Pham Ton’s Blog

Tháng Ba 27, 2015

Viếng ông Phan Kế Bính

Filed under: Ý kiến — phamquynh @ 12:19 sáng

Blog PhamTon năm thứ bảy, tuần 1 tháng 4 năm 2015.

VIẾNG ÔNG PHAN KẾ BÍNH

Phạm Quỳnh

Lời dẫn của Phạm Tôn: Từ điển Văn Học – bộ mới (NXB Thế Giới 2004) mục Phan Kế Bính (từ trang 1389 đến trang 1390), Vũ Thanh viết:

“(1875-30.V.1921). Nhà văn, dịch giả, nhà nghiên cứu văn học Việt Nam. Hiệu Bưu Văn, sinh tại làng Thụy Khuê, huyện Hoàn Long, tỉnh Hà Đông, nay thuộc quận Ba Đình, Hà Nội, trong một gia đình khoa cử. 1906, thi Hương đỗ Cử nhân nhưng không ra làm quan. Hưởng ứng phong trào Duy Tân, Đông Kinh nghĩa thục, rồi làm báo. 1907, phụ trách phần chữ Hán trong Đăng c???????????????????????????????ổ tùng báo (Tập báo khêu đèn gióng trống). Sau đó vào Sài Gòn biên tập báo Lục tỉnh tân văn. 1913, ra Bắc phụ trách mục Hán văn, khảo cứu văn học và lịch sử Việt Nam trên Đông Dương tạp chí. 1915, báo Trung Bắc tân văn ra đời, phụ trách phần xã luận. Từ 1919, Đông Dương tạp chí đổi thành học báo ông vẫn là biên tập chính. Không kể những bài dịch, bài báo biên khảo: Nam hải dị nhân (Người lạ vùng biển Nam) và Hưng Đạo Đại Vương (1909-15). Việt Nam phong tục (1915), Việt – Hán văn khảo (1918); Sách dịch: Tam quốc diễn nghĩa (1907), Đại Nam điển lễ toát yếu (Tóm lược chỗ cốt yếu của điển chương luật lệ nước Đại Nam, 1915-16), Đại Nam nhất thống chí (Địa chí thống nhất của nước Đại Nam, 1916), Việt Nam khai quốc chí truyện (1917), Đại Nam liệt truyện tiền biên (Truyện các nhân vật của nước Đại Nam, phần Tiền biên, 1918), Đại Nam liệt truyện chính biên (Truyện các nhân vật của nước Đại Nam, phần Chính biên 1919), và nhiều truyện khác trong Kim cổ kỳ quan. Ông mất tại Hà Nội.

Phan Kế Bính là một trong những nhà Nho đầu tiên có công dùng chữ quốc ngữ để nghiên cứu, dịch thuật, giới thiệu nền văn hóa, văn học cổ cận đại Việt Nam và Trung Quốc cho thế hệ độc giả mới. (…) Phan Kế Bính đặc biệt nổi tiếng với cuốn Việt Nam phong tục, công trình nghiên cứu một cách công phu những phong tục, tập quán từ bao đời nay của dân tộc. Đấy không phải là một tập sử liệu khô cứng mà được tái hiện một cách sống động qua một ngòi bút sắc sảo. Phong tục, tập quán được chia làm ba loại: phong tục gia đình (gồm 16 mục), phong tục hương đảng (34 mục), phong tục xã hội (47 mục). Cả một xã hội với những bản sắc riêng biệt, những phương thức sống và thế ứng xử tồn tại từ ngàn đời, với những hình thức tổ chức xã hội và đời sống tâm hồn của cả dân tộc được hiện lên ở bề nổi lẫn chiều sâu bí ẩn quy định sự tồn tại của chính xã hội đó. Và con người Việt Nam, vớin hững sốvphận khác nhau, từ kẻ cùng đinh đến ngườ iđứng đầu quốc gia, mà tiêu biểu là hình ảnh người nông dân, chính là điểm hội tụ sinh động của những phong tục, tập quán đó, thông qua những quan hệ xã hội vô cùng phức tạp, những ràng buộc từ nhiều phía: từ lễ nghi của một gia đình đến những quy ước của làng xã và dân tộc. Tác giả không dừng lại ở việc mô tả hiện tượng, những lời bình giá nghiên cứu của ông cũng rất khoa học. Mặc dù là một nhà Nho đắm mình trong những phong tục xưa nhưng ông vẫn có quan điểm đánh giá nhiều lúc có thể nói là cấp tiến. Ông đề cao những phong tục, tập quán tốt đẹp, ca ngợi những ngày hội tươi vui, những nghề nghiệp bình thường mà cao quý…và phê phán nghiêm khắc những hủ tục kìm hãm xã hội phát triển, đặc biệt là mặt phản động của Nho giáo làm u tối đầu óc dân ta và bao đời kìm hãm sản xuất phát triển. Bên cạnh những nhận xét uyển chuyển có tình, lý, ông vẫn không tránh khỏi những ý kiến còn bảo thủ, hay chịu ảnh hưởng của tư tưởng Âu hóa đến chỗ miệt thị dân tộc.

Không chỉ những tác phẩm biên khảo, nghiên cứu, sáng tác mà cả những cuốn sách dịch của Phan Kế Bính đến nay vẫn có giá trị, trong đó nổi bật là bản dịch Tam quốc diễn nghĩa và những cuốn sử ký khác. Phan Kế Bính đã có những đóng góp đáng kể vào bước tiến của ngôn ngữ tiếng Việt. Ngay từ đầu thế kỷ, văn phong của ông đã rất trong sáng, giản dị, thanh thoát. Chính ông là một trong những người đầu tiên chứng tỏ sức biểu hiện sinh động của chữ quốc ngữ trong lĩnh vực khoa học, báo chí và nghệ thuật mà đương thời “không ai theo kịp” (Vũ Ngọc Phan)

V.T.

VIẾNG ÔNG PHAN KẾ BÍNH

Bài Viếng ông Phan Kế Bính sau đây chúng tôi lấy nguyên văn trong sách Thượng Chi Văn Tập, NXB Văn Học tái bản năm 2006 (từ trang 993 đến 996)

Báo giới quốc văn ở Bắc kỳ mới phải một cái thương: ông cử Phan Kế Bính, biệt hiệu Bưu Văn, là trợ bút báo Trung Bắc tân văn mới tạ thế ngày 30 tháng 5 Tây năm 1921 ở nguyên quán ông là làng Thụy Khuê, thuộc huyện Hoàn Long, tỉnh Hà Đông, gần thành phố Hà Nội, thọ 46 tuổi. Ông Phan là một tay kỳ cựu trong báo giới, đặt mình vào trường ngôn luận trước sau mười bốn, mười lăn năm trời. Văn chương tài học của ông thế nào, những bậc trí thức trong quốc dân ta chắc đã biết cả; ngày nay cứ giở những tập Đăng cổ tùng báo, Đông Dương tạp chí, Trung Bắc tân văn cũ, thời thấy không có tuần nào là không có tên ông trên báo. Nhưng công dịch thuật trước tác của ông, tựu trung có giá trị nhất là tập Nam hải dị nhân, hiện Chánh phủ đã có nghị định đặt làm giáo khoa thư ở các trường trung học, tập Hưng Đạo đại vương, hai quyển ấy đã in thành sách; còn tập Việt Nam phong tụcViệt Hán văn khảo đã đăng trong Đông Dương tạp chí năm xưa mà chưa từng in riêng ra sách. Nên ước ao rằng báo quán Trung Bắc tân văn, sẽ đem in xuất bản hai quyển ấy, thời chắc quốc dân sẵn lòng hoan nghênh, vì là những sách đứng đắn, có giá trị, không giống những tập thơ văn mới xuất bản gần đây.

Ông cử Phan thật là một bậc chân nho, tài học đã cao mà đức hạnh lại tốt, chẳng may mất sớm, ai biết tiếng biết người cũng phải ngậm ngùi thương tiếc; thật là một sự thiệt thòi to cho làng văn quốc ngữ ta mới nhóm thành. Hôm đưa đám ông, ngày mồng 1 tháng sáu Tây, bản chí chủ bút (tức Phạm Quỳnh chủ bút báo Nam Phong – PT chú) có đọc bài viếng như sau này để tỏ lòng thương tiếc của đồng nhân đối với ông cử Phan Kế Bính.

“Thưa các Ngài,

“Hôm nay chúng ta đến đây đưa linh cữu ông cử Phan Kế Bính ra huyệt, tôi xin phép các ngài đọc mấy lời kính viếng vong linh ông cử Phan.

“Tuy đương lúc buồn rầu này, một tiếng thở dài thương tiếc, vài hàng nước mắt chứa chan, còn bằng mấy mươi bài diễn thuyết, song một người tài học đức hạnh như ông, bình sinh đã từng cúc cung tận tụy với xã hội, đem ngọn bút tâm huyết mà cảnh tỉnh cho kẻ đồng bào, đến khi từ biệt cõi trần gian để vào trong giấc ngủ vô cùng, những người ở lại, mong nối nghiệp ông, cũng phải giải tỏ chút nhớ thương, để gọi là biểu dương cái tài đức một kẻ đàn anh đi trước, phô bày cái gương tốt cho người hậu tiến noi theo.

“Ông cử Phan vốn sinh trưởng trong nho học, lại gặp phải buổi nho học thất dụng với đời. Như người ta ra, thời dễ sinh lòng chán nản, hoặc là mang cái tư tưởng ẩn độn, hoặc là làm ra giáng bộ ngông cuồng. Hai cái thái độ ấy đều không hợp với tính cách ông là người siêng cần cẩn thận. Hồi bấy giờ giữa lúc ông Nguyễn Văn Vĩnh mới ra khai trương nghề làm báo và trước thuật bằng quốc văn ở Bắc Kỳ. Một người tân học, một người cựu học, không hẹn mà gặp nhau, khác tính mà tri ngộ. Ông Nguyễn mới xướng ra cái chủ nghĩa “vận mệnh nước Nam ta sau này hay dở thế nào là ở chữ quốc ngữ” chủ nghĩa ấy bấy giờ chắc còn chưa được mấy người hiểu rõ. Nhưng ông Phan là người trầm mặc, hay biết nghĩ xa, chắc trong bụng đã dự liệu mà hiểu rẳng cái phương châm thời thế mới là ở đó, không phải tìm đâu xa. Từ bấy đến nay, ông với ông Nguyễn không hề rời nhau, hai người như làm lần lót lẫn cho nhau, mà cùng ra tay gây dựng cái nền văn mới cho nước nhà. Sự nghiệp làm báo của ông, trước là ở Đăng cổ tùng báo, sau tới Đông Dương tạp chí, rồi tới Trung Bắc tân vănHọc báo ngày nay thế nào, đã có các ngài trong Trung Bắc báo quán tự thuật, chắc được tường hơn. Tôi nay chỉ xin tỏ lòng kính phục ông là một bậc đàn anh đã có công to với quốc văn trong buổi gây dựng này.

“Tây nho có câu rằng: “Văn tức là người”, nghĩa là người sao văn vậy, văn là cái hình ảnh chân chính của tâm tính người ta. Ông cử Phan làm người thế nào, cách giao tiếp, cách cư xử của ông thế nào, xin để các ngài đồng sự với ông trong báo quán Trung Bắc nói mới đích đáng. Nay cứ đọc văn ông cũng đủ hiểu dược nhân cách ông thế nào. Văn ông thứ nhất là có cái vẻ thuần túy. Đương buổi quốc văn mới nhóm thành, chưa có phương châm nhất định, nhà làm văn dễ hay múa may ngọn bút mà viết ra những lời chếch lệch chông chênh, giữ cho được cái vẻ thuần túy đó, thật cũng khó thay. Nhưng văn chương ông sở dĩ thuần túy cũng là bởi tính cách ông là người thuần túy! Ôi! Ở vào buổi đời này, mới cũ giao nhau, Á Âu xung đột, không những lời ăn tiếng nói thường có giọng chông chênh, mà tư cách người ta cũng không khỏi bác tạp. Mấy người đã đem thân ra trì trục với đời mà trọn đời giữ được vẹn cái nhân cách thanh cao! Ông cử Phan thật là một người như thế. Ông đã tẩm nhuần cái đạo học của Khổng Mạnh, ông lại biết đem cái đạo học ấy mà ứng dụng ra đời, nhưng ứng dụng ra một cách ôn hòa uyển chuyển, không có khăng khăng ra mặt thủ cựu, cũng không có xuẩn xuẩn mà cố theo thời, nhất thiết lấy đạo trung dung của thánh hiền làm tiêu chuẩn. Ở một thời đại cái gì cũng có ý thiên về thái quá mà biết lấy hai chữ trung dung làm đạo tu thân, làm phương xử thế, há chẳng phải là cái tâm thuật một người đạt nhân quân tử dư?

“Than ôi! Nước nhà đương buổi nhu tài, mà một người có tài học, lại có đức hạnh, không được sống lâu để làm việc công ích, thật cũng đáng tiếc thay! Nhưng mà người mất tiếng còn, những lời tâm huyết cũng còn đó, đi đâu! Sau này, ngày qua tháng lại, cách mấy mươi năm, những hàng con em ta, ta cầm quyển Nam Hải dị nhân nhờ đó mà được biết sự nghiệp các bậc anh hùng, hào kiệt, chí sĩ, cao nhân của nước nhà, tất cũng nhớ đến tên người đã có công biên tập ra sách ấy là ông cử Phan Kế Bính vậy. Còn bọn ta đã được quen biết ông, đã được đọc văn ông, thời chắc không bao giờ quên được nữa.

“Ông cử Phan ôi! Chúng tôi thương ông, chúng tôi tiếc ông, thương tiếc ông là người có đức có tài. Linh hồn ông dù lên chốn thiên đường hay rơi vào cực lạc, chắc cũng không quên cái sự nghiệp lúc sinh thời, và sẽ ra công phù hộ cho quốc văn ta ngày một tấn tới, như vậy thời dù thác cũng như còn.

“Sau này xin có lời chia buồn cùng quí quyến và các ngài trong báo quán Trung Bắc tân văn”

1921

Advertisements

Gửi bình luận »

Không có bình luận

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Tạo một website miễn phí hoặc 1 blog với WordPress.com.

%d bloggers like this: