Pham Ton’s Blog

Tháng Mười Hai 19, 2014

Nguyễn Đình Chú, Thầy tôi

Filed under: Ý kiến — phamquynh @ 1:08 sáng

Blog PhamTon năm thứ sáu, tuần 4 tháng 12 năm 2014.

NGUYỄN ĐÌNH CHÚ, THẦY TÔI

Phó Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Đức Thuận

Lời dẫn của Phạm Tôn: Dưới đầu đề của chúng tôi là các phần trích trong bài Chân dung Thầy tôi, Nhà giáo Nhân dân – Giáo sư Nguyễn Đình Chú của Phó Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Đức Thuận, Giảng viên cao cấp Nguyên Trưởng khoa Ngữ văn Trường Đại học HNguyen Duc Thuanải Phòng, trong tập sách của ông Văn học và ký ức, thời gian… (NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, quí IV – 2014) từ trang 239 – 252.

—o0o—

(…) Thầy sinh ra từ vùng quê xứ Nghệ, năm 1929, năm ấy là năm Kỷ Tỵ, tại xã Thượng Xá (nay là xã Nghi Hợp), huyện Nghi Lộc. Ai cũng biết nơi ấy, một vùng quê nghèo, có dòng sông Lam trong xanh và dãy núi Hồng Lĩnh ngàn năm sừng sững. Nơi ấy cũng là nơi sinh của biết bao anh hùng nghĩa sĩ đã bỏ mình vì nước, những danh nhân tài hoa đã ra đời và sự nghiệp của họ đã làm rạng danh quê hương, non sông nước Việt… Vùng đất địa linh nhân kiệt, cái nôi văn hóa của dải đất miền Trung ấy cũng đã từng sinh ra nhiều nhà khoa học của thời đại mới, rất uyên bác, đã được Nhà nước tôn vinh…

(…) Hồi nhỏ, vốn con nhà Nho, cụ thân sinh không cho thầy học chữ Tây, nên đã nuôi hai ông đồ tới 4,5 năm dạy chữ Hán trong nhà cho thầy. Sau mới vào trường tiểu học Pháp Việt và nhờ nhảy lớp mà trước Cách mạng tháng Tám đậu Pờrime (Primaire) và bắt đầu vào trung học. Cách mạng tháng Tám thành công, thầy nghỉ học một thời gian, rồi vào học ở trường trung học Nghi Lộc, sau đó là trường Cấp III Huỳnh Thúc Kháng, Nghệ An. Những năm tuổi trẻ, thầy hoạt động rất sôi nổi trong phong trào thanh niên ở quê, và vì thế mà thầy sớm được giác ngộ lý tưởng cách mạng và được tổ chức kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam từ năm thầy mới 19 tuổi, vào cuối năm 1948, rồi là Thường vụ Tỉnh Đoàn học sinh sinh viên Nghệ An. Năm 1953, thầy học dự bị đại học ở Thanh Hóa. Năm ấy, thầy có quyết định của trên cử sang học ở Trung Quốc. Nhưng sau bị hoãn! Rồi thầy về địa phương chờ đi học ở Nga. Cũng hoãn. Thầy tham gia cấp ủy, làm nông nghiệp rất giỏi. Nhưng chính vào những năm tháng này, một bi kịch ập đến với gia đình thầy, cũng như nhiều gia đình khác, ấy là cụ thân sinh bỗng bị Đội cải cách quy sai và bị đấu tố, bị đi tù và mất trong tù… Với “sự kiện” này dẫn đến một hệ lụy là thầy bị xóa Đảng tịch! Trong cảnh ngộ ấy, thầy vẫn có đủ nghị lực để vươn dậy. Lao động sản xuất giỏi, sống trung thực, quyết tâm khẳng định bản chất lương thiện của gia đình và của bản thân. Hà Nội giải phóng, đất nước nhiều đổi thay, thầy thi vào Đại học Sư phạm Văn khoa và đỗ thủ khoa. Khi xin đi học, Hội nghị Dân Chính Đảng địa phương đã nhất trí cho đi!

(…) Tốt nghiệp đại học năm 1957, là thủ khoa, thầy được giữ lại trường làm giảng viên, là một bước ngoặt tVan hoc ky uc va thoi gianrong cuộc đời của thầy (…) Trong ý nghĩ của mọi người bấy giờ, thầy là học trò “yêu” của Giáo sư Trần Đức Thảo. Và vì thế mà công việc đầu tiên của thầy khi ở lại trường là thầy vè Khoa Sử làm trợ lý cho thầy Chủ nhiệm khoa Trần Đức Thảo về lịch sử triết học. Trong tâm thức của thầy, Giáo sư Trần Đức Thảo là một “thần tượng”, chưa một ai có năng lực tư duy như Giáo sư Trần Đức Thảo. Đúng được 8 tháng… thì buồn thay, lại một “sự cố” chính trị có ảnh hưởng đến thầy, là Giáo sư Trần Đức Thảo bị mắc vào vòng tai họa… Đây là câu chuyện trắc trở thứ hai trong những tháng năm còn rất trẻ, mới bước chân vào ngưỡng cửa sự nghiệp của thầy… Chuyện gia đình vừa đi qua, lại chuyện “đường đời”, nỗi buồn chồng lên nỗi buồn. Nhưng không thể nản lòng (…) Giáo sư Đặng Thai Mai đã yêu cầu (…) để thầy về làm trợ lý cho ông. Thầy cảm thấy ngại ngùng, vì trước đây thầy đã không dứt khoát khi Giáo sư Đặng Thai Mai cho người đến bảo thầy về làm trợ lý văn học Trung Quốc cho mình. Nhưng thật cảm động, trong buổi thầy đến gặp Giáo sư Đặng Thai Mai để nhận việc thì Giáo sư đã nói với thầy: “Biết cậu có điều buồn, thế cậu không biết là mình cũng có điều buồn sao! Hãy quên đi để mà làm việc!”. Rồi Giáo sư hỏi hoàn cảnh gia đình, động viên thầy viết bài in trên tạp chí, để vừa dẫn dắt thầy làm khoa học, vừa giúp thầy có thêm chút tiền gửi về nuôi gia đình! Lời nói và tình cảm ưu ái ấy của Giáo sư Đặng Thai Mai, mỗi lúc nhắc lại với học trò, thầy vẫn rưng rưng… Trong tâm thức, thầy rất biết ơn những người thầy lớn ấy đã dìu dắt thầy trên con đường công tác, con đường khoa học, trở thành nhà trí thức.

(…) thầy luôn lấy triết học để làm cơ sở nhìn nhận các hiện tượng văn học, quan tâm nghiên cứu và tư duy về những vấn đề mang tính vĩ mô, “tạo khung, dựng cốt” cho những công trình khoa học. Sau này, trong bài Giáo sư triết học Trần Đức Thảo, khi nghĩ về “cái may mắn” được học, tiếp thu những tri thức và những ảnh hưởng cách tư duy những vấn đề tổng quát từ vị Giáo sư khả kính đó, thầy viết: “Đối với tôi, được làm học trò của Giáo sư Trần Đức Thảo là một may mắn lớn, nhưng cũng có phần vất vả. Có điều là cái vất vả thì đã đi qua, còn cái may mắn thì còn mãi mãi” (Báo Giáo dục và Thời đại, số 23 (1129), ngày 7/6/1993. (…) Nhiều bài viết của thầy thực sự có tính chất mở hướng cho một vấn đề khoa học. (…) khi hướng dẫn Nghiên cứu sinh làm đề tài, nhiều người cũng đã được thầy gợi ý đi vào những đề tài thuộc “vùng cấm” của văn học trước đây, mà nếu không cứng tay thì dễ đổ. Khi nghiên cứu đề tài luận án về Văn trên Nam Phong tạp chí, tôi cũng là một trong số đó.

Đồng nghiệp và nhiều học trò được thầy dìu dắt nay đã trở thành những nhà nghiên cứu, những nhà khoa học, có ý mong muốn thầy ra Tuyển tập, nhiều lần thầy chối từ. Mãi gần đây, thầy mới cho làm. Và số trang bản thảo về Nguyễn Đình Chú tuyển tập của thầy sắp ra mắt bạn đọc, hiện tại đã là khoảng trên dưới 3000 trang khổ lớn. Một số lượng đồ sộ, là sản phẩm trí tuệ khoa học của suốt hơn 50 năm nghiên cứu và giảng dạy của thầy!

Năm 1984, thầy được phong Phó Giáo sư, rồi năm 1991, thầy được phong Giáo sư. Năm 1990, thầy là một trong số những nhà giáo đầu tiên của khoa Văn, của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo ưu tú. Và năm 1998, được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân. Câu chuyện bầu Giáo sư và Nhà giáo Nhân dân của thầy cũng có nhiều điều thú vị. Sự thật, vốn khiêm nhường, thầy đã chối từ những danh hiệu đó. Nhưng nhìn nhận sự cống hiến đích thực của thầy, Trường vẫn đề nghị bầu bổ sung, và thầy trúng với số phiếu rất cao. Bản lĩnh, uy tín và nhân cách lớn của thầy tất yếu sẽ đem đến điều đó và tất yếu phải là như thế! Và đặc biệt là sau bao nhiêu năm thầy chỉ tự nguyện làm “một người dân lương thiện”, và cố gắng sống theo lời dạy của cha: Hoàng Thiên bất phụ hảo tâm nhân, nhưng rồi cách đây hơn 20 năm ở tuổi 60 thầy lại trở thành một Đảng viên. Trong lễ kết nạp, thầy nói: “Tôi vào Đảng lại trước hết là vì tình bạn. Tôi vào Đảng lần này không giống như lầy trước. Lần trước chủ yếu là bằng cảm tính, bằng nhiệt tình còn nay tôi là một người có suy nghĩ để biết đúng sai. Nhưng để tránh chủ quan, một mặt tôi dựa vào cái đầu của mình. Mặt khác tôi tham khảo ý kiến của tập thể”

(…) Gần đây, vào năm 2008, khi viết Lời giới thiệu cho cuốn sách Văn trên Nam Phong tạp chí của tôi, thầy có đọc Lời bạt của nhạc sĩ Phạm Tuyên, con trai của chủ bút tạp chí Nam Phong – nhà văn hóa Phạm Quỳnh ở cuối sách, thấy có những điều oan trái mà gia đình nhạc sĩ, cháu con phải chịu bấy nhiêu năm, thầy đã khóc! Thầy bảo, “trước đây, vì điều kiện lịch sử xã hội, nên tôi có một bài báo viết không đúng về cụ Phạm Quỳnh, nay anh cần điều chỉnh, nghiên cứu, đánh giá lại cho thật khách quan và công bằng!”. Năm 1993, khi Giáo sư Trần Đức Thảo qua đời ở bên trời Tây, thầy xúc động viết những dòng vĩnh biệt người thầy kính mến của mình như sau: “Bầu trời Paris hôm 19 tháng 4 đó không biết có sụt sùi không. Nhưng lòng tôi muốn như thế”. (Báo Giáo dục và Thời đại, số đã dẫn)

Hải Phòng, tháng 6 năm 2010.

(Bài in trong sách Nguyễn Đình Chú tim đèn thắp sáng mãi,

NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2010)

Advertisements

Gửi bình luận »

Không có bình luận

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Tạo một website miễn phí hoặc 1 blog với WordPress.com.

%d bloggers like this: