Pham Ton’s Blog

Tháng Năm 26, 2021

Mấy lời cùng quý bạn đọc

Filed under: Liên hệ — phamquynh @ 4:47 chiều

Blog PhamTon năm thứ mười ba, kỳ 2 tháng 5 năm 2021.

MẤY LỜI CÙNG QUÝ BẠN ĐỌC

Blog PhamTon

Giữa hai đợt bùng phát dữ dội dịch Covid-19, cách ly nghiêm ngặt, các cháu chắt chút học giả Phạm Quỳnh đã tranh thủ thời gian được ban chỉ đạo chống dịch cho phép, tổ chức một đoàn vào Huế viếng Cụ gồm 18 người. Hai người cao tuổi nhất là cháu ngoại Tôn Thất Đại 84 tuổi con cả của trưởng nữ học giả là cụ Phạm Thị Giá và cháu nội Phạm Dũng 83 tuổi em đích tôn Phạm Vinh đã mất, con cụ Phạm Giao, trưởng nam học giả.

Đoàn khởi hành từ Hà Nội sáng 24/4, tới Huế  có cháu gái và chắt trai từ TP Hồ Chí Minh ra cùng tham gia, là con cháu của cháu nội, con giáo sư Phạm Khuê. Đoàn kết thúc tốt đẹp chuyến viếng lăng mộ và về đến Hà Nội trong ngày 25/4 an toàn mạnh khỏe ngay trước đợt dịch covid-19 tái bùng phát trở lại. Con trai duy nhất của Cụ ở Việt Nam là nhạc sĩ Phạm Tuyên, đã ngoài 90 tuổi không tham gia được.

Các cháu con kiến trúc sư Tôn Thất Đại đã gửi cho chúng tôi nhiều ảnh chụp lễ viếng Cụ. Nhưng các cháu đau buồn cho biết thiếu mất hình tượng bán thân chân dung. Lý do thật đáng buồn…

Tượng đã bị mất đôi kính cận Cụ thường đeo. Những người dân Huế thường quan tâm chăm sóc lăng mộ cụ như cụ Oánh và một số bà con ở gần đó cho biết trong năm qua đã nhiều lần đôi kính ở tượng bị kẻ xấu phá, dù được làm lại, vẫn bị phá tiếp. Trông tượng không nhận ra chân dung Cụ vốn mắt yếu, phải đeo kính cận từ trẻ.

Người dân Huế, nơi Cụ sống 13 năm cuối đời và dịch 52 bài thơ Đỗ Phủ, viết 11 bài văn rồi gửi lại đấy di cốt, những người dân lương thiện hiền hòa ấy đau lòng bao nhiêu thì những nhà nghiên cứu văn hóa Huế và nước nhà lại càng đau lòng hơn. Vì họ hiểu rõ giá trị của Cụ đối với văn học nước nhà, văn hóa nước nhà, văn hóa Huế.

Tiêu biểu cho tấm lòng với Khu lăng mộ Thượng Chi Phạm Quỳnh, chúng tôi xin đưa lại đây bài Nơi táng một Cụ Thượng Chi của nhà nghiên cứu Huế Nguyễn Đắc Xuân mà chúng tôi đã đưa lên Blog PhamTon từ nhiều năm trước.

Thành phố Hồ Chí Minh ngày 24/5/2021.

Blog PhamTon

*

*     *

Nơi táng mộ cụ Thượng Chi

Nguyễn Đắc Xuân

Lời dẫn của Phạm Tôn: Nhà nghiên cứu, nhà báo, nhà văn Nguyễn Đắc Xuân sinh ngày 15/7/1937 tại Huế. Hiện ông là hội viên các hội Nhà văn Việt Nam, Sử học Việt Nam, Nhà báo Việt Nam; ông cũng là thành viên Hội đồng khoa học Trung tâm Nghiên cứu Quốc học. Cha là người Thừa Thiên-Huế, mẹ là người Thanh Hóa, xa nhau từ khi Nguyễn Đắc Xuân mới ba tuổi. Nguyễn Đắc Xuân từng làm vườn ở Đà Lạt, học qua các nghề mộc, rửa ảnh, phụ xe, hớt tóc…, 15 tuổi mới đi học chữ. Đã học xong Đại học Sư Phạm (Việt – Hán, 1966), từng là trưởng Văn phòng Đại diện báo Lao Động tại miền Trung, nghỉ hưu từ tháng 7/1998, và đã sống qua các địa phương Đà Lạt (1940-1954), Đà Nẵng (1954-1955), Quảng Ngãi (1955-1956) và Huế (từ 1956 đến nay, có 9 năm tham gia kháng chiến ở chiến khu Thừa Thiên – Huế).

Với các bút danh Nguyễn Đắc Xuân, Tâm Hằng, Xuân Huy, Nguyễn Được, đã có thơ đăng báo và in thành tập từ năm 1959. Về sau, viết truyện ngắn, bút ký. Từ 1975, chuyên nghiên cứu, khám phá những bí ẩn trong lịch sử, văn hóa triều Nguyễn và Huế xưa. Hiện sống bằng nghề cầm bút.

Đã đi các nước Nga, Hung-ga-ri, Trung Quốc, Pháp, Bỉ, Đức, Ý, Hà Lan, Thụy Sĩ, và Hoa Kỳ.

Các tác phẩm chính đã xuất bản (Chỉ ghi từ sau 1975 đến nay): In chung: Huế từ ấy  (thơ) (Hội Văn nghệ TTH, 1976), Hành khúc mới (Thơ)  (Hội Văn Nghệ BTT,1977); Đất đang gieo – Truyện ký  (Nxb Tác phẩm mới.HN.1979); Huế những ngày nổi dậy (Nxb Tác phẩm mới, HN. 1979); Cô gái vùng ven (Bút ký. Nxb Phụ Nữ, HN.1978). In riêng: Chuyện cũ Cố Đô (Hội văn học nghệ thuật Bình Trị Thiên xuất bản, 1987, NXB Thuận Hoá tái bản, Huế, 1989), Bác Hồ thời niên thiếu (Nxb Trẻ, TP HCM.1990), Chuyện các bà trong cung Nguyễn (3 tập) (NXB Thuận Hoá 1989,1994, 1997); Chuyện các ông hoàng triều Nguyễn (NXB Thuận Hoá 1991), Chuyện ba vua Dục Đức, Thành Thái, Duy Tân  (NXB Thuận Hoá, 1995), Chuyện tình và thơ tình xứ Huế (NXB Thuận Hoá 1998); Qua Pháp Tìm Huế Xưa (NXB Thuận Hoá, 2000), Chuyện các quan triều Nguyễn (NXB Thuận Hoá 2001); Trịnh Công Sơn Có Một Thời Như Thế (NXB Văn Học-TTNCQH- 2003); Đi Tìm Dấu Tích Thời Niên Thiếu Của Bác Hồ Ở Huế (NXB Văn Học-TTNCQH- 2003)

Bài sau đây là trích bức thư tác giả gửi cho nhạc sĩ Phạm Tuyên từ Huế, ngày 12/6/2006. Đầu đề là do chúng tôi đặt, mượn chữ của tác giả.

—o0o—

Huế, ngày 12 tháng 06 năm 2006

Kính gởi anh Phạm Tuyên,

Kính anh,

(…) Đứng ở mảnh đất nơi táng mộ cụ Thượng Chi nhìn về phía Nam hiện nay, ngày xưa có một con suối chảy từ trái sang phải (từ cuối thế kỷ 18 có tên là Suối Tiên). Vùng nầy, từ xa xưa là rừng rú có tên là Lâm Lộc. Trước thời các chúa Nguyễn, ở gần mộ cụ Thượng Chi hiện nay có một cơ sở gọi là “Trấn Lỗ Tướng Quân”. Đến thời các chúa Nguyễn, để tránh lũ lụt vào mùa đông ở Kim Long/Phú Xuân, các chúa dựng lên ở Trấn Lỗ Tướng Quân một cái phủ gọi là Phủ Dương Xuân. Về sau, người phương Tây đến thăm các chúa Nguyễn ở đây gọi Phủ Dương Xuân là Phủ Đông (Palais d’hiver). Lúc sửa chữa Phủ, người ta đào được một cái ấn khắc tên “Trấn Lỗ Tướng Quân”, Phủ Dương Xuân đổi thành Phủ Ấn. Ngôi chùa ở gần đó đổi tên thành chùa Ấn Tôn (sau nầy đổi một lần nữa là chùa Từ Đàm). (…)

Thời Nguyễn Phúc Khoát Phủ Dương Xuân (Phủ Ẩn) được sữa chữa lớn, “vàng son tráng lệ” (Lê Quý Đôn). Đến sau ngày Nguyễn Huệ đánh chiếm Phú Xuân (1786), Nguyễn Huệ không ở trong Đô Thành Huế (khu vực bên trong cửa Thượng Tứ hiện nay) mà ở ngay trong Phủ Dương Xuân. Sau khi lên ngôi, Nguyễn Huệ lấy niên hiệu Quang Trung, cho sửa chữa Phủ Dương Xuân thành Cung điện Đan Dương. Bà Hoàng hậu (mẹ vua Quang Toản sau nầy) ở với Quang Trung tại Cung điện Đan Dương, bà Bắc phương hoàng hậu Ngọc Hân được ở trong chùa Kim Tiên nằm chếch về phía dưới bờ nam con suối chảy trước cung điện Đan Dương. Con suối có tên Suối Tiên từ đó. Năm 1792, Quang Trung qua đời, để giữ bí mật, triều Tây Sơn đã táng Quang Trung ngay trong cung điện Đan Dương, từ đó cung điện Dan Dương trở thành Lăng Đan Dương. (…) Những bí mật của Lăng Đan Dương bị lộ. Cuối năm 1801, Nguyễn Ánh trở lại Phú Xuân, việc khẩn cấp đầu tiên Nguyễn Ánh thực hiện là cho quật lăng Đan Dương, lấy xương cốt Quang Trung đốt thành tro, đầu lâu nhốt vào Ngục thất. Vùng Phủ Dương Xuân/ cung điện rồi lăng Đan Dương được đổi tên là Ấp Bình An, tất cả giếng nước, mồ mả những người giữ lăng Đan Dương được chôn quanh đó gọi là giếng ngụy, mả ngụy. Dân chúng không được ở chung quanh khu vực từng là cung điện Đan Dương. Mãi dến cuối thế kỷ, cái uy của triều Nguyễn đã suy tàn, dân chúng mới từ từ đến ở ấp Bình An. Họ Nguyễn Hữu của anh Oánh là dòng họ đến khai khẩn ở ấp Bình An vào loại sớm nhất. Đến đầu thế kỷ các quan trong triều đình mon men lên đây làm chùa Phật. Chùa Vạn Phước ra đời vào giai đoạn nầy. Gia đình cụ Nguyễn Đình Hòe và sau đó là gia đình cụ Thượng Chi giúp đỡ nhiều cho Vạn Phước. Đầu thời Ngô Đình Diệm (sau năm 1954), người ta tìm được hài cốt cụ Thượng Chi ở miền núi huyện Phong Điền, được gia đình cụ Ưng Trình (suôi gia của cụ Thượng Chi) xin đem về táng trong chùa Vạn Phước – nơi ơn nghĩa cũ của cụ Phạm. Sau đó gia đình của cụ Thượng Chi nghĩ nơi táng trong chùa Vạn Phước chưa tốt nên đưa ra táng ở chỗ như ta còn thấy hiện nay.

Theo tôi cụ Thượng Chi là một nhà văn hóa lớn của dân tộc, khi chính trị không còn giữ vai trò thống soái nữa, vai trò văn hóa của cụ Thượng Chi sẽ được phục hồi và mộ cụ sẽ trở thành một địa chỉ văn hóa quan trọng của Cố đô Huế. Mộ cụ Thượng Chi thế nào cũng sẽ được đưa vào các tuyến tham quan du lịch Huế;

Địa điểm táng mộ cụ Thượng Chi hiện nay là địa điểm tốt nhất ở Huế: nó nằm trong vùng có nhiều chùa nổi tiếng; nằm trong khu vực lăng Đan Dương mà tôi tin chắc thế nào cũng sẽ được công nhận và tôn tạo trở thành một khu tưởng niệm lớn của dân tộc, ở gần lăng mộ cụ Phan Bội Châu. Không có địa điểm danh nhân văn hóa nào thuận lợi đến như vậy. Tôi đề nghị gia đình nên giữ nguyên như hiện nay và nếu có thể mua thêm đất chung quanh mở rộng khu vực lăng. Thế thôi. Sau nầy thế nào ngành văn hóa của Việt Nam và của Thừa Thiên Huế cũng sẽ đầu tư. Vấn đề là thời gian nhanh hay chậm thôi.

Festival 2006 đã kết thúc nhưng công việc của tôi thì vẫn chồng chất, lực bất tòng tâm, tôi bận và lo hết sức. Sợ thất hứa với gia đình cụ Phạm nên vội ghi lại mấy thông tin và ý kiến trên. Tuy viết vội nhưng tôi xin bảo đảm với các anh chị và ngành sử học Việt Nam: Những gì tôi vừa viết trên là kết quả của hàng chục năm nghiên cứu, hoàn toàn có giá trị lịch sử. Mong anh và gia đình họ Phạm nhận nơi đây tấm lòng quý trọng của tôi đối với cụ Thượng Chi và các anh chị trong gia đình họ Phạm.

Kính chúc anh chị và gia đình sức khỏe.

Khi nào tiện, nhờ anh thắp hộ cho tôi một cây hương tưởng nhớ đến hai người họ Phạm mà tôi đã hân hạnh được gặp: Chị Phạm Thị Ngoạn và anh Phạm Khuê. Xin hứa với những người đã khuất nếu tôi còn sức khỏe thế nào tôi cũng phụ một tay vào việc xây dựng lại khu mộ cụ Thượng Chi ở Huế.

Kính chào anh

 

Gửi bình luận »

Không có bình luận

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Blog tại WordPress.com.

%d người thích bài này: