Pham Ton’s Blog

Tháng Bảy 24, 2015

Văn hóa và chính trị

Filed under: Báo — phamquynh @ 12:25 sáng

Blog PhamTon năm thứ bảy, tuần 1 tháng 8 năm 2015.

VĂN HÓA VÀ CHÍNH TRỊ

Thượng Chi

Lời dẫn của Phạm Tôn: Trong Nam Phong số 107 (7/1926) đăng một bài quan trọng của Phạm Quỳnh ký bút danh Thượng Chi. Đó là bài Văn hóa và Chính trị mà chúng tôi đăng lại toàn văn sau đây để quý bạn đọc còn yêu quí Thượng Chi – Phạm Quỳnh cùng thưởng thức bài báo cách nay ngót 90 năm.

—o0o—

Kỳ trước bản chí có đăng một bài đại luận của ông Trần Văn Tăng đề là Quá khứ và hiện tại. Thật lâu nay trong các báo chí ta chưa có mấy bài luận thuyết có giá trị và có đặc sắc bằng bài ấy. Lập luận đủ cao xa cho cai quát được cả vấn đề, thuyết lý đủ tinh vi cho khám phá được khắp mọi lẽ, trước sau có mạch lạc, trên dưới có thống hệ, lại tham bác Đông Tây, dẫn chứng kim cổ, mà nghị luận vẫn có cái vẻ điềm đạm thung dung, không có lời kịch liệt, không có giọng chua cay, uyển nhiên ra cái thái độ một kẻ học giả Đông phương vậy.

Trong bài trường thiên luận thuyết đó, tác giả đã bày rõ cái vấn đề căn bản của nước ta ngày nay. Vấn đề ấy tóm lại hai điều như sau này: “1. làm thế nào cho nước Nam ta thật trở nên một nước chân chính; 2. làm thế nào cho nước Nam chân chính đó có một cái bản lĩnh chánh đáng về tinh thần và về thực tế để vĩnh viễn sinh tồn.”

Tác giả đứng về phương diện triết lý, cho nên xét cái vấn đề tận chỗ căn nguyên, chỗ cứu cánh, phát minh ra cái lẽ xung đột hai văn minh Đông Tây, suy diễn ra cái hiểm tượng cho vận mệnh chung cả nhân loại và vận mệnh riêng của giống mình. Nhưng dù nghị luận cao xa, dường như thuộc về thuần lý hơn thuộc về thực tế, mà cái mục đích của tác giả chẳng qua cũng chỉ là muốn giúp cho công việc “vãn hồi quốc vận phù cứu quốc nguy” mà thôi.

Mục đích chánh đáng vô cùng. Phàm kẻ làm văn, kẻ tư tưởng ở nước ta ngày nay, không thể có mục đích khác được.

Tôi cũng xin vì mục đích ấy và thể cái lòng nhiệt thành của tác giả, muốn xét lại cái vấn đề trên kia về một phương diện thiết thực với thời thế ngày nay.

Làm thế nào cho nước Nam ta thật trở nên một nước chân chính? Làm thế nào cho nước Nam chân chính đó có một cái bản lĩnh chánh đáng về tinh thần và về thực tế để vĩnh viễn sinh tồn? – Hai câu hỏi đó, mới xét tựa hồ như rời nhau, một câu thuộc về hiện tại, một câu thuộc về tương lai, có giải quyết được câu thứ nhất, thời mới giải quyết được câu thứ nhì; nhưng xét kỹ hai câu cũng là một, câu trên thuộc về chính trị, câu dưới thuộc về văn hóa, mà chính trị rút lại cũng là gồm ở trong phạm vi văn hóa. Thành ra cái vấn đề sinh tử cho nước ta ngày nay, xét cho cùng, suy cho kỹ, chỉ là một vấn đề văn hóa, phần chính trị chẳng qua là một phương diện, một phương tiện, một bộ phận, một thời kỳ trong toàn thể cái vấn đề lớn lao đó.

Sau đây xin bàn rõ về hai phương diện chính trị và văn hóa và chứng giải rằng trong hai phương diện ấy phương diện văn hóa mới thật là quan hệ và bao quát hơn, dẫu có lúc tùy thời thế, tùy cơ hội phải chuyên chủ về phương diện chính trị cũng không thể nhãng bỏ phương diện văn hóa, một đàng là gốc, một đàng là ngọn, gốc có vững thời ngọn mới tốt được.

Ngày nay ai là người có bụng để đến việc nước, có chỉ mưu về việc nước, cũng hăm hở châu tuần về phương diện chính trị, băn khoăn muốn giải quyết cho được cái câu hỏi thứ nhất: Làm thế nào cho nước Nam ta thật trở nên một nước chân chính?

Nước Nam ta hiện chửa là một nước chân chính, điều đó hiển nhiên ai cũng biết. Sở dĩ chửa được là một nước chân chính là bởi không có chủ quyền về chính trị điều đó cũng hiển nhiên ai cũng biết. Đã thế thời cái cấp vụ ngày nay há chẳng phải là tìm đường để thu phục lấy cái chủ quyền chính trị đó dư? Một nước đã mất quyền chính trị mà muốn thu phục lại, thời chỉ có hai cách: một cách bạo động, một cách ôn hòa. Cách bạo động thời bất tất phải nói: muốn bạo động phải có sức mạnh; đã có sức mạnh thời ngăn cho đừng bạo động cũng không được, mà chửa có sức mạnh thời giục cho cứ bạo động cũng vô ích; cái sức mạnh cổ lai không cần đến lý luận bao giờ. Đến như cách ôn hòa thời thủ tục tuy phức tạp, tôn chỉ cũng là một: là châm chước vận động để yêu cầu cho kẻ cầm quyền dần dần nhường lại cho mình từng cái quyền lợi một. Đã không có sức mạnh mà dùng cách bạo động thời tất phải nhẫn nhục mà theo cách ôn hòa. Nhưng dù dùng cách bạo động hay theo cách ôn hòa, tổng chi cũng là vận động về chính trị cả, và mục đích cận tiếp là thu phục lấy cái chủ quyền về chính trị, mà mục đích cao xa là khiến cho nước Nam ta trở nên một quốc gia chân chính.

Nay thử xem hai cái mục đích đó có thể chỉ dùng sự vận động chính trị mà đạt tới được hoàn toàn không; hay là sự vận động chính trị phải hàm có cái ý nghĩa văn hóa, mà cái ý nghĩa văn hóa mới thật là thiết thực thâm trầm.

Theo ý kiến tôi thời cái thuyết thứ nhì là phải hơn. Mà ông Trần Văn Tăng sở dĩ thiết tha nghị luận về văn minh Đông Tây cũng là đồng một ý kiến như thế, cũng là cho phương diện văn hóa có lẽ là quan trọng hơn phương diện chính trị, và cái vấn đề của quốc dân ta phải giải quyết ngày nay chính là một vấn đề văn hóa vậy. Bởi ông đứng cao và bàn rộng về triết lý, nên chưa xét đến thực tế. Tôi muốn bổ tiếp cho lời bàn của ông mà chứng nghiệm ngay về tình trạng nước Nam ta ngày nay.

Nước Nam ta đã mất quyền độc lập về chính trị trên dưới năm mươi năm nay. Kể cái tình cảnh mất nước thời trong lịch sử chúng ta cũng đã từng trải đôi phen và chịu đựng lâu đời, không phải mới một ngày nay. Nhưng xưa kia thời mất nước là bị nội thuộc vào một nước đồng hóa mà đồng văn, có gặp cái khốn cảnh “vong quốc” nhưng không phải cái hiểm tượng “tiêu hồn”; nông nỗi mất nước chẳng qua chỉ là một vấn đề chính trị, có thể giải quyết bằng phương pháp chính trị, (sự chiến tranh cũng là một phương pháp ấy), không có ghép thêm một cái vấn đề văn hóa phiền phức mà gian nan. Ngày nay thời không thế: cái tấn kịch nhỏ trong cái đại bi kịch của thế giới bây giờ, là cái bi kịch Đông Tây xung đột nhau, Tây phương đem cái chủ nghĩa đế quốc, cái dục vọng bá quyền, những tư tưởng phá hoại, những cơ khí tối tân mà tràn ngập sang Đông phương, trong khoảng một thế kỷ nay làm cho các dân tộc Đông phương thất điên bát đảo, bảy nổi ba chìm, tới nay hãy còn tê mê lăn lóc, chưa tỉnh sự đời. Thành ra nông nỗi ấy đối với ta không phải chỉ là một vấn đề chính trị mà thôi, lại kèm thêm một vấn đề văn hóa nữa, khó khăn nguy hiểm vô cùng. Chúng ta ngày nay thật là vừa gặp cái khốn cảnh “vong quốc”, vừa phải cái hiểm tượng “tiêu hồn”, hiểm tượng này lại còn nguy ngập cho ta bội phần. Xưa kia nước có mất mà hồn hãy còn, thời hồn vẫn còn nước không đến nỗi mất hẳn. Nay có khác: nước đã mất mà hồn cũng thoi thóp, thời nguy hiểm ấy to biết dường nào!

Vậy thời cái cấp vụ của chúng ta là phải dùng những kế hoạch tạm thời để thu lấy mấy cái quyền lợi trước mắt, hay là tìm những phương pháp trường cửu để phục vụ lấy cái tinh thần cố hữu? là phải châu tuần về phương diện chính trị là phương diện trên, hay là chuyển chủ phương diện văn hóa là phương diện dưới?

Hai dàng vốn không có phản trái gì nhau, duy chỉ có nông sâu rộng hẹp khác nhau mà thôi. Cứ lấy cái kết quả nhỡn tiền mà xét thời phương diện chính trị có lẽ là cần hơn; cứ lấy cái thực hiệu chân chính mà nghiệm thời phương diện văn hóa xem ra mới thiết thực. Hai đàng có thể đồng thời thi hành được, nhưng muốn cho có hiệu quả chắc chắn thời phải chuyên chủ về phương diện văn hóa trước, hễ phần văn hóa giải quyết được thì phần chính trị cũng giải quyết xong; nếu chỉ trì trục về một đường chính trị mà nhãng bỏ hẳn đường văn hóa thì có kết quả rút lại cũng là hư không vậy.

Như trên kia đã nói, vận động về chính trị có hai cách: cách bạo động và cách ôn hòa. Cách bạo động, không nói làm chi, nói cũng vô ích; muốn bạo động, phải có sức mạnh; sức mạnh không có, bạo động thế nào? Sức mạnh không có mà bạo động, ấy là xuẩn động, tai hại vô cùng. Hoặc giả nói: sức mình không có, nên mượn sức người; miễn là phá hoại cho được cường quyền, rồi sau kiến thiết thế nào sẽ liệu. – Nói thế là nói liều: xưa nay có việc gì không tự lực, không thực lực mà làm nên được không? có người nào mượn sức người mà nổi được cơ đồ không? Thuộc về sự nghiệp nhỏ mọn của cá nhân còn thế, huống chi là thuộc về vận mệnh lớn lao cả một quốc gia, một dân tộc.

Duy có cách vận động ôn hòa, là lấy pháp luật, lấy dư luận mà yêu cầu cho kẻ cầm quyền phải nhượng dần quyền lợi cho mình. Cách này là chánh đáng, phàm chính phủ văn minh không bao giờ ngăn cấm.

Vậy nay ta thử xét xem nếu chỉ vận động về đường chính trị như thế, không vận động về đường văn hóa ở ngoài, có thể thành được kết quả chân chính không.

Cái kết quả tạm thời thời tất có, cái kết quả chân chính thời chửa chắc. Phàm vận động về chính trị, tất phải dùng đến khí giới về chính trị. Lối chính trị ngày nay, lối chính trị của các nước gọi là nước “văn minh” ngày nay, lại chính là một cái kết quả bất lương, một cái trạng thái ác liệt của cái văn minh Tây phương nọ. Tây nho, ông Guglielmo Ferrero nước Ý đã giải thích văn minh Tây phương là cái văn minh chỉ có “lượng” (quantitative), không có “phẩm” (qualitative). Lối chính trị Tây phương cũng tính cách ấy, mà lại diễn đến cực đoan; có khách hoạt kê đã phê bình cách chính trị ấy một câu như sau này: “Ở các xã hội dân chủ chúng tôi, bốn mươi chín ông Hàn lâm không bằng mươi mốt thằng gánh đểu”. – Cái lợi khí đệ nhất của cách chính trị ấy là cái vé bầu cử, mà cái phương pháp tuyệt luân là lối siểm mị công chúng, tệ hơn siểm mị cá nhân gấp mấy lần. – Nay chúng ta trì trục về chính trị, thiết tha mà yêu cầu, là kêu nài cho được gì? Chẳng qua mỏi miệng đòi cho được lợi dụng cái khí giới ấy, thi hành cái phương pháp ấy; tùng sử được nữa, phỏng có dáng bao? Huống lại còn khó nhọc mới được mà cũng miễn cưỡng mới cho, trao tay này giật tay khác, và miếng nọ chắp miếng kia, thành ra những cái chế độ “lang lổ”, những cái hình thức “lố lăng”, không thích thiết cho dân tình quốc vận một chút nào. Vẫn biết rằng lối chính trị ngày nay chỉ toàn ở những chế độ, những hình thức đó mà thôi, chúng ta muốn có hoạt động về chính trị thời những chế độ, những hình thức đó cũng phải có, cũng phải tập, dẫu chẳng hay ho gì, nhưng thiên hạ thế cả, mình cũng phải thế, tựa hồ có thế mới ra vẻ một quốc gia đời nay. Người ta xướng dân chủ, mình cũng xướng dân chủ; người ta cầu tự do, mình cũng cầu tự do; người ta đòi bình đẳng, mình cũng đòi bình đẳng; chẳng qua là “nhượng bộ” cho lưu tục đó mà thôi, chứ những cái tư tưởng “tha phương” đó, ta đã biết nó thế nào mà chắt chiu yêu dấu, ta đã rõ nó thế nào mà cầu khẩn thiết tha. Biết đâu cái mầm họa hại cho ta lại không ở đó mà ra cũng có?

Cho nên phàm vận động chính trị mà không đồng thời vận động văn hóa, thời là vận động bông lông cả, là nhắm mắt theo liều, là a dua vô ích cả. Những cái lý thuyết phất phơ lơ láo của Tây phương truyền sang cho ta, ta cần phải sát hạch cho kỹ, nếu quả có lợi mà không có hại thời hẵng nên để vào tai mắt, gửi vào tâm tư, còn thời nên hoài nghi hết cả. Nhưng muốn cho có đủ tư cách mà sát hạch được của người cho biết là hay hay dở, thời tự mình cũng phải có cái bản lĩnh thế nào để làm thước đo để làm tỉ lệ. Nếu chính nhân cách mình cũng phất phơ lơ láo, thời thể sao mà phán đoán được người? Cho nên việc cần cấp ngày nay không phải là chỉ yêu cầu lấy quyền lợi, mà lại phải bồi bổ lấy tinh thần, gây lấy tư cách của chủng tộc thế nào cho thành cái bản lĩnh vững vàng chắc chắn có thể chống đối với những cái phong trào ác liệt ngày nay. Muốn cho được độc lập về chính trị, thời trước phải biết tự lập về tinh thần, mà muốn cho tự lập về tinh thần thời đối với cái văn hóa cũ của Đông phương phải biết trân trọng mà giữ gìn lấy, đối với cái văn hóa mới của Tây phương phải biết cẩn thận mà kén chọn kỹ. Nói tóm lại thời phải có một cái bản lĩnh chân chính mới tạo thành được một quốc gia chân chính. Nếu chửa có cái bản lĩnh chân chính thời dẫu có quyền bầu cử, có đặt Nghị viện, có được tự do, cũng là chuyện mô hồ huyễn diệu cả.

Trong hai câu hỏi: – Làm thế nào cho nước Nam ta thật trở nên một nước chân chính? – Làm thế nào cho nước Nam chân chính đó có một cái bản lĩnh chánh đáng về tinh thần, về thực tế để vĩnh viễn sinh tồn? – câu thứ nhì mới thật là quan trọng, hễ câu thứ nhì giải quyết được thời câu thứ nhất cũng giải quyết xong; hễ chúng ta gây được một cái bản lĩnh chánh đáng về tinh thần, về thực tế, thời nước Nam ta tiện thị trở nên một quốc gia chân chính và hoàn toàn. Trong hai phương diện của cái đại vấn đề quốc gia ngày nay, phương diện chính trị và phương diện văn hóa, phương diện dưới tuy cao xa mà khẩn thiết, quốc dân ta cần phải chuyên chủ hơn nhất.

T.C.

Advertisements

Gửi bình luận »

Không có bình luận

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Tạo một website miễn phí hoặc 1 blog với WordPress.com.

%d bloggers like this: