Pham Ton’s Blog

Tháng Tám 5, 2014

Xét Tật Mình

Filed under: Ý kiến — phamquynh @ 2:31 sáng

Blog PhamTon năm thứ sáu, tuần 3 tháng 8 năm 2014.

XÉT TẬT MÌNH

Nguyễn Văn Vĩnh

(Bài trong sách Vẫy vào vô tận của Đỗ Lai Thúy – NXB Phụ Nữ, quý II/2014, từ trang 80 đến 84)

—o0o—

(Nói hết để biết hết, để chữa hết)

TOUT DIRE POUR TOUT CONNAȊTRE,

POUR TOUT GUÉRIR

E.ZOLA

« Le Dr. Pascal »

Các nết xấu, các hủ tục của người Việt Nam ta, cần nói ra hết, đừng có giấu giếm, ai cũng biết thì mới sửa được. Luân lý phải dạy người ta biết gốc rễ điều ác để tự nguyện tránh, mầm mống điều thiện để tự giác làm điều thiện. Nếu cứ nói cứ bắt buộc phải thế này không được thế kia thì khó nghe, uổng công nói, mà phải cho biết rõ làm việc thiện lợi thế nào, làm điều xấu hại ra sao thì người ta dễ theo. Người có bệnh phải biết rõ bệnh, căn nguyên bệnh thì mới uống thuốc mà khỏi. Trong xã hội có nhiều hủ tục, đã thành thói quen của cộng đồng, một người hay một thiểu số knguyen van vinhhông đủ sức đấu tranh để sửa mà nên phô bầy ra, rõ ràng cái xấu, căn nguyên cái hại để Nhà nước biết, để đa số nhân dân biết, khi đó lệnh của Nhà nước hợp với ý dân thì mới sửa được.

Vì vậy mỗi số sau sẽ trình bày cụ thể một tệ hủ bại, phân tích rõ gốc rễ và điều hại cho dân cho nước để cùng nhau sửa (từ Đông Dương tạp chí số 6)

Năm xưa tôi có đăng báo mấy bài luận về các nết xấu, và các hủ tục của người An-nam ta.

Bây giờ cũng nhiều người thích xem những bài nghị luận ấy, mà cũng có người trách tôi, sao lại cứ đi bới xấu người minh ra cho thiên hạ chê cười.

Ông nào trách chê cũng là trách lầm mà ví dù có người chê cũng là chê lán.

Có một ông sĩ-danh Lang-sa đã nói rằng : đời nào nhân loại cũng vẫn có bấy nhiêu cái điên-dồ, cũng có bấy nhiêu cái dại dột mà tiêu dùng. Điên dồ và dại dột của loài người tự hồ như một cái vốn, đặt tiền nắm lãi chạy, hoặc dùng cách này, hay dùng cách khác, cũng vẫn sinh tức ra bấy nhiêu cho mà tiêu, mà vốn vẫn không hao mòn đi chút nào.

Thì dẫu bên Âu châu cũng vậy, bên Á châu ta cũng vậy, cái dại dột của người ta cũng không có kém gì nhau.

Cái văn minh Âu châu cao hơn ta, là vì người Âu châu cũng có bấy nhiêu dại, nhưng mà nhiều người biết dại, mà cách xét học sự dại sâu sắc vô cùng.

Người ngu, dở sách tiểu thuyết Tây ra coi, thấy bầy phơi các cựa gà kín của muôn việc con người ta hằng ngày làm ra, thì mới cười. Còn người trí thì chịu ngay Âu châu học cao về cái cách chiết vặn vụn ra hết cả những xó góc nhân tâm ấy.

Cứ suy xét như thế thì cái căn thiện ác của người ta nó rành rành ra đó, người ta có xem thấy cái gốc rễ mọi việc của mình, thì ăn ở trên đời này mới theo được chính đạo.

Ví nếu cứ khuyên người đừng làm cái này, nên làm điều kia, mà không xét cho ra rằng làm cái này, điều kia vì cớ gì, thì sách dạy luân lý vẫn cứ uổng mãi, vì điều thiện điều ác, điều hay điều dở, thì dù cái hay ngay bên cạnh tay, làm dở vẫn hoàn dở.

Cho nên chính luân lý là cách để người ta biết gốc rễ điều ác, để mà tránh những thế phải làm ác ; biết mầm giống điều thiện, để mà gây nên điều thiện, chớ không phải là sách dậy nên các từ ác theo thiện, là dạy nhảm uổng công người dạy, lại trái ý khi nghe, vì nhời thằng Lợi bao giờ vẫn êm tai hơn nhời ông Nghĩa.

Vậy thì đạo tu thân ngày nay cốt ở việc xét mình. Như người có bệnh muốn chữa khỏi phải biết mình có bệnh chi, mà bệnh căn ở đâu, thì uống thuốc mới công hiệu. Chớ có bệnh mà lại cứ chuyên học một câu : nên mau khỏe đừng nên ốm, thì học mà làm gì.

Bởi thế, tôi trộm nghĩ rằng : dân An-nam ta ngày nay muốn chóng theo được dấu văn minh, trước hết phải học cho kỹ xem mình có những thói xấu gì, căn nguyên bởi đâu mà ra, để mà đầu tiên hãy cố mà từ bỏ cái tệ ấy trước nhiên hậu mới học được cái khôn sau, chớ muốn học văn minh Âu châu mà thói hủ vẫn còn giữ, thì e răng đã chẳng học được điều hay, vì điều hay mới, mấy thói hủ xưa không dung được nhau, mà lại còn ghi chép được cái bề xấu văn minh mà thôi.

Nước Nam ta ngày nay học mà chưa có chút nào, thì dễ khiến hơn là những trình độ dở dang của mấy nước lân cận, văn minh cữ có mấy điều hay vứt bỏ đi mất rồi, mà văn minh mới thì chưa chép được điều gì thực hay thực ích.

Tính người An-nam, tiếng thế, được một điều nghĩ chín lắm. May ra có phần khôn hơn người. Học văn minh biết cho làm học lấy duyệt lịch, chứ chẳng phải thấy làm sao hào hao làm vậy.

Thế là định nói xấu mình, mà đầu tiên hãy đã tự khen. Gọi là để đồng bào ta dỗ ngọt nhau, trước khi xoi mói cái tệ.

An-nam ta ngày nay đối với nhà nước Lang-sa tự hồ như người ốm với ông thầy thuốc. Muốn thầy chữa bệnh cho khỏi thì phải kể cho thầy biết bệnh não mình thế nào.

Thuốc văn minh uống nhầm công phản lại tệ hơn thuốc bệnh.

Ta chớ nên làm như người bệnh hiểm nặng, mà cứ thẹn thò đành chết còn hơn phải dở nơi trọng thương cho thầy xem.

Các tật xấu của ta hết thảy chỉ có một cái căn, là cái cách đoàn thể, cách lập hương thôn, sinh ra một cách giáo dục riêng, làm cho người ta lớn lên, hội một cái ý thắt buộc về phận làm người, về xã hội.

Đoàn thể của ta nên để vậy hay là nên đổi cái gốc nó đi, thì điều ấy tôi lấy làm quan hệ lắm, không phải một người dám đem tư tưởng riêng của mình, mà bàn làm phương tuyệt diệu.

Trong cách đoàn thể ta, có nhiều điều tệ, nhưng mà lại có cách tiện cho việc chánh trị vô cùng, làm cho chánh phủ nào cũng phải nghĩ sâu xa, rồi mới dám sẽ tay mà đụng đến.

Tôi tưởng chỉ nên tỏ ra cho nhà nước biết hết những các tục hủ thói tệ, do lối đoàn – thể ta mà sinh ra, làm nên một cái thành cao, hào sâu ngăn đón không cho văn minh Âu châu lọt vào được óc dân ta.

Tôi mong rằng, khi nhà nước sẽ rõ hết những tính tệ ấy, mà dân An-nam ta cũng tự hiểu, thì lòng dân cùng hợp với ý nhà nước mà cải lương, mới thực được công hiệu.

Vì bằng nhà nước lòng thực muốn sửa đổi cho ta khá, mà dân ta lại cứ khư khư cho những tệ hủ của mình là điều hay, nhà nước có bỏ đi, ta chẳng biết ơn lại còn cho là uất ức, thì sao cho việc duy tân chóng hóa được.

Sau này, tôi xin mỗi lần tỏ một việc hủ bại của mình ra, mỗi điều tôi xin cứu cho cái gốc rễ bởi đâu.

Rồi các quan xem báo sẽ biết rằng chẳng phải là bới xấu ta cho người cười đâu, tự biết dại ấy là đã giơ chân bước vào đường văn minh đó.

Đông Dương Tạp Chí, số 5

Advertisements

Gửi bình luận »

Không có bình luận

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

%d bloggers like this: