Pham Ton’s Blog

Tháng Tám 29, 2014

Bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc ở nước ta

Filed under: Ý kiến — phamquynh @ 2:03 sáng

Blog PhamTon năm thứ sáu, tuần 2 tháng 9 năm 2014.

BẢO TỒN VA PHÁT HUY

VĂN HÓA DÂN TỘC Ở NƯỚC TA

Lời dẫn của Phạm Tôn: Nhân dịp nhắc nhớ tấm lòng của Thượng Chi – Phạm Quỳnh với văn hóa dân tộc, người hằng mong mỏi bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc, chúng tôi giới thiệu với bạn đọc của Blog PhamTon nhất là những bạn ở nước ngoài mà lòng luôn nhớ thương nước nhà, quê cũ một chùm bài, tin về hiện trạng văn hóa dân tộc ở trong nước qua một số vùng miền

—o0o—

CD QUAN HỌ CỔ -NGHÌN NGÀY CHỜ ĐỢI

Nguyễn Quang Hưng

(Bài đăng trên trang 12, báo Thời Nay số 419 ngày 20/1/2014 )

Mơ ước suốt nhiều năm được gửi vào một ngày ấn phẩm cổ nhạc nên vóc nên hình. Vì thế, dù tuổi người hát có ở cái ngả xế bóng chiều hôm thì ý nghĩa của sự chờ đợi vẫn nguyên vẻ thanh xuân.

Hơn bốn năm trước, gặp lại và mời các nghệ sĩ Tự Lẫm, Minh Phức, Lệ Ngải tham gia một chương trình sân khấu hóa tại Huế, tôi nghe liền anh, liền chị kỳ cựu, vang bóng một thời, nói về ước mơ giản dCD quan ho coị: Có được một ấn phẩm thể hiện các bài quan họ cổ. Để kỷ niệm cuộc đời hát, chơi quan họ từ thuở đầu xanh, đến nay đã cháu bồng cháu bế. Để có một món quà nhỏ giới thiệu với … “chúng bạn”.

“Chúng bạn” ấy là ai? Là bạn bè nghiên cứu, là bằng hữu yêu và chơi cổ nhạc, là các lứa đồng nghiệp, trong đó nhiều nghệ sĩ trung niên và trẻ tuổi, thuộc thế hệ học trò hay hậu bối, cứ theo nhau ra đĩa quan họ “tơi tới”. Rõ là những năm qua, đĩa đơn, đĩa đôi, đĩa tập thể chủ yếu là quan họ cổ có nhạc, rồi một hai đĩa không nhạc cứ tiếp nối nhau ra “lò”, được mua, được nghe rộng rãi. Thấy lớp người sau có nhiều sản phẩm, liền anh liền chị thuộc thế hệ đầu, học tập, biểu diễn quên mình để phát triển đoàn quan họ, nhưng rồi gặp nhiều nỗi thiệt thòi, hẳn cũng nghĩ ngợi. Cũng có khi chạnh lòng!

Vợ chồng nghệ sĩ Tự Lẫm, Minh Phức và nghệ sĩ Lệ Ngải, rời Đoàn dân ca quan họ Bắc Ninh đầu những năm 90 của thế kỷ trước trong khó khăn, thiếu thốn, bám vào công việc cần lao để sống, bám vào tiếng hát quan họ, vào cần nhị, vào dây đàn nguyệt, vào tiếng sênh, tiếng mõ… để nuôi con cái. Ngẫm lại không phải để kể khổ, mà sẽ càng thấy kiêu hãnh vì đi qua nhọc nhằn mà vẫn giữ được tình yêu, thú chơi quan họ, giữ được câu hát nền nã, chân thành và tâm mình sáng sủa, giữ được, nhớ được, hát được hàng trăm bài bản cổ học nghệ nhân các làng quan họ gốc từ năm 1969 và đầu những năm 70 của thế kỷ trước. Hình như có những chi tiết độc đáo của quan họ, từ các nghệ nhân đã khuất bóng ấy, mà chỉ có lứa diễn viên trẻ xuống tận nơi học truyền miệng thuở nào là lưu giữ được? Hình như có cả chút ngậm ngùi khi cảm thấy nhiều năm bị… ghẻ lạnh, trong khi đời sống quan họ chung có những chuyện chưa hay, có những cái cần điều chỉnh!

Cho nên giấc mơ về một ấn phẩm quan họ cổ, nhỏ thôi, với số lượng bài khiêm tốn thôi, đã trở nên một thôi thúc. Anh Ba bé Đình Vũ, người làng quan họ gốc Đào Xá, học trò của cặp nghệ sĩ hát rất ăn ý suốt nhiều năm Minh Phức – Lệ Ngải, hiểu được điều ấy và năng nổ nhập cuộc. Việc ghi âm được thực hiện tại phòng thu NXB Âm Nhạc cuối hè 2012. Từ những giúp đỡ nho nhỏ, chút kinh phí, những bức ảnh chụp, thiết kế bìa…, cho đến hôm nay, CD 10 bài quan họ cổ mang tên La rằng đã hoàn thành. Nhóm nghệ sĩ, thầy trò chia thành cặp liền anh Tự Lẫm – Đình Vũ và cặp liền chị Minh Phức – Lệ Ngải, thể hiện các bài ca: Tứ hải giao tình, Duyên phận phải chiều, Phùng quan xuân hội, Chim kêu gióng giả, Thơ thẩn tìm ai, Bóng quế giãi thềm, Xuông hời, Lênh đênh duyên nổi phận bèo, Hương gối đầu ghềnh, Lấy gì làm thú giải phiền. Ấn phẩm thành hình sau hơn một năm từ khi thu âm, nhưng là sau nhiều năm mong mỏi, kịp xong trước thềm xuân hội 2014. Nhiều bằng hữu thân thiết sẽ có đĩa của Tự Lẫm, Minh Phức, Lệ Ngải, Đình Vũ để nghe cùng không khí những ngày Tết Giáp Ngọ tới đây. Gợi ý chọn cái tên La Rằng cho ấn phẩm, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long – Phó Trưởng ban biên tập Nhà xuất bản Âm Nhạc nói: Không hoàn thành CD trước mùa lễ hội này thì có lỗi với “các cụ”! Đạo diễn âm thanh Phạm Trường Linh của Nhà xuất bản cho biết, sau khi thu âm, việc hoàn chỉnh các bài hát không thiên về lạm dụng kỹ thuật, không bóng bẩy, “lung linh hóa” như biểu diễn sân khấu, mà cố gắng giữ cho được chất mộc mạc, khỏe khoắn trong giọng hát nghệ sĩ và đời sống dân gian. Anh Ba bé Đình Vũ phấn chấn: Em thì không dám nghĩ mấy đến việc phát hành, mà thấy được đĩa trên kệ gian hàng băng đĩa là sung sướng rồi!

Thật ra, nghệ sĩ Vũ Tụ Lẫm thì vẫn có một chút băng khoăn: Quả tình mình cũng chưa thật ưng lắm với những gì thể hiện. Nhưng với điều kiện sức khỏe và những lần ốm thời gian qua, thì cũng khó lòng để cho toàn vẹn! Tâm sự chân thành của liền anh Tự Lẫm khiến tôi thoáng lo, về sự không ủng hộ của thời gian khi sức và tuổi những người hát, người chơi giàu vốn liếng quan họ và tâm huyết ấy đã bắt đầu giảm độ dồi dào. Tôi hay nghĩ về ước mơ từ lâu của thầy mình – nhà nghiên cứu Nguyễn Hùng Vỹ, giá như có được một dự án thu âm thật tốt, thật chuẩn tất cả những gì còn lưu giữ. Rồi chia sẻ của nhạc sĩ Quang Long, sau ấn phẩm này, ta có thể nghĩ đến những gì tiếp theo. Gần đến mùa xuân, báo cho Nghệ sĩ ưu tú – giọng chèo hàng đầu Đoàn Thanh Bình về CD quan họ cổ sắp hiện diện, tôi lại nghe “bà” Bình nói một dự định: Có đoàn nghiên cứu, thu âm bên Pháp, muốn sang tìm hiểu về quan họ, anh Minh (nghệ sĩ Đàm Quang Minh – thành viên, cùng với nghệ sĩ ưu tú Thanh Bình trong nhóm ca trù Kim Đức) định sẽ đưa về Bắc Ninh giới thiệu với các ông bà Tự Lẫm, Minh Phức, Lệ Ngải.

Nếu những mơ ước, những dự định, kế hoạch ấy của nghệ sĩ cùng bạn hữu, của cả những ai quan tâm nữa, nối được với nhau để từng chút một, nên công, nên của, thành tư liệu lưu trữ quý giá thì còn gì hơn!

N.Q.H.

*

*   *

HỒI SINH ĐIỆU HÁT TRÔNG QUÂN KINH BẮC

Thái Sơn, Hồng Thắng

(Bài đăng trên trang 1 báo Nhân Dân số ra ngày 9/8/2014)

—o0o—

Ngoài hai di sản văn hóa phi vật thể là dân ca quan họ và ca trù đã được UNESCO công nhận, Bắc Ninh còn có loại hình nghệ thuật độc đáo là hát trống quân. Người dân nơi đây luôn tự hào vì từ xa xưa làng Bùi Xá Hat trong quan(Thuận Thành) đã được vinh dự lên kinh thành Thăng Long hát cho vua nghe.

Nô nức hội trống quân

Thấy khách đến nhà, cụ Phạm Công Ngát rảo bước nhanh ra cổng đón. Ðã qua cái tuổi “thất thập cổ lai hy” từ lâu, song cụ vẫn còn nhanh nhẹn. Biết chúng tôi đến tìm hiểu về hát trống quân của làng, cụ mỉm cười hiền từ, bồi hồi nhớ lại những đêm hội xa xưa với ấn tượng khó phai. Trong tâm thức của cụ, mỗi độ tháng tám âm lịch về, làng Bùi Xá (người dân thường gọi là làng Bùi) lại tất bật chuẩn bị cho ngày hội trống quân. Trước đó cả tháng, dân làng chọn các nam thanh, nữ tú lập thành hai đội luyện tập để biểu diễn trong đêm chính hội, cũng có khi gái làng Bùi đứng ra lập thành một đội đối đáp với trai làng ngoài. Mỗi canh hát có thể kéo dài vài đêm, với hàng trăm người nô nức đến xem.

Chưa có công trình nghiên cứu chính thức nào về sự ra đời của điệu hát trống quân làng Bùi. Theo các bậc cao niên, trống quân ra đời vào khoảng thế kỷ 18, tồn tại chủ yếu qua hình thức truyền miệng. Ðến những năm 50 của thế kỷ trước và trong những năm tháng chống chiến tranh phá hoại miền bắc của đế quốc Mỹ, loại hình nghệ thuật này tưởng như đã bị mai một. Cụ Ngát hào hứng: Bom đạn chiến tranh làm gián đoạn những khúc nhạc trống quân nhưng không thể hủy diệt được sự trường tồn của nó. Tiếng trống luôn âm vang trong tâm thức dân làng và chờ cơ hội để tái sinh. Năm 1994, một số người luôn đau đáu với lời ca, tiếng nhạc có từ nghìn xưa đã cùng nhau thành lập Câu lạc bộ (CLB) trống quân của làng.

Ông Lê Bá Bạo, một trong những thành viên sáng lập, đồng thời là Chủ nhiệm CLB lúc bấy giờ, cho biết: “Khi mới hình thành, chỉ có vài người góp mặt nhưng chúng tôi luôn ý thức được vai trò, trách nhiệm mỗi người trong việc gây dựng và thổi bùng ngọn lửa văn nghệ truyền thống của ông cha để lại”. Theo thời gian, số hội viên tăng dần, quy tụ không chỉ các bậc lão niên, mà cả những người trung niên, trẻ tuổi cũng nhiệt tình tham gia. Trống quân làng Bùi chính thức ghi dấu ấn trở lại vào năm 2003, khi Phòng Văn hóa – Thông tin huyện Thuận Thành lập phường trống quân dự hội diễn văn nghệ của tỉnh. Sự ghi nhận, đánh giá cao tiết mục trống quân làng Bùi của hội đồng chấm thi và người xem đã khích lệ niềm tin đối với các nghệ nhân trong làng, thôi thúc họ mở phường hát để thỏa niềm đam mê và lan tỏa loại hình nghệ thuật đặc sắc này đến người dân các vùng lân cận.

Gọi là hát trống quân bởi khi biểu diễn người hát phải gõ vào tang trống giữ nhịp “lưu không” và cũng là để thúc giục đội bên kia phụ họa lại. Nghệ nhân Vũ Thị Kiểm (vợ cụ Ngát), 84 tuổi, gần 70 năm đi hát cho biết: “Nếu suốt canh hát ở Ðức Bác của tỉnh Vĩnh Phúc như kể cho người nghe về một câu chuyện thì trống quân ở Bùi Xá lại giống như một cuộc thi đấu, tiết tấu nhanh, diễn biến thay đổi liên tục, người hát sử dụng điệp từ, nhấn từ tạo sự lôi cuốn cho khán giả. Nếu cuộc tranh tài sau nhiều ngày chưa phân định được thắng thua thì phe hát sẽ chuyển sang lối hát “dở” giọng, là hát những câu được chuyển đổi mang âm hưởng quan họ, chèo…”.

Hat trong quan cau lac bo bui xaSự đặc sắc của trống quân làng Bùi là người hát ứng đối với đối phương bằng câu hát, cùng trăm câu đố tài tình, cho nên phải linh hoạt, nhanh trí. Hát trống quân thường chỉ có một làn điệu, chủ yếu là thể lục bát hoặc lục bát biến thể theo kiểu thập cửu (10/9). Ðặc biệt, người hát trong làng được gọi là liền anh, liền chị và ngầm hiểu trống quân như là “quan họ hai” của vùng đất Kinh Bắc. Khi hát, cần tuân thủ bốn nguyên tắc: chào, mừng, chúc, hỏi; khi kết thúc canh hát có màn giã bạn lưu luyến kẻ ở, người đi. Trong quá trình đối ứng, các bên sẽ linh hoạt mở rộng chủ đề. Hình ảnh về non sông đất nước, tình yêu lao động, yêu thương con người… được phác họa ngay trong câu hát. Chính những lời ca mượt mà, dung dị ấy giúp nhiều đôi trai gái nên duyên chồng vợ. Cụ Ngát và cụ Kiểm thành đôi cũng nhờ duyên hát.

Bảo tồn và phát triển

Thấy được giá trị và sự cần thiết phải bảo vệ loại hình nghệ thuật này, tháng 10-2008, Phòng Văn hóa – Thông tin huyện Thuận Thành phối hợp các nghệ nhân làng Bùi mở lớp dạy trống quân cho thanh niên, thiếu niên trong làng. Bà Lê Thị Thư, 65 tuổi, nhớ lại: “Chúng tôi gửi thông báo về từng gia đình kêu gọi mọi người hưởng ứng. Thời gian đầu, nhiều người theo học nhưng về sau số học viên ít dần, trong khi những nghệ nhân lớn tuổi, nhiệt huyết luôn mong muốn truyền lại những điệu hát cho thế hệ trẻ”. Lý giải về điều này, bà Thư giải thích: “Giới trẻ bây giờ có nhiều lựa chọn. Lâu lâu chúng tôi mới tổ chức một đêm hát, không phải lúc nào các cháu cũng có điều kiện ngồi nghe để cảm nhận được cái hay, cái đẹp trong từng câu ca. Khi biểu diễn trên sân khấu, không gian cảm thụ, tiếp nhận có sự thay đổi đáng kể, lại không tập trung được đông người để có màn đối đáp hấp dẫn như ngày trước nữa, cho nên lớp trẻ không mấy mặn mà”.

CLB trống quân Bùi Xá hiện có 28 thành viên, người trẻ nhất năm nay 33 tuổi. Thời gian trôi đi, những nghệ nhân lớn tuổi am hiểu sâu sắc về trống quân giờ sức khỏe và giọng hát cũng không còn được như trước. Ðiều đáng lo ngại là hát trống quân đang bị “già hóa”, lớp trẻ hầu như không chịu nhập cuộc. Ông Lê Bá Bạo trăn trở: “Chúng tôi muốn thường xuyên có những đêm diễn, khích lệ các cháu, khôi phục sự phát triển của trống quân nhưng kinh phí hoạt động không có, ngay cả việc mua dụng cụ biểu diễn cũng do các thành viên CLB tự nguyện đóng góp”.

Thuở trước, theo lời các vị cao tuổi trong làng, nhà nhà hát trống quân theo kiểu cha truyền con nối. Giờ hình ảnh cả gia đình quây quần tập hát gần như không còn. Không khí háo hức đổ về bãi điếm giữa làng trảy hội trống quân chỉ còn trong ký ức, để lại bao nuối tiếc trên những khuôn mặt hằn dấu thời gian. Ước muốn của những người cao tuổi làng Bùi bây giờ là có dịp được cùng các bạn đồng niên ngân nga câu hát. Ðôi tay các cụ tuy không còn nhanh nhẹn, hoạt bát, nhưng vẫn cố gắng tận dụng, chắp nối từng mảnh bìa giấy để may “áo mới” cho trống.

Ông Bạo vừa làm, vừa ngân nga với tôi đôi câu hát nghe thật tình tứ, vui nhộn: Tháng tám tôi đi chơi xuân/ Ðồn đây mở hội trống quân tôi vào. Khi ông ngơi tay, tôi hỏi hè này có cháu nào theo học hát không, giọng chùng xuống: “Có chứ anh, chúng nó theo được dăm bận, bắt chước nhanh lắm nhưng ngặt nỗi lâu lâu mới có một đám mời hát, thành thử lũ trẻ đâu có nhiều cơ hội để nghe. Hè này, cố gắng lắm CLB mới tổ chức được vài đêm hát được bà con nhiệt liệt tán thưởng. Tiếc rằng, do kinh phí quá eo hẹp, cho nên chúng tôi muốn diễn nhiều buổi cũng không được”.

Ngồi xem các cụ may áo cho trống, em Nguyễn Thị Lan Anh, học sinh lớp ba, Trường tiểu học Ninh Xá hồ hởi khoe: “Hôm trước cháu được mẹ đưa đi nghe hát, hay lắm. Ở xóm cháu bây giờ, trẻ em cũng chia phe để thi hát chú ạ!”. Ðối với thế hệ măng non làng Bùi, hát trống quân vẫn luôn đồng hành trong cuộc sống.

Tháng tám âm lịch đang dần đến, so với trước đây không khí cả làng nô nức chuẩn bị cho đêm hội vơi đi ít nhiều, nhưng tình yêu dành cho những câu hát vẫn hiện hữu trong tâm thức của người dân. Nếu có sự quan tâm thường xuyên, có kế hoạch đào tạo bài bản và tình yêu dành cho hát trống quân thì môn nghệ thuật này hoàn toàn có khả năng nhân rộng. Và trong tương lai gần, người dân làng Bùi có thể tự hào cất lên giọng hát để giới thiệu với bạn bè gần xa.

T.S.- H.T.

*

*   *

XẨM HÀ NỘI TÌM ĐƯỜNG CHINH PHỤC KHÁN GIẢ

Giang Nam

(Bài đăng trên trang Hà Nội báo Nhân Dân số ra thứ sáu ngày 22/8/2014)

—o0o—

Từ chỗ có nguy cơ thất truyền, đến giờ, công chúng Thủ đô có thể thưởng thức hai buổi hát xẩm mỗi tuần trong khu phố cổ, vào các tối thứ sáu, thứ bảy hằng tuần. Hát xẩm đang từng bước thành công trong việc tìm đường đến với công chúng Thủ đô.

Chỉ riêng sân khấu hát xẩm tại chợ Đồng Xuân mỗi đêm thứ bảy đã có khoảng 1.000 khán giả, phần lớn là những người trẻ tuổi. Không những thế, khu phố cổ mới có thêm một địa chỉ dành cho người yêu xẩm, đó là đền Quán Đế ở 28 phố Hàng Buồm. Cứ vào tám giờ tối thứ sáu, buổi biểu diễn xẩm bắt đầu. Hàng Buồm là phố đi bộ, không gian hẹp hơn chợ Đồng Xuân, nhưng cũng thu hút hàng trăm khán giả. Những quán hàng quanh đây nhờ thế mà đông lên, khi vừa thưởng thức các món ăn, người ta vừa được nghe hát xẩm miễn phí.

Đối với những nghệ sĩ, nghệ nhân hát xẩm, việc biểu diễn ở chợ đêm Đồng Xuân của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển âm nhạc Việt Nam (phối hợp Công ty cổ phần Đồng Xuân) có thể coi là bước đột phá, tạo đà cho sự phát triển của hát xẩm Hat xamthời gian qua. Qua đây, công chúng biết đến xẩm, đồng thời, tạo một sân khấu cho những người trẻ tuổi có điều kiện biểu diễn, phát triển tài năng. Ca nương Nguyễn Thu Phương, sinh năm 1985 là một trường hợp như thế. Khi Phương đến với trung tâm, hát xẩm còn chưa được nhiều người biết đến. Cán bộ lãnh đạo trung tâm đã giao cho Phương nhiệm vụ “làm gương” cho những bạn trẻ khác, chứng minh rằng một cô gái trẻ trung, xinh đẹp có thể gắn bó với hát xẩm, qua đó, mọi người thay đổi cách nhìn về loại hình nghệ thuật này. Và Phương đã từng bước “hiện thực hóa” mong muốn của các thầy. Phương cho biết: “Mỗi dịp biểu diễn, các nghệ sĩ, nghệ nhân thường giao lưu với khán giả. Trung tâm luôn tận dụng dịp này để đưa xẩm đến với công chúng. Trong những buổi biểu diễn, các bạn trẻ thường hỏi về nguồn gốc hát xẩm, ông tổ dòng hát xẩm và những điệu hát xẩm… Khi được biết xẩm không phải là sản phẩm văn hóa “dưới mức bình dân” như nhiều người nghĩ, nhiều bạn tò mò đến tận trụ sở trung tâm để tìm hiểu. Có những bạn sinh viên dẫn cả lớp đến tìm hiểu, không ít người xin học. Có thể nói, xẩm đã chinh phục được các bạn trẻ”. Nhờ những nỗ lực không ngừng của các nghệ sĩ, nghệ nhân, xẩm ngày càng được biết đến nhiều hơn. Không chỉ biểu diễn tại khu phố cổ, nhiều nhà hàng, khách sạn lớn như: Khách sạn La Thành, nhà hàng Sen Tây Hồ… còn thường xuyên mời các nghệ sĩ, nghệ nhân hát xẩm của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển âm nhạc Việt Nam đến biểu diễn phục vụ khách du lịch. Xẩm còn hiện diện tại nhiều sự kiện văn hóa, du lịch, thương mại… khác trên địa bàn.

Trên địa bàn thành phố ngày càng xuất hiện thêm các câu lạc bộ, các nhóm hát xẩm. Nhóm Xẩm Hà thành là một trong số đó. Nhóm được thành lập bởi các nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa, Khương Cường, Quang Long, Đình Dũng, Văn Hải… Xẩm Hà thành có cách “lôi kéo” khán giả, nhất là khán giả trẻ đến với hát xẩm theo một cách đặc biệt: xây dựng một tiết mục xẩm đề cập đến vấn đề thời sự hiện nay. Đó là tiết mục Tiễu trừ cướp biển, được thể hiện theo điệu xẩm sai (một trong những điệu xẩm cổ). Với tiết tấu sục sôi, thậm chí có nhiều đoạn tiết tấu mạnh với nhịp trống giục liên hồi, Tiễu trừ cướp biển đã truyền tải tinh thần yêu nước của nhân dân, thể hiện sự quyết tâm đồng sức, đồng lòng của nhân dân trong việc bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc. Bản xẩm Tiễu trừ cướp biển được coi là phiên bản của bài Tiễu trừ giặc dốt (của nghệ nhân Vũ Đức Sắc) từng được biết đến rộng rãi khi cổ vũ cho phong trào bình dân học vụ. Tiết mục này sử dụng ngôn ngữ đương đại, hóm hỉnh tạo cảm giác gần gũi với người nghe. Không những thế, đây còn được xem là tiết mục tạo đà cho những tiết mục, những bài hát xẩm mới phù hợp với những vấn đề đặt ra trong cuộc sống hôm nay. Rất nhiều người khi thưởng thức tiết mục này đã thay đổi hẳn quan niệm xẩm là cũ, là cổ.

Hà Nội là một trong những cái nôi của hát xẩm, hay chính xác hơn, là nơi mà nghệ thuật hát xẩm phát triển đến đỉnh cao. Không chỉ có những bài, những điệu dân dã, mà nơi đây còn có nhiều làn điệu với lời ca thanh tao như xẩm tàu điện, xẩm nhà tơ(xẩm nhà tơ là xẩm thính phòng, phục vụ tầng lớp giàu có, trí thức). Nhờ chiếm được cảm tình của công chúng, nhiều làn điệu xẩm đang từng bước được khôi phục, ngày càng có nhiều người quan tâm hơn. Nếu trước kia, những buổi biểu diễn tại chợ đêm phố cổ thường do các nghệ sĩ, nghệ nhân cao tuổi tham gia, thì nay, các bạn trẻ thế hệ 8X, 9X dần thay thế, trở thành lực lượng nòng cốt. Những bậc tiền bối có thêm điều kiện để nghiên cứu sâu hơn, phục hồi những nét đẹp cổ từng mai một. Tuổi đời của những học viên tham gia lớp học xẩm do Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển âm nhạc Việt Nam tổ chức cũng đang được trẻ hóa, có cả những bạn sinh sau năm 2000. Hát xẩm đã thật sự chinh phục được giới trẻ Thủ đô.

G.N.

*

*   *

BẢO TỒN NGHỆ THUẬT ĐỜN CA TÀI TỬ

TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Hoàng Hải

(Bái đăng trên trang Thành phố Hồ Chí Minh số ra thứ ba ngày 14/1/2014)

—o0o—

TP Hồ Chí Minh hiện có khoảng 2.000 tài tử ca, tài tử đờn thường xuyên sinh hoạt, biểu diễn đờn ca tài tử (ÐCTT) tại các câu lạc bộ (CLB) ÐCTT ở thành phố. Tham gia bảo tồn loại hình nghệ thuật dân tộc đặc sắc của vùng đất phương nam này không chỉ là những người lớn tuổi, mà còn có không ít các bạn trẻ…

Sức sống của một loại hình nghệ thuật truyền thống

Tối chủ nhật hằng tuần, Trung tâm Văn hóa quận 12 lại ngân vang những câu ca hòa cùng nhịp song loan, tiếng đàn kìm, đàn ghi-ta phím lõm… của những thành viên CLB ÐCTT. Ðược thành lập từ năm 2010 với sáu thành viên, đến nay, CLB đã thu hút hơn 20 thành viên tham gia. Phó Chủ nhiệm CLB ÐCTT Trung tâm Văn hóa quận 12 Huỳnh Thị Kim Anh cho biết, để thu hút người dân đến với ÐCTT, mỗi tháng, CLB đều tổ chức biểu diễn phục vụ tại trung tâm và giao lưu với các CLB khác. Nhờ vậy, CLB đã thu hút đông đảo người dân thuộc nhiDon ca tai tuều tầng lớp, lứa tuổi ở các quận, huyện tham gia. Có nhiều thành viên trong một gia đình cùng tới đây sinh hoạt.

Tham gia CLB đã ba năm, ông Phan Văn Phước, 66 tuổi, ngụ quận Tân Bình bộc bạch: “Trước đây, chỉ có vợ tôi đi sinh hoạt ÐCTT. Thấy bà đi học tôi đi theo luôn. Giờ, cứ cuối tuần, vợ chồng tôi lại chở nhau tới Trung tâm Văn hóa quận 12 cùng vui ca hát. Biết hát rồi, những lúc ở địa phương tổ chức văn nghệ mình lại biểu diễn cho bà con nghe”.

Theo Trung tâm Văn hóa TP Hồ Chí Minh, thành phố đã phát triển được 118 CLB ÐCTT với khoảng 2.000 tài tử ca, tài tử đờn, đông nhất trong số 21 tỉnh, thành phố phía nam có ÐCTT. Cùng với đó, thành phố cũng là nơi hội tụ nhiều nhà nghiên cứu, soạn giả ÐCTT xuất sắc. Ðó là những yếu tố góp phần tạo thêm sức sống mãnh liệt cho ÐCTT.

Theo Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa TP Hồ Chí Minh Lê Văn Lộc, để ÐCTT phát triển phải đưa “hơi thở” của cuộc sống đương đại vào nghệ thuật này và cần có sự biến tấu cho phù hợp với người biểu diễn, người nghe. Những năm qua, TP Hồ Chí Minh đã nỗ lực để bảo tồn nghệ thuật ÐCTT. Năm 2012, thành phố tổ chức cuộc thi sáng tác lời mới cho ÐCTT với kết quả hơn 700 tác phẩm mới ra đời. Mới đây, Liên hoan ÐCTT năm 2013 giải Hoa sen vàng đã thu hút 27 CLB với hơn 200 tài tử đờn, tài tử ca tham gia. Những cuộc thi này đã góp phần quan trọng làm cho ÐCTT ngày càng đứng vững trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân hôm nay.

Lớp măng non của nghệ thuật ÐCTT

Cuối tuần nào cũng vậy, cháu Hồng Anh, 7 tuổi ngụ xã Vĩnh Lộc A, huyện Bình Chánh lại cùng bố tới sinh hoạt tại CLB ÐCTT Trung tâm Văn hóa quận 12. Gặp Hồng Anh lúc cháu đang học cách “nhả” chữ, ngắt nhịp trong điệu Lý con sáo, cháu hồn nhiên cho biết: “Con học ÐCTT từ năm 6 tuổi, ở nhà con hay hát theo ba con. Càng học càng thấy thích nên con tới CLB để các cô chú chỉ dạy thêm để hát hay hơn”.

Hồng Anh không phải là tài tử ca “nhí” duy nhất. Tại các CLB ÐCTT ở TP còn có rất nhiều thành viên trẻ tuổi tham gia sinh hoạt. Theo ông Lê Văn Lộc, hiện tại, không chỉ có lớp lớn tuổi hát ÐCTT, mà rất nhiều bạn trẻ cũng tham gia vào các CLB ÐCTT. Ðây là tín hiệu rất vui cho nghệ thuật ÐCTT.

Tại Liên hoan ÐCTT TP Hồ Chí Minh năm 2013 vừa rồi, em Thế Thanh, 11 tuổi, thuộc CLB ÐCTT Trung tâm Văn hóa huyện Bình Chánh đã tạo ấn tượng mạnh mẽ với giải “Tài năng trẻ”. Khi nghe Thế Thanh hát bản Giang nam (một trong 20 bản cổ của ÐCTT), chúng tôi không khỏi bất ngờ về chất giọng khỏe, cách lấy hơi, nhả nhịp rất nhuần nhuyễn của cậu bé. Thanh cho biết, em học hát ÐCTT từ khi mới 6 tuổi. Ở nhà, em được người cô dạy hát và ngày càng đam mê, không thể rời được ÐCTT. Ðể rèn được cách hát, cùng với học văn hóa, cuối mỗi tuần, em lại tới Trung tâm Văn hóa huyện Bình Chánh tham gia sinh hoạt CLB ÐCTT. “Ở CLB có bạn còn nhỏ tuổi hơn con. Ðiều này làm cho con rất vui. Cái khó của hát ÐCTT là cách ngắt hơi, lấy nhịp, con sẽ cố gắng để hát cho hay.” – Thế Thanh bộc bạch.

Giữa cuộc sống hối hả của một đô thị hiện đại, những lời ca, tiếng đờn của nghệ thuật ÐCTT vẫn ngân vang. Nghệ thuật ÐCTT không chỉ được bảo tồn trong nước mà đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Chắc chắn loại hình nghệ thuật truyền thống này sẽ ngày càng gắn bó hơn với cuộc sống của người dân, trong đó có cả thế hệ măng non của đất nước.

H.H.

*

*   *

LỄ HỘI QUÁN THẾ ÂM TẠI THỪA THIÊN – HUẾ

(Tin trên báo Nhân Dân ngày 16/7/2014)

—o0o—

Ngày 15-7, tại Trung tâm Du lịch tâm linh Phật giáo Quán Thế Âm (núi Tứ Tượng, xã Thủy Bằng, thị xã Hương Thủy), Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo (GHPG) tỉnh Thừa Thiên – Huế chính thức tổ chức Lễ hội Quán Thế Âm năm 2014 dưới sự chứng minh của trưởng lão Hòa thượng Thích Đức Phương, Phó Pháp chủ Hội đồng chứng minh GHPG Việt Nam, Trưởng Ban Trị sự GHPG tỉnh Thừa Thiên – Huế.

Lễ hội Quán Thế Âm tại Thừa Thiên – Huế năm nay được tổ chức nhân kỷ niệm Ngày khánh đản của Đức Bồ Tát Quán Thế Âm, cầu nguyện cho “Tổ quốc vinh quang, đạo pháp trường tồn, thế giới hòa bình, chúng sanh an lạc”. Lễ hội diễn ra trong hai ngày với các hoạt động: lễ hưng tác thượng Phan, bạch Phật khai kinh, lễ thỉnh tiêu diện đại sĩ, khai mạc trại hạnh, lễ nhiên đăng cúng Phật, thuyết pháp, văn nghệ, phóng sanh đăng, đăng đàn chẩn tế và nguyện cầu “Quốc thái dân an, nhất tâm cầu nguyện hòa bình Biển Đông”.

PV

*

*   *

TÔN TẠO DI TÍCH THỜ TẢN VIÊN SƠN THÁNH

Ngày 20-4, UBND huyện Ba Vì khởi công tu bổ, tôn tạo đền Trung thuộc di tích Tản Viên Sơn Thánh. Đền Trung còn được gọi là Trung cung nằm trên sườn phía tây dãy Ba Vì thuộc địa phận xã Quang Minh, ở phía tây núi Ba Vì và nằm trong khu vực Vườn Quốc gia Ba Vì. Theo một số tài liệu, đền được xây dựng từ triều Lý. Đến triều Nguyễn, Vua Minh Mạng cho Tổng đốc Nguyễn Đăng Giai trùng tu lại. Hiện đền có gian thờ tam vị Đức Thánh: Tản Viên Sơn Thánh, Cao Sơn Đại Vương, Quý Minh Đại Vương; gian thờ dưỡng mẫu của Sơn Tinh là bà Ma Thị Cao Sơn. Các hạng mục tu bổ, tôn tạo gồm nhà Tiền tế, Đại bái và Hậu cung. Tổng kinh phí xây dựng các hạng mục khoảng 2,5 tỷ đồng, được huy động từ nguồn vốn xã hội hóa. Công trình được xây dựng trên nền móng cổ của ngôi đền và theo đúng quy hoạch kiến trúc đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phê duyệt. Dự kiến, các công trình được hoàn thành trong năm 2014.

LIÊN HOAN TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU

Theo đại diện lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Liên hoan tín ngưỡng thờ Mẫu – Hà Nội 2014 sẽ được tổ chức từ tháng 4 ở cấp cơ sở. Sau đó, các nhóm, các câu lạc bộ thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu xuất sắc của các địa phương sẽ tham gia Liên hoan Tín ngưỡng thờ Mẫu cấp quận, huyện diễn ra từ tháng 9 đến tháng 10 tại các đền, phủ thờ Mẫu đáp ứng đủ điều kiện trình diễn. Liên hoan tín ngưỡng thờ Mẫu cấp thành phố được tổ chức tại các điểm văn hóa công cộng thuộc các quận nội thành trong tháng 11. Đây là lần thứ hai, Hà Nội tổ chức liên hoan (lần đầu có tên gọi liên hoan Nghi lễ chầu văn). Đây là dịp thành phố thực hiện khảo sát, xây dựng hồ sơ kiểm kê Tín ngưỡng thờ Mẫu và các tư liệu liên quan đến các đền, phủ, điện thờ Mẫu trên địa bàn.

(Tin đăng trên báo Nhân Dân số ra ngày 22/8/2014)

*

*   *

DẠY ĐÁNH CỒNG CHIÊNG CHO THANH NIÊN DÂN TỘC CƠ TU

Công Hậu

(Tin đăng trên báo Nhân Dân ngày 27/8/2014)

Nhằm bảo tDay danh cong chiengồn và phát triển giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số, nhất là văn hóa cồng chiêng của cộng đồng dân tộc Cơ Tu đang bị thất truyền và mai một, huyện Nam Đông (Thừa Thiên – Huế) tổ chức khai giảng lớp truyền dạy nghệ thuật đánh cồng chiêng cho thanh niên dân tộc Cơ Tu tại các xã có đông đồng bào dân tộc trên địa bàn. Khóa học kéo dài từ ngày 20-8 đến 10-9, các học viên được nghệ nhân truyền đạt những giai điệu, tiết tấu đánh cồng chiêng kết hợp với trống và một số nhạc cụ trong các nghi lễ đâm trâu, cưới hỏi, đón khách, đám tang, cúng thần linh… Các giai điệu được truyền dạy dựa trên nền tảng từ các bài chiêng, trống của đồng bào dân tộc Cơ Tu, kết hợp nét văn hóa đặc sắc của địa phương như: za zã, ba booch, co lêng, cơ lau…, từ đó đã tạo nên sự độc đáo, tinh túy riêng cho văn hóa cồng chiêng của người Cơ Tu.

C.H.

Advertisements

Gửi bình luận »

Không có bình luận

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

%d bloggers like this: