Pham Ton’s Blog

Tháng Bảy 24, 2021

Làm báo ngược

Filed under: Chuyện một người cháu ngoại — phamquynh @ 4:07 sáng

Blog PhamTon năm thứ mười ba, kỳ 2 tháng 7 năm 2021.

CHUYỆN MỘT NGƯỜI CHÁU NGOẠI – PHỤ LỤC:

LÀM BÁO NGƯỢC

Phạm Tôn

Cuối năm 2018, con trai đưa tôi đến Bệnh viện Nhân Dân Gia Định khám lại ung thư mổ từ 2010. Bác sĩ Chung Hoàng Phương hiền hậu từng nhiều lần khám và công bố kết quả xét nghiệm sau tám đợt hóa trị bao giờ cũng hài lòng vì tôi là bệnh nhân hợp tác tốt, tuân thủ nghiêm y lệnh lại không khi nào kêu ca phàn nàn gì dù nội soi có khó khăn, hóa trị có mệt mỏi… Lần cuối này, ông hỏi: Bác có theo tôn giáo nào không? Tôi đáp tôi chỉ thờ phụng tổ tiên, ông bà, cha mẹ. Lại hỏi: Bác làm nghề gì khi khỏe? Tôi đáp: Tôi làm nhiều nghề, nhưng nhiều nhất là nghề báo, nhưng là làm báo ngược. Lại hỏi: Như thế là sao? Tôi đi bán báo rồi làm ở nhà in báo, cuối cùng mới viết báo. Bác sĩ cười…

Thật ra nói thế cũng chưa đủ. Ngược còn là ở chỗ: Tôi từng là Tổng biên tập nhiều báo, có điều là báo tường, báo liếp ở trường trung học, đại học, rồi xí nghiệp. Sau mới làm phóng viên viết báo, nhưng là báo lớn, có uy tín trong cả nước.

Các báo tường tôi từng phụ trách là Học Sinh Mới ở trường cấp hai Hà Huy Tập và cấp ba Kiến Thiết, Bình Minh ở trường trung học Chu Văn An, Paven khi đi bán báo, Thảo Nguyên ở Học viện Nông Lâm. Hồi ở Xí nghiệp cảng sông Hồng, tôi có Bản tin sau là Cảng Hà Nội mới ra báo Tiến Lên ở đội I, khi vào Quảng Bình công tác thì biến thành báo liếp (vì không có tường mà dán) cũng vẫn lấy tên Tiến Lên.

Trong bài phụ lục này, tôi chỉ xin giới thiệu hai báo do tôi làm tổng biên tập. Một là Bình Minh qua Tập san Bình Minh tuyển chọn một số bài trong thời gian Bình Minh ra mắt tại trường Chu Văn An. Hai  là báo liếp Tiến Liên ra ở Quảng Bình.

Xin mời các bạn xem để biết một thời chúng tôi đã sống vui vẻ đầy nhiệt huyết như thế.

*

*     *

Tôi về Hà Nội với mẹ từ vùng giải phóng Nam Định lỡ năm học nên phải xin học ở trường tư Dũng Lạc, hiệu trưởng là cha Mai, trường ở ngay mé trái nhà thờ lớn Hà Nội. Mùa hè, năm 1956, đọc báo biết tin trường công nổi tiếng nhất Hà Nội là Chu Văn An có tuyển 50 học sinh vào lớp 9. Tôi nộp đơn dự thi. Các bạn thân Trần Văn Cảnh, Đỗ Mộng Hoàn cùng học Dũng Lạc, sau lại cùng tôi học Hà Huy Tập rồi Kiến Thiết vẫn là trường tư có các thầy quen cũ thì thi vào trường công Nguyễn Trãi. Chỉ có tôi nhà ở phía trên là vào Chu Văn An. Thi chỉ hai môn: văn và toán. Văn, tôi trúng tủ: Đề bài là câu nói nổi tiếng của V.I.Lênin: Học, học nữa, học mãi, châm ngôn sống lâu nay của tôi. Đến toán thì lại là một định lý tôi chưa từng học, phải vẽ đồ thị một phương trình đại số và tìm quĩ tích của một điểm di động theo phương trình đó. Mùa thi là mùa hè, tôi hay bị bệnh. Tôi đọc kỹ đề bài, rồi nghỉ hẳn 20 phút xoa dầu cao Con Hổ, xong nghĩ ra cách làm chứng minh ra định lý chưa học rồi áp dụng vào bài làm. Thi xong, về nhà buồn ra mặt vì thiếu tự tin. Còn buồn vì mong mãi mới có cơ hội, lại để vuột mất. Không ngờ hôm xem danh sách trúng tuyển, tôi được chọn mà lại đạt điểm cao nhất. Văn: 10 mà toán cũng 10. Vì thời ấy có cách chấm là bài làm đúng là được 10 điểm không kể cách làm có rườm rà. Sau tôi đọc sách, biết là có cái định lý mà tôi phải tự tìm ra. Thầy dạy toán tôi bỏ sót.

Vào trường Chu Văn An gặp lại nhiều bạn cũng học Dũng Lạc học ở đây đã nhiều năm như Nguyễn Văn Thành người cùng tên kỳ thi nào cũng gặp vì cùng phòng. Hỏi ra mới biết các bạn được bố xin cho học từ lâu. Bấy giờ tôi mới thấy không có bố là thiệt thòi. Tôi học tư rồi cứ theo lên lớp trên mãi, khi trường nghỉ lại sang trường tư khác, không dám mơ đến trường công, nhất là những trường tiếng tăm như Chu Văn An, Nguyễn Trãi… Tôi học rồi được kết nạp Đoàn ở đây.

Năm 1957, cả miền Bắc sôi nổi chuẩn bị kỷ niệm lần thứ 40 Cách mạng tháng 10 Nga, tôi viết thư cho ban chấp hành chi đoàn 10 đề nghị ra báo tường lấy tên Bình Minh là tên chiến hạm nổ phát súng đầu của cách mạng (Sau này, thường dịch là chiến hạm Rạng Đông). Được chấp nhận và Đoàn Di, ủy viên phụ trách tuyên huấn gặp tôi bàn việc ra báo. Anh Đại tôi nhận vẽ bức tranh Cách Mạng Tháng Mười với Lênin và công nông binh theo tranh nhỏ xíu trên tập lịch Nga, ai cũng khen đẹp. Tòa báo đặt ngay nhà tôi. Báo ra mới thấy bạn bè tôi nhiều người tài hoa thật. Báo tôi ra sau, nhưng áp đảo các báo ra trước như Tư Duy, Tự Do về số lượng người đọc. Chúng tôi căng vải đỏ giữa hai cây lớn rồi dán các bài báo lên. Báo tôi vui, nhiều vẻ, đủ văn, thơ, tranh, nhưng chủ yếu thu hút người đọc là những bài đấu tranh sắc xảo, đanh thép chống các hiện tượng tiêu cực trong trường. Nhà trường luôn ủng hộ chúng tôi. Tết, báo còn có cả thiếp chúc tết của Chủ tịch ủy ban nhân dân thành phố Trần Duy Hưng. Đó là do đồng chí Nhữ Quí Anh cùng vào đoàn với tôi một ngày cho biết bác sĩ Trần Duy Hưng là bà con chi dưới với mẹ anh nên năm nào sáng mồng một Tết cũng đến nhà chúc Tết. Thế là chúng tôi đến nhà mai phục từ sớm, gặp được vị chủ tịch thân dân và xin cho được tấm thiếp to có cành đào và chim én với lời chúc chi đoàn 10 trường Chu  Văn An và chữ ký sắc nét bay bướm của chủ tịch. Ở Bình Minh chúng tôi hay có những đặc sản như thế.

Bình Minh hoạt động sôi nổi gắn liền với mọi phong trào của chi đoàn đến nỗi, dịp thi tốt nghiệp đến gần, các bạn ở cả bảy lớp 10 vẫn muốn được đọc số cuối cùng trước khi ra trường, sau đó còn yêu cầu phải chọn những bài tiêu biểu để in thành tập làm quà lưu niệm có đầy đủ danh sách các bạn với địa chỉ liên lạc, kèm ảnh chụp chung toàn chi đoàn và riêng từng phân đoàn. Việc chụp ảnh do Phan Vũ Hoàng mê nhiếp ảnh khởi xướng và tổ chức thực hiện. Việc biên soạn và tổ chức in ấn Tập san Bình Minh thật công phu, nhiều khó khăn. Ban đầu, chúng tôi định nhờ bố một bạn làm giám đốc nhà in, nhưng ông bảo chỉ in hơn 100 bản thì tốn kém lắm, không thực hiện được. Thế là tìm thợ in lẻ. Lại nhờ anh Đại tôi kẻ cho chữ Tập san Bình Minh sắc nét, chững chạc thật đẹp. Còn trong đành in rônêô nhờ máy thành đoàn.

Tôi lo làm số báo cuối lại bàn chuyện làm tập san, tất nhiên vẫn phải thi tốt nghiệp như các bạn. Xong, thì mệt quá, xin trông cậy cả vào tập thể, về quê bạn cũ nghỉ ngơi. Không dính gì đến việc biên soạn chọn bài, cũng như trình bày, in ấn. Nhưng sau này, xem bản hoàn thành thì biết tòa soạn vẫn đặt ở nhà tôi và anh Đại tôi có tham gia. Bài Đôi bạn nhạc của anh, lời tôi viết, rõ ràng do anh chép cả nhạc và lời lên giấy sáp để in. Rồi phần Mục Lục cả một trang cũng chữ anh kẻ và viết, mặc dù trong nhóm trình bày không có tên anh vì… không phải người thuộc chi đoàn 10 chúng tôi!

Ngay trang lót ghi rõ: Tập san Bình Minh. Biên soạn: I/ Nguyễn Hùng Cường 2/ Đoàn Di 3/ Vũ Đình Hạnh 4/ Phạm Duy Phùng 5/ Lê Đăng Quang 6/ Tôn Thất Thành. Trình bày: Huyền Cương, Hoài Giang, Lương Thu, Vũ Hoàng . Ân loát: Nguyễn Linh, Nhữ Quí Anh, cùng nhiều đồng chí khác…

Bài Đồng Chí thay lời mở đầu tôi viết: “Tập san nhỏ này tên là Bình Minh tương lai và tuổi trẻ, song nội dung chính là đồng chí – tình cảm và nhiệm vụ vĩ đại của chúng ta.

“Tôi nhớ mãi một câu tục ngữ Nga rất hay, rất đúng Sự xa cách đối với tình yêu cũng như gió thổi vào lửa. Nó làm tắt ngấm những tình yêu nhỏ, nó làm bùng lên những tình yêu lớn. Tình yêu của chúng ta rất lớn, rất sâu sắc. Chắc chắn dù xa nhau, chúng ta sẽ nhớ nhau và yêu nhau mãi…

“… Chúng ta tự hào có tâm hồn rộng lớn là Hồ Tây mênh mông, có bộ óc kiên cường là nhà trường dân chủ vĩ đại. Chúng ta sung sướng vì đã làm được những việc ý nghĩa, đã xây dựng được những kỷ niệm khó quên.”

Bài thơ dài kín hai trang Năm học cuối của Trần Văn Nhân (lớp 10B) kết bằng những vần thơ: Cánh chim! Bấy nhiêu ngày luyện tập / Sẽ bay cao để lại tổ về xa… / Vì đôi cánh từ đây mạnh lớn/ Tôi sẽ bay cho thật cao,xa/ Sẽ từ đây không quản xông pha/ Để góp sức dựng ngày mai mong ước.   10/1957,

Rồi cả một trang thơ đăng bài Đồng chí hãy nhớ lời … của Chu Thừa Châm nhà thơ của 10C: Ngày mai dù đó đây / Đừng bao giờ mệt mỏi / Mắm môi nhớ bạn nhớ thầy / Hãy vẹn tròn chất lượng / Cười lên nhìn bàn tay / Vết vân hãy còn, đồng chí có hay: / “Chắc ở núi rừng công xưởng … / Lời hôm nay hãy còn trong chí hướng / Chúng nó lớn cùng lý tưởng đang bay.”

Rồi một bản nhạc đầy một trang: Đôi bạn của Đại và Thành là anh em tôi. Anh viết nhạc, em đặt lời. Giai điệu 6/8 dìu dặt tha thiết nâng lời ca thấm sâu: Giờ lạnh lùng ấm hơi bạn hiền, bên nhau nói bao lời tâm tình… / Tình yêu thương càng thấm sâu / Như mưa rơi trên đất màu / Ngày mai đây / Dù có xa / Trong tim óc ta tình bạn đang nở muôn hoa.

Còn nhớ mấy chục năm sau , nhóm học sinh Chu Văn An cũ tụ hội ở Nhà Văn hóa Lao động Thành phố Hồ Chí Minh quyết lập lại nhóm bạn bè xưa trong trận mưa tầm tã ở quán bia do vợ chồng Đặng Văn Hòa tiến sĩ dược mở ở đây. Hôm ấy đạo diễn Đặng Nguyên Sắc một cựu học sinh Chu Văn An có nhã ý quay cuộn băng ghi lại toàn bộ cảnh bạn bè tụ họp, anh phát hiện ra bài hát này, hỏi ai hát được thì lên. Hùng Cường và tôi lên ngay, tôi hát bè hai đệm cho giọng Cường trầm ấm.

Lại một trang thơ đăng nguyên vẹn bài thơ giàu suy tư của Đoàn Vũ (Vũ Đình Hạnh 10D) Phố Hoa Đào . Anh viết: Tôi đi giữa phố hoa đào / Nghe từng giọt nhỏ mồ hôi / Thấm xuống đất / Trước cả lúc mưa xuân rơi nhẹ / Vương trên cành ướt đẫm những buổi mai / Cho hôm nay hoa nở / Hà Nội của tôi lên màu áo mới./  Đứng giữa tuổi hai mươi / Sắp bước ra đời / Tôi muốn được như người nông dân/ Vun gốc đào tô thắm cho mùa xuân.

Về văn xuôi, có Lá thư cuối năm của thầy Nguyễn Khắc Anh, giáo viên phụ trách thanh niên và học sinh. Và Gửi đồng chí là thư của thầy Phan Vịnh con của nhà cách mạng Phan Thanh đang đi học xa gửi về cho Bình Minh và bài Ý nghĩ chân thành của C-Đ2 (10A). Đặc biệt có bài phỏng vấn Bí thư thành đoàn Thanh niên Lao động về hướng nghiệp của bản báo phóng viên,  nhan đề “Nói chuyện với đồng chí dài đến hai trang rưỡi có tính chỉ đạo:

Đoàn Di phụ trách tuyên huấn chi đoàn 10, luôn làm ra vẻ khô khan cứng nhắc lại tham gia Bình Minh số cuối khóa bằng một bài viết nhan đềTình cảm chúng ta nói về kinh nghiệm công tác đoàn, xử lý đoàn viên phạm khuyết điểm có lý có tình. Còn nhà lý luận của đoàn trường C.Đ2 mà ai cũng biết là Cao Đắc Điểm thì có Lá thư ngỏ nhưng lại gửi Paven thân mến. Đọc mở đầu như thế dễ đoán trong thư viết gì. Cũng như thế Thư gửi người yêu của T.Q (10E) cũng là về phong trào rèn luyện tư tưởng tác phong sôi nổi trong đoàn thời gian qua.

Độc đáo có một truyện ngắn ẩn dụ mang giọng cổ điển nhan đề Sắt Rỉ ý muốn nhại Thép đả tôi thế đấy để viết sắt để lâu thế đấy, phê phán các thanh niên không sẵn sàng, khi nào cũng cho là việc được giao không xứng với mình, nên từ chối và cứ chờ mãi… Mở đầu là : “Biển rì rầm kể lại cho những giòng sông. Sông chảy đi mọi nơi kể rõ cho bờ đá, chân cầu khóm lau nghe nỗi buồn của biển, một nỗi buồn vì bị làm nhục”. Và cái kết là: “Nhưng tiếng sóng đã át tiếng hắn gọi bố (người đã rèn ra thanh sắt tốt là hắn – PT chú) người hắn rã rời, mềm yếu, và hắn bỗng cảm thấy mình nhẹ lâng lâng. Hắn kinh ngạc và sợ hãi, người hắn kéo dài, to lớn lên. Trời, hắn không còn là một thanh sắt nữa!! Và trong dòng nước trong vắt luôn chảy mau của dòng sông, một đám rỉ sắt đang tan ra vẩn lên như bùn lỏng. Nước sông cuốn mạnh. Vẩn bùn tan ra làm đục nước sông đang cuốn mạnh.”

“Sông chảy khắp nơi kể với bạn bè của mình. Nhưng biển vẫn không nguôi rầu rĩ. Biển vẫn rì rầm ấm ức nhắc đi nhắc lại câu chuyện buồn, câu chuyện một thanh sắt rỉ đã làm bẩn nước trong”.

Bài này, tôi viết cuối năm 1957, 17 tuổi. Chỉ ký tên là một chữ T. Trước đó, tháng 10/1957 còn viết một bài gọi là thơ ký tên T.T.T. Cũng được các bạn chọn cho vào tập san này. Bài đó như sau: Mặt trời “Biển rộng bát ngát và xám như thép/ Gió khơi đưa sóng nhè nhẹ vỗ bờ / Mây trắng mỏng manh im lặng trên nền trời xám mờ / Nghìn vạn ngôi sao nhỏ bé đang lấp lánh.

“Chân mây ửng hồng rồi bừng sáng / Những tia nắng sớm vượt qua mây, xua tan bóng tối / Biển bừng lên rực rỡ như một tấm gương vĩ đại và bắt đầu chuyển mình mạnh mẽ/ Sóng vỗ rào rạt, / gió dũng mãnh đưa thuyền vun vút ra khơi, / hải âu từng đôi bay ngược gió.

“Mặt trời càng lên cao càng rực rỡ, càng chói lọi. / Tia nắng ấm đầy sinh khí giúp ta thêm mạnh khỏe / Ánh sáng bất diệt làm con người dám nhìn thẳng, dám đi lên/ Nắng ấy đã làm cho đồng lúa xanh tươi, cho rừng cây lớn mạnh, chim chóc tung trời hát ca.

“Đứng trên núi cao, núi càng cao thì càng thấy mặt trời thực sáng láng / Con người mình thực nhỏ bé và bóng đen sau lưng lại càng dài, càng quằn quại trên sườn núi.

“Chúng nó, lũ sâu bọ bẩn thỉu, / sinh ra trong đêm tối, và kinh sợ mặt trời,/ đang ẩn nấp trong bóng ta, đang sinh sôi nảy nở, / đang vui mừng vì thấy bóng tối như không bao giờ hết/ Con người nhìn bóng mình lưỡng lự / Xuống núi thì bóng đen sẽ bé đi / Nhưng không, không thể xuống được/ Dưới chân núi, trong những hang hốc ẩm ướt, bọn vi trùng ấy còn nhiều gấp bội / Chỉ có mặt trời mới tiêu diệt được chúng.

“Có ánh sáng mặt trời, ta mới thấy bóng đen còn thật dài / Nhưng đừng nhìn nó / Hãy nhìn về phía trước, nhìn thẳng vào mặt trời không chớp mắt / Hãy nhìn vào ánh sáng đang chan hòa trên thân thể ta / Càng lên cao, người ta càng bừng sáng/ Hãy tiến lên, cao hơn nữa, vút tận trời xanh vô biên/ Ta sẽ biến thành một tia sáng của mặt trời, /cần thiết cho đời sống của loài người, / cần thiết cho hoa nở trên đồng ruộng xanh tươi.

“Mặt trời sáng chói như chí khí của dân tộc / đỏ rực như máu các anh hùng/ như màu cờ của cách mạng”.

Ngoài ra còn có tranh vui bốn bức kín một trang: EM CHÃ ! Tranh 1 Thể dục Thể thao? Em chã… Tranh 2: Văn nghệ? Em chã! Tranh 3: Trau giồi tư tưởng? Em chã ! Tranh 4: Cho em vào đại học mấy! Chúng tôi… chã!

Cũng có cả tiểu phẩm như: Một người có “lập trường”, như sau: “Anh ta nói năng đến là hay thận trọng. Anh có một số ngôn ngữ bảo bối tuyệt hay:

“- Nói chung.Những nhận xét để nói chung vào thật là dễ nói. Hễ có ai bảo nhận xét đó không đúng thì anh ta có thể giải đáp một cách dễ dàng nói chung thì như thế, còn cứ đi sâu vào chi tiết từng nơi một thì tất nhiên là không sát rồi. Chỉ đáng tiếc là những nhận xét có tính chất chung ấy chẳng đúng với một nơi nào cả.

“-Tương đối. Vì ở đời cái gì cũng là tương đối cả, nên câu này là vạn năng, áp dụng đâu mà chẳng đúng.

“Với những câu nói đó, anh ta không làm mất lòng riêng một ai, nhưng tất cả mọi người đều ghét anh ta. Anh tự trách mình nói chưa được khéo, và sau một đêm suy nghĩ mung lung, anh sung sướng vì đã nghĩ ra một câu nói áp dụng dễ dàng trong mọi trường hợp mà bao giờ cũng không sai. Đó là: Vấn đề, (hoặc người, bài, tác phẩm, việc…) ấy thật là tương đối rất tốt về cơ bản, nhưng tất nhiên không thể tránh được khuyết điểm ở mức nhất định.

Từ đấy, không ai chơi với anh ta nữa.

Cần nói rõ ở đây là một truyện ngắn nhan đề Quà Tết  tên tác giả là Đoàn Minh, nhưng lại ở lớp 10E trong khi anh Đoàn Minh ở lớp khác. Ban tuyển chọn – trong đó không có tôi – đưa truyện ấy vào Tập san Bình Minh và in rõ như thế. Không hiểu sao? Vì bài đó là do tôi viết cho số Tết. Việc anh bộ đội tặng bánh tét là do tôi nhờ ông anh họ người Huế ra Hà Nội tá túc ở nhà tôi học Đại học sư phạm là Nguyễn Khoa Tịnh đem cái bánh nhà nấu đến tặng Minh nhân hôm trước đến nhà thấy chưa chuẩn bị gì. Còn chuyện em bé mang bánh chưng là tôi bịa ra cho có Bắc có Nam. Cuối bài tôi ký tên Đ.M. chứ không rõ là Đoàn Minh như trong bản in tập san. Một kỷ niệm thời trẻ mơ mộng và mong thực hiện những điều tốt đẹp.

*

*     *

Gần đây, khoảng đầu năm 2021, tôi 81 tuổi và Nguyễn Văn Long 86 tuổi đã lắp 8 cái stent nong mạch máu – cùng lớp 10E lại cùng vào Đoàn một ngày 1/3/1957 thường trò chuyện nhìn mặt nhau qua màn hình điện thoại cho tin chắc bạn còn sống và đang trò chuyện. Một hôm, nhân nói về thanh niên ngày nay nghĩ gì khi vào đời, Long có nhận xét: So với chúng mình, chúng nó ngày nay hiểu biết về xã hội, cuộc đời ít quá. Chỉ hơn về khoa học kỹ thuật.

Nay xem lại Bình Minh , tôi cũng thấy là thời ấy chúng tôi già trước tuổi, thường suy nghĩ sâu xa, bay bổng nhưng ít phần thiết thực, càng ít thực dụng, nên ra đời thường khổ, khó thích nghi với cuộc sống vốn luôn biến chuyển, đa dạng, nhiều đường đi, ngả rẽ, không dễ tìm ngay được con đường đúng riêng cho mình.

Thành phố Hồ Chí Minh  ngày 14/7/2021,

Mùa cách ly giãn cách nghiêm ngặt nhất Covid-19

P.T.

Gửi bình luận »

Không có bình luận

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Tạo một website miễn phí hoặc 1 blog với WordPress.com.

%d người thích bài này: