạc sĩ như Phạm Tuyên lại càng không dễ. Câu chuyện của chúng tôi với nhạc sĩ Phạm Tuyên cũng đã bắt đầu từ những hồi ức của ông về vợ.

– Nhạc sĩ Phạm Tuyên: Một dạo, tự nhiên tôi thấy nhà tôi thỉnh thoảng cứ ngồi vào máy tính viết viết cái gì đó. Tôi hỏi, thì nhà tôi bảo, em muốn ghi lại những gì còn nhớ về quá khứ của chúng ta… Rồi sau này khi tập bản thảo hoàn thành, nhà tôi đã ghi trong lời nói đầu: “Có quá nhiều kỷ niệm với biết bao biến cố, sóng gió, thăng trầm của cuộc đời, giờ đây như một bộ phim dài nhiều tập, lần lượt hiện lên màn hình của chiếc máy vi tính với bàn tay gõ phím, đẩy chuột của một bà lão hơn bảy mươi tuổi…”.

Hồng Thanh Quang: Năm 2007 là năm phu nhân của nhạc sĩ cũng bước sang tuổi “cổ lai hy”?

– Nhà tôi sinh ngày 2/10/1936…

Như vậy là nhạc sĩ hơn vợ mình 6 tuổi?

– Đúng thế, tôi sinh tháng 1/1930…

– Bây giờ nhạc sĩ có nhớ gì nhiều về “cái thuở ban đầu lưu luyến ấy” giữa hai người không ạ?

– Thực ra khi chúng tôi tới với nhau thì mọi sự cũng đã không dễ dàng gì. Cũng có nhiều trở ngại lắm. Về sau, nhớ lại quá khứ, có lần nhà tôi đã nói, chúng ta nên được duyên chồng vợ với nhau thì phải nói là nhờ có không chỉ một “ông Bụt”… Tại sao nhà tôi lại nói thế? Chắc Hồng Thanh Quang cũng biết, tôi thì hoàn cảnh xuất thân từ gia đình con quan lại của triều đình nhà Nguyễn. Trong tập sách của mình, ngay ở chương đầu vợ tôi đã viết về “Người cha và bi kịch lịch sử” của gia đình chồng mình. Còn vợ tôi thì lại xuất thân từ một gia đình cách mạng của tỉnh Quảng Bình, ở Đồng Hới. Chúng tôi gặp nhau ở Khu Học xá bên Trung Quốc, căn cứ địa giáo dục của cách mạng Việt Nam đặt trên đất bạn, để đào tạo những mầm non tài năng sau này trở về phục vụ đất nước… Tôi thì học nhạc, còn nhà tôi thì học toán… Rồi những hoạt động văn nghệ chung đã dẫn chúng tôi lại gần với nhau rồi yêu nhau từ lúc nào không hay. Nói đúng hơn là tôi cảm thấy yêu trước nhưng cứ kìm nén trong lòng mãi mới dám thổ lộ… Khi chúng tôi đặt vấn đề yêu nhau, cũng có ý kiến này nọ phản đối, vì những yếu tố liên quan tới lý lịch của tôi. Thế nhưng, may nhờ những người biết rõ về tôi như ông Võ Thuần Nho, em ruột Đại tướng Võ Nguyên Giáp, cũng có mặt ở Khu Học xá, giải thích thì mọi sự mới êm xuôi… Đấy là “ông Bụt” thứ nhất…

Thế nhưng, tới đó thì câu chuyện đầy trắc trở vẫn chưa kết thúc. Lúc đó lại có tin đồn về việc tôi bị mắc bệnh lao, không thể làm chồng được… May lại gặp đúng anh bác sĩ từng chữa bệnh cho tôi, anh ấy khẳng định rằng, đúng là Tuyên trước đây có bị mắc bệnh lao nhưng đã chữa khỏi rồi, không ảnh hưởng gì tới hạnh phúc gia đình đâu… Vị bác sĩ đó là “ông Bụt” thứ hai… Mãi sau này, khi cùng ngồi với nhau, nhà tôi đã nói rằng, thực sự vợ chồng mình nên duyên là còn nhờ “ông Bụt” khác nữa. Nói thì bảo là to tát nhưng chính là nhờ chúng ta có chung một mục đích phục vụ cách mạng, phục vụ đất nước, phục vụ nhân dân… Chúng ta nhìn chung một hướng về phía trước nên đã đi được cùng nhau tới cuối con đường, dù phải gặp không ít gian nan, trắc trở…

Tôi thấy trong sách, phu nhân của nhạc sĩ đã kể chuyện tình yêu của hai người trong một chương viết với nhan đề “Cuộc tình đầy sóng gió”…

– Sóng gió thật chứ đâu có chơi…

Tôi xin phép được trích lại một đoạn trong sách của TS Nguyễn Ánh Tuyết khi bà kể lại thời điểm mà hai ông bà đã nhận lời yêu nhau. Lúc đó bà được về nước, sau khi trở lại thăm quê hương Quảng Bình ra Hà Nội để lại đi sang Khu Học xá thì vấp ngay phải một làn sóng phản đối việc bà nhận lời yêu con trai của một ông quan cao cấp cũ:

“…Tôi bị một sự phản đối ghê gớm  của gia đình và những người bạn  chiến đấu của ba mẹ tôi, kể cả các bác, các cô trong Tỉnh ủy Quảng Bình ngày trước khi biết tôi nhận lời yêu anh Phạm Tuyên. Họ cho rằng, con của một gia đình cách mạng không thể lấy con của một quan lại phong kiến. Lời nặng tiếng nhẹ, mọi người đều đồng lòng bắt tôi cắt đứt quan hệ với anh Tuyên. Tôi đã khổ và hoang mang đến cực độ. Ngày lên tàu quay về Khu Học xá,  chú ruột tôi là ông Nguyễn Chuẩn, Bí thư Đảng ủy Tổng cục Đường sắt tiễn tôi sang Bằng Tường (một huyện của tỉnh Quảng Tây giáp với Việt Nam). Suốt thời gian tàu chạy, chú chỉ thuyết phục tôi là phải cắt đứt quan hệ với anh Tuyên. Tôi chẳng nói chẳng rằng, chỉ nhìn ra ngoài trời tối đen như mực mà khóc…”.

– (Xúc động): …

Cá nhân tôi cũng từ lâu nhận thấy, con gái Quảng Bình kiên gan lắm, không dễ lay chuyển được đâu một khi họ tin rằng việc họ làm là đúng…

– Nhà tôi trong sách cũng đã kể lại rằng, khi sang tới Khu Học xá, cô ấy đã không nói được câu nào, vừa nhìn thấy tôi đã khóc. Ngay lúc ấy tôi đã mơ hồ cảm thấy là kiểu gì cũng có chuyện trục trặc vì lý lịch hồi ấy là một căn bệnh nặng nề lắm. Nhưng mình là đàn ông nên mình phải nói cứng dù trong lòng hơi run: “Chúng mình đã có nhau thì không thể có gì ngăn trở được tình yêu này!”.

– May rồi cũng tai qua nạn khỏi…

– Không dễ dàng, nhưng rõ ràng là đã có nhiều người tốt giúp đỡ…

Từ lúc phu nhân của nhạc sĩ qua đời tới giờ đã gần 5 năm rồi nhỉ?

– Đã sắp 5 năm. Gia đình đang chuẩn bị thay áo cho nhà tôi. Trước khi qua đời, nhà tôi có nói với cô con gái lớn (chúng tôi chỉ được hai con gái thôi) là bà ấy muốn được về quê…

– Về Quảng Bình?

– Không, về quê chồng, ở Hải Dương. Vừa rồi con gái tôi cũng có về quê xem, thì thấy các anh ở xã đã chuẩn bị chu đáo lắm, phần đất ở gần mộ ông tôi..

– Tức là cha của cụ Thượng Chi Phạm Quỳnh?

– Đúng, của ông nội tôi… Còn mộ cha tôi hiện nay nằm ở Huế. Dịp Thanh minh vừa rồi tôi có vào trong đó…

Bây giờ anh chị em trong gia tộc họ Phạm nhà mình còn những ai?

– Bên Pháp thì còn hai người, bên Mỹ cũng còn một cậu em… Đều trên 80 cả rồi… Tôi thì như anh chị em vẫn nói, là “người Mohican cuối cùng” của dòng họ (cười buồn)…

2. Ngồi với nhạc sĩ Phạm Tuyên sáng 11/4/2014, tôi không dám hỏi ông nhiều chuyện. Chiều hôm trước, ông bị mệt nên đã phải đi khám bệnh mãi tới muộn mới về. Trong căn phòng khách nhỏ ở khu Vạn Bảo của ông, tôi cứ miên man nhớ lại những gì đã cùng ông trao đổi vào năm 2007. Và tôi muốn cùng bạn đọc đi lại một phần ký ức ấy…

– Hồng Thanh Quang: Hôm nay, ngồi ở đây, ở Hà Nội, lại trong một buổi chiều nhiều xúc cảm, ông nhớ thế nào về tuổi thơ của mình ở Huế, về cái thời hoa niên ấy? Nếu bây giờ nhìn lại, ở tuổi 79 này, có lẽ ông có thể nói ra mọi thứ rồi. Và nói thực, khi đặt ra câu hỏi với ông, tự nhiên tôi cũng cảm thấy xúc động…

Pham Tuyen _ Hong Thanh Quang– Nhạc sĩ Phạm Tuyên: Tất nhiên bây giờ nhắc lại tuổi thơ thì rất hồn nhiên. Về gia đình tôi, sau này một số nhà văn, nhà sử học cứ nói lung tung rằng ở đấy họ thấy vàng bạc, thấy đủ các thứ quý giá. Tôi chả nhớ gì về những thứ đó cả nhưng có  một cái mà tôi đoán chắc rằng, tất cả các quan lại trong triều đình Huế không thể nào có được cái tủ sách lớn như nhà tôi đã có. Tuổi thơ tôi, những khi nào được nghỉ, không phải học ở trường thì bao giờ  tôi cũng trốn vào trong buồng sách để đọc. Thói quen đọc sách về sau đã theo tôi suốt cả đời. Thói quen ấy được hình thành trong buồng sách của cha tôi… Sau này ra Hà Nội để ôn thi tú tài, mình cũng toàn tới thư viện để đọc sách, để tự học…

– Đó là vào năm nào, thưa ông?

– Năm 1945 – 1946.

Thế ra Hà Nội, trong hoàn cảnh của gia đình ông khi ấy, ông đã sống bằng gì?

– Hồi ấy tôi có bà chị…

– Chị cả?

– Chị cả. Bà ấy là Phạm Thị Giá, vợ ông Tôn Thất Bình là Hiệu trưởng Trường Thăng Long trước đấy. Lúc ấy chị tôi có nhà ở phố Hàng Da… Trong khi cả Hà Nội có bao chuyện sôi nổi, nhất là sau cách  mạng, nhưng mình thì cứ cắm cúi đi học ở thư viện. Đến nỗi về sau, năm 17 tuổi thì không được học ở trường nào cả vì lúc ấy kháng chiến toàn quốc nên mình phải theo gia đình đi tản cư ở Nam Định.

Nghe nói trong Ninh Bình có tổ chức thi chuyên khoa, tức là thi tú tài, thì mình xin phép khăn gói tới Ninh Bình để thi thử. Rất ngạc nhiên là về sau có mấy anh bác sĩ bảo, cả trăm người đăng ký thi, nhưng chỉ đỗ có 3 người thôi, trong đấy có Phạm Tuyên. Nội dung mà Phạm Tuyên làm thì rất hồn nhiên. Đáng lẽ thi ngoại ngữ dùng tiếng Pháp thì lại thi ngoại ngữ tiếng Anh, còn văn làm về Truyện Kiều. Toàn những cái tự nhiên, tự đến chứ không có sự mách bảo gì. Đúng khi biết đỗ rồi thì dứt khoát xin phép gia đình, bảo xin phép lên…

– Chiến khu?

– Lên chiến khu Việt Bắc. Tại vì trên ấy có hai loại trường, trong kháng chiến chỉ có mỗi Trường Y và Trường Pháp lý. Luật sư Đỗ Xuân Sảng làm Hiệu trưởng Trường Pháp lý. Mình không có khiếu làm bác sỹ, nhưng mà…

– Làm thầy cãi thì được? (cười).

– (Cũng cười): Học pháp lý nó có cái hay là, đến đấy học, người ta còn dạy thêm ngoại ngữ, tức là tiếng Trung Quốc. Thế là mình lên học pháp lý. Học được hai năm thì… Hồi đi học pháp lý 17 tuổi được sự giác ngộ về Đảng với các thứ sách do các ông Lê Đạt, rồi Đặng Đình Hưng mang cho.

– Ông cũng cùng lứa với nhà thơ Lê Đạt và nhạc sĩ Đặng Đình Hưng?

– Thì cùng học với nhau. Các ông ấy mang cho mình sách viết về chủ nghĩa Cộng sản in bằng tiếng Pháp. Cho nên mấy bài về Đảng mà sau này mình viết hoàn toàn là từ giác ngộ do đọc tiếng Pháp.

– Đọc tiếng Pháp cả thơ Aragon: “Đảng đã cho tôi sáng mắt sáng lòng”…

– Tôi cũng xin được nói thế này. Có một số anh em tới phỏng vấn, bảo, tại sao lại viết bài về Đảng như thế? Tôi mới nói rằng, ở đây không chỉ là vấn đề giác ngộ giai cấp đâu, mà là đất nước, con người…

– Đảng và đất nước?

– Đảng và đất nước! Thơ Aragon có câu giật mình: Đảng cho tôi màu xanh nước non nhà. Hay câu của một triết gia: Chủ nghĩa Cộng sản là…

– Mùa xuân của nhân loại…

– Mùa xuân của nhân loại! Đó là những thứ mà tôi bị ảnh hưởng, hoàn toàn bị ảnh hưởng. Cho nên, có lần, có người hỏi tôi, tại sao anh viết như thế trong lúc có phải đảng viên nào cũng xứng danh đâu thì tôi đã nghiêm mặt lại, nhưng lúc ấy tôi viết đúng như thế vì lúc ấy chỗ nào gian khổ nhất…

– Là chỗ đấy có đảng viên…

– Là chỗ đấy có đảng viên… Đó là những lời nhắn nhủ của một thời. Tôi cũng xin kể, vì sao tôi lại viết bài Màu cờ tôi yêu, phổ thơ của Diệp Minh Tuyền. Đó là vào những năm 80. Khi hai anh em ngồi với nhau, Diệp Minh Tuyền bảo, bây giờ viết về Đảng khó lắm anh ơi. Mình mới nói, đúng  là khó nhưng bây giờ không thể không viết được, với bối cảnh hiện nay như thế này.

Rồi sau lên ngồi trên máy bay, Diệp Minh Tuyền ghé tai mình bảo, em có bài thơ về Đảng đây. Mình đọc thấy bài này được. Trong đấy có những câu về sau Thanh Hoa và cả Lê Dung hát, tôi cứ nhấn lại cái ý của tác giả: Suốt đời lòng dặn giữ lời/ Đường dài muôn dặm chớ rời tay nhau… Trong giác ngộ của mình về Đảng là có tình yêu đối với quê hương, dù thế nào thì mình cũng phải gắn bó với quê hương…

(Còn tiếp)

H.T.Q.

Advertisements

Gửi bình luận »

Không có bình luận

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Tạo một website miễn phí hoặc 1 blog với WordPress.com.

%d bloggers like this: