Pham Ton’s Blog

Tháng Sáu 26, 2015

Vô Duyên – Phạm Quỳnh

Filed under: Hoa Đường Tùy Bút - Kiến Văn, Cảm Tưởng I — phamquynh @ 1:02 sáng

Blog PhamTon năm thứ bảy, tuần thứ 1 tháng 7 năm 2015.

KVCT——*BÀI SỐ 5 TRONG 11 BÀI CUỐI ĐỜI

CỦA THƯỢNG CHI PHẠM QUỲNH:

5.- VÔ DUYÊN

(Bài đã có số lượt truy cập tính đến nay lên tới 11.776 lượt)

Phạm Quỳnh

(Mùa hạ năm 1945)

Lời dẫn của Phạm Tôn: Blog PhamTon ra đời đã được hơn ba năm. Trong thời gian ấy, Blog PhamTon đã được đông đảo bạn đọc trong và ngoài nước đón nhận nồng nhiệt. Không ít bài đã có trên dưới 10.000 lượt người truy cập. Toàn bộ Blog PhamTon đã đạt hơn một triệu lượt người truy cập. Có ngày lên hơn 10.000.

Đó là điều đáng chú ý đặc biệt. Vì Blog PhamTon là một blog cá nhân lại chỉ chuyên viết các đề tài liên quan đến một con người đã ra đi cách ngày nay ngót 70 năm trời.

Xin chân thành cảm ơn các bạn đã có lòng yêu mến Thượng Chi – Phạm Quỳnh và do đó quan tâm theo dõi cuộc sống của Blog PhamTon chúng tôi.

Đây là bài đã lên Blog PhamTon tuần 1 tháng 11 năm 2009. Tính đến 19/9/2012 đã có 11.577 lượt người truy cập. Xin mời các bạn đọc và suy nghĩ xem vì sao bài lại được đông đảo bạn đọc đến như vậy.

—o0o—

Muốn biết vô duyên thế nào, phải hiểu có duyên làm sao. Có duyên, vô duyên, cửa miệng người ta thường nói đến luôn, mà giải nghĩa cho rõ, thật không phải dễ.

Có duyên, vô duyên theo nghĩa thông thường là may và không may. Có duyên là may mắn, vô duyên là rủi ro. Những mà phân tích cho kỹ, ý nghĩa nó còn ba lan (Như sóng, khi lên khi xuống – PT chú) rộng rãi hơn nhiều, và cũng có vẻ thiết tha thâm trầm lắm nữa.

Chữ duyên (Nguyên tác có ghi chú chữ Hán- PT chú) là chữ Hán, mà lại là chữ Phật. Nhưng cái nghĩa có duyên, vô duyên như trong tiếng ta, Hán văn ít thấy dùng. Vậy cái quan niệm duyên, vô duyên đó, có thể cho là đặc biệt nhuộm màu Việt Nam.

Duyên là nhân duyên, là cái giây (Nay thường viết là dây – PT chú) liên lạc nhân với quả, quả với nhân, trong cái vòng nhân quả vô cùng tận nó giàng (Nay thường viết là ràng – PT chú) buộc muôn loài muôn vật trong cõi trần gian. Cuộc đời là một mớ nhân duyên rất chặt chẽ, một mối quan hệ rất phức tạp. Nhất thiết sự vật đều có tương quan tương hệ với nhau cả. Không có một sự vật gì xảy ra mà không có nhân duyên, không có quan hệ với sự khác vật khác, không do một căn duyên nào mà ra, không bởi một cơ duyên nào mà tới, như có một cái giây vô hình nó buộc với mọi sự vật khác. Theo thuyết định mệnh của nhà Phật mà cả của nhà Nho nữa, người ta châu tuần trong vòng nhân quả hay lý số, đều có một cái số phận hay duyên phận đã định từ trước, nếu thuận theo duyên số đó thời mọi sự xong xuôi yên ổn, nếu trái lại duyên số đó thời mọi điều trắc trở khó khăn.

Vậy thời lấy nghĩa rất rộng mà nói, có duyên là nhất thiết thuận theo dòng nhân quả tự nhiên như có cái bản năng hay cái linh tính nó dẫn đưa run rủi, khiến cho nhất quan nhất niệm, nhất cử nhất động đều là thích hợp với cơ vi mầu nhiệm, nhịp nhàng với vận điệu thiên nhiên dường như muốn sao được vậy, “đáo xứ giai xuân” (Bất kể nơi nào đến cũng là mùa xuân – PT chú) trời chiều người chuộng may mắn lạ lùng.

Nếu là người tài giỏi khôn ngoan, mà lại có duyên may mắn như vậy, thời thật là cái diễm phúc vô song ở đời. Nhưng cũng nhiều khi người tầm thường mà có duyên may như vậy, thời người đời cho là tốt số. “Tốt số hơn bố giàu” không cần phải phẩm bình, nghị luận gì nữa.

Ví cõi đời như một sân khấu lớn, cuột đời như một tấn tuồng to, do một sức mạnh thiêng liêng màu nhiệm, -là lý số (Lý học và số học trong nho, y, lý, số – vận mệnh – PT chú) hay là nhân duyên- đã dàn bày sắp đặt sẵn, thời mỗi người đều phải đóng một vai tuồng đã định sẵn: người có duyên là người đóng đúng cái vai mình phải đóng, – dù là trung thần, liệt nữ, hay là tướng cướp, đào điên, – nên nhẹ nhàng dung dị, lanh lợi dễ thương.Trái lại, người vô duyên là người ra đóng trò lộn vai sai lớp cả, hoặc là tự phụ mà miễn cưỡng, hoặc là bất lực mà lỗi làng, không những thất bại về phần mình, mà đến dở dang cả bài kịch nữa.

Lại ví cuộc đời như một cuộc hòa nhạc lớn, tiếng kèn, tiếng trống, tiếng sáo, tiếng đàn, ngũ thanh bát âm hòa hợp mà tấu thành một khúc nhạc tuyệt luân, theo dịp điệu nhiệm màu của một nhạc công thần diệu; mỗi người ta là một tay đàn, tay sáo, người đánh trống, kẻ gõ sênh, phải cho thích hợp với bản đàn chung. Người có duyên là người theo đúng dịp, cho nên lưu loát dễ nghe. Người vô duyên là người lỗi dịp ngang cung, trống đánh xuôi kèn thổi ngược, cho nên chướng tai khó chịu.

Ấy theo nghĩa thâm trầm về triết lý thời có duyên với vô duyên là thế: có duyên là thuận theo, mà vô duyên là trái ngược cái dịp thiên nhiên của sự vật; có duyên là có giây liên lạc trong vòng nhân quả, có mối tương quan trong cõi nhân duyên, vô duyên là trùng đứt mất giây liên lạc ấy, rối lộn mất mối tương quan ấy.

Có duyên là may mắn; đã là may mắn thời không phải bàn nói chi nữa: xấu cũng nên tốt, dở cũng ra hay.

Còn như vô duyên cũng có năm bảy đường: có kẻ bất tài mà vô duyên, tưởng lẽ tự nhiên là thế, nhưng nghĩ kỹ vô duyên không phải ở bất tài, không tất nhiên bởi bất tài; bất tài mà yên phận thời dẫu không có duyên cũng không đến nỗi nào; chỉ vì bất tài mà không yên phận, không tự lượng, lại tự phụ chống chỏi với số phận, không có duyên mà miễn cưỡng cho có phận, thời bất tài mới thành ra vô duyên, mà đã vô duyên thời dễ sinh cho người chán.

Có kẻ hữu tài mà vô duyên:

Hữu tài thường nỗi vô duyên lạ đời!

Là có làm sao vậy? Cớ sao người có tài lại thường không có phận, và “chữ tài liền với chữ tai một vần”? Lại cớ sao người có sắc cũng như người có tài:

Vô duyên là phận hồng nhan đã đành, cũng cùng chung một số phận không may như vậy?

Cái đó bất công quá, khiến cho ta phải trách ông Tạo-Vật là ghen kẻ sắc tài.

Nhưng mà “hữu tài” mà “vô duyên”, nghĩ kỹ có lẽ cũng không phải là chuyện “lạ đời” chi. Kẻ có tài thường cậy tài, người có sắc thường hay cậy sắc; có tài có sắc là có cái hơn người, hơn người mà biết rằng hơn người, dễ sinh lòng tự cao tự phụ. Nếu cái bí quyết màu nhiệm ở đời là thuận theo dịp điệu thiên nhiên của sự vật, không phá vòng nhân quả mà biết giữ mối tương quan thời kẻ hữu tài là người thường không có sẵn lòng thuận nhận như thế, muốn cậy ở tài mình mà can thiệp vào sự vật, thay đổi xoang điệu (Cái điệu của bản nhạc – PT chú), xáo lộn nhân duyên, đoạn tuyệt quan hệ, tự hào rằng: “nhân định thắng thiên” là thường. Nhưng “nhân định” có bao giờ “thắng thiên” được. Bởi thế nên thất bại; thất bại vị chi là vô duyên.

Nhưng vô tài mà vô duyên, dễ sinh cho người chán; hữu tài mà vô duyên dễ khiến cho người thương.

Cho nên lòng người vẫn sẵn mối liên tài (Thương người có tài mà không gặp vận tốt – PT chú); liên tài là thương cho người tài mà vô duyên vậy.

Nay vô tài mà vô duyên, muốn khỏi khiến cho người chán, chỉ nên thủ thường yên phận, đừng để cho người đời để ý đến mình làm chi, tự cam tâm chìm đắm trong đám quần chúng vô danh, thế là hơn cả.

Còn những người hữu tài mà vô duyên, cũng chẳng nên để cho thiên hạ thương tiếc làm chi, chẳng hay gì cho mình, mà cũng vô bổ cho đời. Đã không có duyên với đời, thời nên đoạn hẳn trần duyên, lánh xa cõi đời, mà đem mình gởi nơi am thanh cảnh vắng, để di dưỡng tính tình. Nếu quả có tài cao lỗi lạc thời tài ấy không bị miễn cưỡng làm vật trao đổi với đời nữa, sẽ nhờ cảnh tịch mịch mà phát triển được hoàn toàn.

Đạo Phật là nơi lánh mình thích hợp nhất cho hạng người đó.

Vo duyen

Bản thảo viết tay Hoa Đường Tùy Bút- Kiến Văn, Cảm Tưởng I của Phạm Quỳnh

P.Q.

Advertisements

%(count) bình luận »

  1. […] Ngoạn (6.524), thứ tư là Du lịch xứ Lào của Phạm Quỳnh (6.514), thứ năm là Vô Duyên của Phạm Quỳnh (6.502), bài thứ sáu là Nhạc sĩ Phạm Tuyên: Trong cái rủi có […]

    Pingback bởi Blog Phạm Tôn đầy năm (thôi nôi) -Blog PhamTon « Pham Ton’s Blog — Tháng Một 29, 2010 @ 1:24 chiều | Phản hồi


RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Tạo một website miễn phí hoặc 1 blog với WordPress.com.

%d bloggers like this: