Pham Ton’s Blog

Tháng Năm 1, 2014

Nhạc sĩ Phạm Tuyên: Tôi là người Mohican cuối cùng của dòng họ_P2

Filed under: Ý kiến — phamquynh @ 11:58 chiều

Blog PhamTon năm thứ sáu, tuần 2 tháng 5 năm 2014.

NHẠC SĨ PHẠM TUYÊN:

“TÔI LÀ NGƯỜI MOHICAN CUỐI CÙNG CỦA DÒNG HỌ…”

Hồng Thanh Quang (www.hongthanhquang.vn)

(Bài đăng trên trang 8-9 tạp chí An ninh thế giới giữa tháng số 75 tháng 4 /2014)

—o0o—

(Tiếp theo kỳ trước)

Hồng Thanh Quang:Thưa nhạc sĩ Phạm Tuyên, thực sự trong đời thì đã làm con, ai cũng kính yêu cha mình, dù cha mình là ai đi chăng nữa. Ông bây giờ nhớ gì về học giả Phạm Quỳnh?

Nhạc sĩ Phạm Tuyên: – Cha tôi đối với gia đình thì vì ông sợ liên lụy nên hoạt động rất đơn độc. Sau này tôi có được đọc những ghi chép của cha tôi, viết cho bản thân mình, thì tôi mới hiểu thêm về cha tôi. Thực sự, khi cha tôi còn sống, tôi còn bé nên tôi cũng không hiểu gì nhiều về cha tôi, có lẽ các chị của tôi biết rõ hơn…

– Ông là con út trong nhà phải không?

– Không, còn một cậu em nữa.

– Em trai của ông cũng ở bên Pháp?                

– Bên Mỹ. Cậu này tốt nghiệp khoa Văn, thời trước cũng bị ép đi lính. Sau này gặp lại, cậu ấy nói buồn cười lắm, bảo: “Cây gậy Trường Sơn” của anh văng đến đâu là em phải chạy rời đi khỏi đấy… (cười).

– (Cũng cười):…

– Nhưng cậu ấy cũng rất gắn bó với gia đình nên sang bên kia hoàn toàn chỉ nghĩ đến danh dự của gia đình thôi…

Tôi vẫn muốn hỏi, bây giờ thực ra ông nhớ gì về học giả Phạm Quỳnh trong tư cách một người cha? Tất nhiên, hồi đấy ông còn nhỏ, nhưng chắc ông cũng nhớ cách cha ông dạy dỗ con cái chứ? Chức Thượng thư trong triều đình Huế là rất oách rồi, nhưng cái oách ấy liệu có ảnh hưởng tới việc giáo dục con cái trong gia đình không và ảnh hưởng như thế nào?

– Trong ký ức của mình, đồng thời cả những bà chị còn nhớ, cha tôi luôn giáo dục con cái trong gia đình phải sống trong sáng. Và cha tôi hay dặn dò con cái, chủ yếu là giữ đạo đức cho tốt. Nhưng cái quan trọng hơn là, cha tôi rất tôn trọng ý của các con, rất là hay ở chỗ đó, cho nên về sau người ta mới bảo, nhà này có mấy ông con giai thì mỗi ông một kiểu.

Tôi xin lỗi cắt ngang, gia đình học giả Phạm Quỳnh được mấy người con trai, mấy người con gái?

– 5 con trai, 8 con gái và 3 con gái mất lúc chưa đầy năm.

– Tức là 16 người?

– 16 người. Ngày xưa tôi sáng tác bài 5 con voi và 8 nàng tiên, là nói về 13 anh chị em tôi. Anh cả tôi, nay đã mất rồi, thì lãng mạn, thích vọng cổ. Sau ông ấy vào miền Nam lấy một bà người Huế, con thương gia. Có người bảo, sao con cụ Thượng thư lại lấy con một nhà buôn? Nhưng ông ấy cứ thích thế… Ông anh thứ hai thì học luật sau làm ở Liên Hiệp Quốc nhưng cũng đã mất rồi. Ông ấy lại thích nhạc cổ điển. Ông thứ ba là ông Phạm Khuê.

Tôi cũng có được hân hạnh biết Giáo sư Phạm Khuê và cả con giai của giáo sư nữa, thỉnh thoảng cũng được ngồi uống rượu với anh ấy…

– Ông Phạm Khuê thì thích nhiều thứ, vừa thích nhạc cổ điển, vừa thích nhạc mới.

– Còn ông thứ tư?

– Ông thứ tư là ông Tuyên đây (cười).

(Cũng cười): Là nhạc sỹ rồi! Ông thứ năm là ông từng ở miền Nam và nay ở Mỹ mà ông vừa nhắc tới.

– Đấy!

– Đó là ông mà “gậy Trường Sơn” văng đến đâu thì chạy khỏi đấy (cười).

– (Cười):…

Người ta nói chuyện này nhưng tôi muốn được nghe từ chính ông nói. Có phải là Bác Hồ đã có lần gặp ông và có dặn dò một số điều? Đó là những điều gì vậy?

– Tôi không được trực tiếp gặp Cụ Hồ nhưng nghe qua lời ông Huy Cận…

– Ông Huy Cận nói thế nào với ông?

– Nói là, cụ Phạm là người của lịch sử, hãy để cho lịch sử phán xét, các con cháu cứ yên tâm mà đi theo cách mạng. Lời dặn ấy về sau trở thành một lời phổ biến trong gia đình tôi. Hôm có mấy anh em phỏng vấn tôi, tôi bảo, mỗi người có một cách ứng xử, tôi không giống như một vài nhân vật khác, cũng gia đình quan lại nhưng được đối xử tốt như thế mà ra nước ngoài lại đổi giọng chửi đổng, chửi chả được cái gì cả.

– Vâng, chả để làm gì cả!

– Đối với đất nước thì lại thất thố.

– Đúng là thất thố!

– Thế thì cách của mình là vượt qua cái đó để mà có cách ứng xử đúng đắn…

– Với đất nước, với thời đại của mình thôi…

– Tôi có đọc được trên một tờ lịch có ghi câu nói của Bill Gates, tỷ phú Mỹ, rằng: “Cuộc sống vốn không công bằng, phải tìm cách thích nghi và vượt lên nó”. Đúng như thế, anh nào mà đòi hỏi cuộc sống lúc nào cũng phải công bằng thì luôn luôn là bất mãn. Gần đây tôi đọc những bài của Bùi Tín thấy rất không được. Ai lại viết như thế về đất nước mình, nhân dân mình…

Tôi nhớ ngày trước có lần tôi sang Campuchia khi đất nước Ăngco mới được giải phóng khỏi họa diệt chủng. Bùi Tín còn dẫn tôi đi, hai anh em nói chuyện với nhau, hồi đấy tôi đi với tư cách nhạc sĩ thôi. Nghe Bùi Tín nói lúc đó tôi đã kinh ngạc, ai lại một Phó tổng biên tập một tờ báo lớn mà lại ăn nói như thế, rặt chửi đổng… Không biết gì cũng chửi… Tôi nghĩ, làm như thế thì nhân cách con người sẽ bị mất đi…

– Làm người tử tế thì không nên ăn cháo đá bát!

– Tôi đọc sách tôi thấy, trong quá trình diễn ra các cuộc đảo lộn xã hội, ở nước nào cũng khó tránh xảy ra những vụ việc manh động, cả ở Pháp, ở Nga hay ở bất cứ đâu cũng từng như thế. Và mình phải chấp nhận và khi đã chấp nhận được thực tế lịch sử như thế thì anh sẽ tìm được nguồn an ủi, động viên. Nói thật với Hồng Thanh Quang, mình mà không được công chúng yêu âm nhạc dành cho những tình cảm thì mình khó vượt qua được, công chúng đối với mình tốt quá.

Thực ra là vì ông có tài, những bài hát của ông cũng giúp ích cho mọi người… Tôi muốn hỏi ông thêm chuyện này, không biết có ai đã từng hỏi ông không. Người ta bảo phúc đức tại mẫu. Ông nhớ gì nhất về mẹ của ông?

– Mẹ tôi thì hiền vô cùng. Lúc mẹ tôi còn sống thì tôi là một trong những đứa con được chiều nhất.

– Ông là gần út mà, giàu con út khó con út, đúng không ạ?

– Sau chị tôi kể cho tôi biết chứ lúc bé tôi có biết đâu. Chị tôi bảo là, mẹ tôi đẻ tôi trong cái bọc, sau phải rạch ra. Nghe người ta bảo, đứa nào đẻ ra từ ở trong bọc là tốt lắm đấy nên mẹ tôi mới chiều. Thế nhưng ngược lại, ông cụ tôi lại bình đẳng, không phân biệt đứa nào với đứa nào.

– Con cái như nhau hết!

– Con cái đều được bố đối xử bình đẳng, còn mẹ tôi thì lại hơi ưu ái tôi một tí. Nhưng có đặc điểm mà về sau tôi mới biết được là, mẹ tôi không biết chữ mà thuộc rất nhiều ca dao, tục ngữ…

– Vợ quan Thượng thư, vợ học giả mà không biết chữ?

– Thế đấy, nhưng mẹ tôi có trí nhớ rất tuyệt vời. Khi bà làm thủ quĩ ở hội từ thiện Tế Sinh do bà Cả Mọc thành lập thì người ta tới đóng tiền, mẹ tôi nhớ hết, sau về nhà đọc lại cho cha tôi ghi biên lai… Cuốn Ca dao tục ngữ Việt Nam mà cha tôi biên soạn là hoàn toàn dựa vào trí nhớ của mẹ tôi…

– Cụ bà quê ở đâu, thưa ông?

– Bắc Ninh.

– Kỷ niệm cảm động về người mẹ mà ông còn nhớ đến bây giờ?

– Tôi chỉ nhớ là mẹ tôi hiền lắm, không bao giờ gắt mắng con cái.

Bà cụ có hay bị chồng bắt nạt không? Vì quan Thượng thư rất là oai vệ, nghiêm khắc…

– Không, ông lại rất bình đẳng.

Tôi xin lỗi, tôi muốn hỏi là học giả Phạm Quỳnh có đa tình không? Tôi nghĩ, văn nhân học giả thời xưa, quan lại thời xưa đều công khai đa tình, năm thê bảy thiếp. Vậy quan Thượng thư Phạm Quỳnh có lấy nhiều thê thiếp không ạ?

– Tuyệt đối không có! Cha tôi có một công trình nghiên cứu về hát ca trù rất công phu…

– Hát ca trù thì phải có đào nương…

– Công trình này về sau Viện Âm nhạc Việt Nam cũng cho in lại. Mấy người mới bảo, ôi trời, chắc cụ gặp nhiều đào nương lắm. Nhưng ngày ấy, nếu có ai hỏi ông về chuyện này thì ông trả lời, tôi lấy vợ sớm…

– Từ lúc bao nhiêu tuổi ạ?

– Từ năm 16 tuổi. Cụ ông và cụ bà bằng tuổi nhau. Mỗi khi ai hỏi về chuyện ca trù thì cha tôi bảo, gặp đào nương như thế, không bao giờ tôi nghĩ chuyện gì khác vì tôi lấy vợ sớm nên các cô đào nương chỉ bằng con mình thôi, nên tôi không bao giờ nghĩ gì với các đào nương ấy cả… Hồi xưa là thế…

Nói thật, hồi sang Paris cách đây gần hai chục năm, tôi có dịp được đọc bài ghi chép của học giả Phạm Quỳnh kể chuyện “Kinh đô ánh sáng”. Đọc xong tôi mới giật mình, nói mình hậu sinh bây giờ mà viết thì cũng không thể bao giờ hơn được. Muốn nói gì thì nói, đó là một học giả cự phách.

– Về sau này có những nhà nghiên cứu về sử người ta mới nói, là qua đó mới thấy hóa ra đúng thật Phạm Quỳnh và Nguyễn Ái Quốc đã gặp nhau ở Paris, tâm sự với nhau rất nhiều. Cụ Hồ về sau có giao cho Hoàng Hữu Nam rằng, nếu đoàn đại biểu chính phủ lâm thời vào kịp thì mời cụ Phạm ra đây để trò chuyện… Nhưng…

Tôi hiểu… Trong suốt hoạt động của ông, chắc chắn ông chịu nhiều mặc cảm, sức ép thì những khi đó, ông đã suy nghĩ như thế nào? Điều gì tâm niệm để ông tận trung với Đảng, tận hiếu với dân suốt cuộc đời đến từng này tuổi và cái đó là tấm gương nỗ lực không phải ai cũng hiểu được?

– Lúc mà mình đến với Đảng là lúc rất hồn nhiên, hoàn toàn phù hợp với…

– Khao khát, hướng thiện của mình…                           

– Phù hợp với cái lý tưởng mình phấn đấu như thế. Trong cuộc đời gặp nhiều trắc trở nhưng lại được gặp nhiều người tốt.

– Đó là những ai, thưa ông?

– Khi mình ở bộ đội, tốt nghiệp Trường Lục quân về làm Đại đội trưởng Trường Thiếu sinh quân Việt Nam. Lúc ấy, Hiệu trưởng là ông Lê Chiêu, Thiếu tướng, về sau làm Giám đốc Bảo tàng Quân đội đấy.

– Bác Lê Chiêu giúp gì cho ông?

– Ông giới thiệu tôi vào Đảng. Lúc ấy mọi người hồn nhiên bảo anh này tốt thì vào Đảng được đấy… Sau này, gặp lại ông Lê Chiêu trên phố Lý Nam Đế, tôi có hỏi, việc anh giới thiệu một người có lý lịch như tôi vào Đảng thì có gây phiền phức gì cho anh không? Ông ấy bảo, cũng có chút ít thôi nhưng không sao; ai hỏi thì mình bảo Tuyên là người tốt, cần được kết nạp, mà nếu có là con quan Thượng thư thì chắc phải là con của bà ba, bà tư, tức là thuộc thành phần không bóc lột (cười).

Có ai biết đâu Phạm Tuyên lại là con của bà cả và quan Thượng thư Phạm Quỳnh chỉ có một vợ thôi.

– Phải, một vợ thôi (cười).

Đôi khi chúng ta cũng dễ hiểu nhầm tiền nhân, cứ nghĩ tiền nhân cũng như chúng ta mơ ước, có thể năm thê bảy thiếp (cười).

– (Cười): Đấy… Còn trường hợp thứ hai, khi mình được cử làm tổ trưởng một tổ giáo viên ở Trung tâm học vụ, trong tổ có cả Nguyễn Cảnh Toàn, rồi cả cụ Nguyễn Lân nữa… Mình thì trẻ quá mà vẫn được tín nhiệm. Có ý kiến bảo sao lại thế thì ông Võ Thuần Nho, em ruột ông Võ Nguyên Giáp, đứng lên nói, cậu ấy tốt lắm, không có vấn đề gì đâu…

– Cuộc đời của ông xem ra cũng có không ít những thăng trầm

– Tôi luôn luôn ý thức được, trong cái rủi phải tìm cái may…

H.T.Q.

Advertisements

Gửi bình luận »

Không có bình luận

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Blog tại WordPress.com.

%d bloggers like this: